<html>਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương IV: Luận về bản chất tồn tại</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
p.BodyText਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀⸀　　　㄀瀀琀㬀 
	text-align:justify;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ椀渀搀攀渀琀㨀㄀⸀　挀洀㬀 
	line-height:150%;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀㌀㌀㌀㌀㤀㤀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀　挀洀紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀瀀⸀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀ⴀⴀ㸀 
</style>਀㰀⼀栀攀愀搀㸀 
਀㰀戀漀搀礀㸀 
਀㰀栀㈀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀　∀㸀㰀⼀愀㸀䌀䠀꼀ꀁ丁䜀 嘀䤀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀　⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 䄀爀椀愀氀㬀 挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀戀爀㸀 
</span>LUẬN VỀ BẢN CHẤT TỒN TẠI</h2>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀一栀뀀 琀爀渀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀Ⰰ 琀爀漀渀最 琀栀椀渀 渀礀 洀�椞 挀栀준„氀ꔀ礞 猀椀渀栀  
mệnh làm trung tâm để chuyển khảo sát những hiện tượng hoạt động của sự tồn tại. ਀䈀礀 最椀�Ⱎ 猀愀甀 栀뼀琞Ⰰ 氀ꄀ椞 瀀栀ꌀ椞 渀椀 焀甀愀 瘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 琀栀攀漀 挀挀栀  
nhận định của Phật ra sao. Nói một cách chặt chẽ thì trong thời kỳ Phật Giáo ਀一最甀礀渀 吀栀礞 挀栀뀀愁 挀 挀椀 戀�„瀀栀관渞 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 琀栀뼀ⴞ最椀�椞ⴀ焀甀愀渀 栀渀栀ⴀ渀栀椀ⴀ琀栀뀀渞最 栀촀挞Ⰰ  
tất cả sự khảo sát đều xoay quanh những hiện tượng lấy sinh mệnh làm trung tâm, ਀ᄀ椁섀甞 ᄀ 琀뀀�渞最 欀栀渀最 挀꜀渞 渀椀 愀椀 挀椀渁最 栀椀쌀甞⸀ 一椀 ᄀ度渀最 爀愀 琀栀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀椀渁最  
đã nằm trong tất cả những điểm đã được trình bày ở trên rồi. Tuy nhiên, để thích ਀渞最 瘀�椞 挀挀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 焀甀愀渀 猀琀 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ �„ᄀ礀Ⰰ 渀 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 ᄀ뀁挞 ᄀ뜁琞 爀椀渀最  
thành một mục để khảo sát.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ 渀椀 洀�琞 挀挀栀 欀栀椀 焀甀琀Ⰰ 琀栀椀 ᄀ�„挀愞 ᄀ挞 倀栀관琞 ᄀ턁椞 瘀�椞  
vấn đề này như thế nào? Xét ra vấn đề này cũng như những giáo lý khác, có chỗ ਀猀甀Ⰰ 渀渀最 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ 挀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„挀栀甀礀渀 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 琀栀뀀�渞最 琀爀挞 ᄀ쌁„最椀ꌀ椞  
thích, cũng có vấn đề được khảo sát theo kiến địa triết học cao xa, trong đó ਀欀栀渀最 琀栀쌀„渀椀 洀�琞 挀挀栀 渀栀ꔀ琞 氀甀관渞 ᄀ뀁挞⸀ 䠀ꄀ渁 渀愞Ⰰ 瀀栀꜀渞 渀栀椀섀甞 挀挀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ꔀ礞 欀栀渀最  
được quan sát như vấn đề thế giới tự thân, mà lại được dùng làm bối cảnh của ਀瘀椀윀挞 琀甀 搀뀀渞最 ᄀ쌁„琀爀渀栀 戀礀Ⰰ 搀漀 ᄀⰀ 渀뼀甞 ᄀ픁椞 挀栀切渀最 琀栀渀栀 渀栀渞最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„琀栀甀꜀渞 琀切礀 氀ﴀ  
luận mà khảo sát theo thứ lớp, thì ta có thể chia thành nhiều lập trường. Ở đây, ਀琀愀 栀礀 琀栀„挀栀椀愀 爀愀 戀턀渞 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 ᄀ쌁„琀栀ꌀ漞 氀甀관渞⸀ 䐀甀礀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 瘀섀„猀愀甀Ⰰ ᄀ턁椞 瘀�椞  
nguồn gốc phát khởi của triết học Ðại Thừa và Tiểu Thừa, nó đã trở nên một vấn ਀ᄀ섁„爀ꔀ琞 琀漀 琀琀Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ �„ᄀ礀Ⰰ 琀愀 栀礀 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 欀栀ꌀ漞 猀琀 渀 琀栀攀漀 欀椀뼀渞 ᄀ쬁愞 ꔀ礞⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_101"></a>1- KHUYNH HƯỚNG THƯỜNG THỨC:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀嘀ꔀ渞 ᄀ섁„戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞Ⰰ 挀„琀栀攀漀 琀뀀 琀뀀�渞最 ᄀ뀁挞 琀栀ꔀ礞 瀀栀픀„琀栀渀最 渀栀ꔀ琞  
trong các kinh văn, có thể cho đó là khuynh hướng thực-tại-luận; nghĩa là, lập ਀琀爀뀀�渞最 挀栀漀 爀넀渞最 㰀椀㸀琀洀Ⰰ 瘀관琞 㰀⼀椀㸀ᄀ섁甞 氀 渀栀渞最 瘀관琞 瀀栀切 戀꤀洞Ⰰ ᄀ섁甞 瘀 琀栀礞 瘀 挀栀甀渀最⸀  
Như các thuyết<i> Lục giới </i>(đất, nước, lửa, gió không thức) và <i>Ngũ uẩn਀㰀⼀椀㸀ᰀ猠꼀挞Ⰰ 琀栀Ⱎ 琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞⤀Ⰰ 倀栀관琞 挀栀준„渀栀관渞 挀栀切渀最 氀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀Ⱎ ᄀ섁甞 氀  
sự tồn tại độc lập, không do đâu dẫn khởi; đến khi chúng trở thành tồn tại cụ ਀琀栀쌀„琀栀 琀甀礀 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 渀栀�„挀挀 搀甀礀渀 栀愀 栀瀞Ⰰ 猀漀渀最 洀휀椞 礀뼀甞 琀턀„ᄀ섁甞 氀 瘀관琞 瀀栀切 戀꤀洞Ⰰ  
không thể suy tầm đến khởi nguyên của nó được. Lại nữa, về vật-chất-quan thì ਀倀栀관琞 挀栀漀 㰀椀㸀ᄀꔁ琞Ⰰ 渀뀀�挞Ⰰ 氀愞Ⰰ 最椀Ⰰ 㰀⼀椀㸀⠀琀„ᄀꄁ椞⤀ 氀 戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀Ⰰ 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞  
hiện tượng vật chất đều phát xuất từ đó, để chia thành nội (ajjhattika), ngoại ਀⠀戀愀栀椀爀愀⤀Ⰰ 琀挞 氀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„渀栀挞 琀栀쌀„⠀渀�椞⤀ 瘀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„渀最漀ꄀ椞 最椀�椞 ⠀渀最漀ꄀ椞⤀Ⰰ  
rồi chia thành cảm quan và đối tượng của nó, tức là năm căn <i>mắt, tai, mũi, ਀氀뀀椞Ⰰ 琀栀渀Ⰰ 㰀⼀椀㸀瘀 渀̀洁 挀ꌀ渞栀 㰀椀㸀猀꼀挞Ⰰ 琀栀愀渀栀Ⰰ 栀뀀ꄁ渁最Ⰰ 瘀쬀Ⱎ 砀切挀⸀ 㰀⼀椀㸀吀ꔀ琞 挀ꌀ„琀甀礀 ᄀ섁甞  
được cho là những hiện tượng vật chất do tứ đại tạo nên,<a name="_ftnref151" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn151"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[151]</span></span></a> ਀渀栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 ᄀ 氀 瘀관琞 琀„ᄀꄁ椞 瀀栀切 戀꤀洞 琀栀 欀栀渀最 氀甀관渞 ᄀ뼁渞 欀栀픀„渀最甀礀渀 挀愞 渀⸀ 䰀ꄀ椞  
nữa, khi đứng về phương diện tinh thần mà khảo sát cũng thế, những yếu tố tuy ਀瀀栀ꌀ椞 搀愞 瘀漀 渀栀椀섀甞 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 ᄀ쌁„琀爀渀栀 栀椀윀渞 琀栀渀栀 渀栀渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 挀„琀栀쌀Ⱎ 渀栀뀀渁最  
những yếu tố tự thân thì bất luận là <i>thức, hành, tưởng, thụ, </i>cho đến <i>਀琀挀 ﴀⰀ 砀切挀Ⰰ 琀뀀 㰀⼀椀㸀瘀⸀瘀☀†洀휀椞 洀휀椞 ᄀ섁甞 氀 琀挀 搀渞最 琀洀 挀 ᄀ„ᄀ�挞ⴀ氀관瀞ⴀ琀渀栀⸀ 嘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ  
đối với những yếu tố tinh thần, đức Phật thường khảo sát thêm về mặt tam thế ਀渀愞Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀 琀栀뀀�渞最 戀愀漀 焀甀琀 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 焀甀 欀栀Ⱎ 栀椀윀渞 琀ꄀ椞 瘀 瘀쬀„氀愀椀 ᄀ쌁„琀栀甀礀뼀琞  
minh.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䠠뼀琞 琀栀ꌀ礞 猀꼀挞Ⰰ 栀漀뜀挞 焀甀 欀栀Ⱎ 栀漀뜀挞 瘀쬀„氀愀椀Ⰰ 栀漀뜀挞 栀椀윀渞  
tại, hoặc trong, hoặc ngoài, hoặc thô, hoặc tế, hoặc thẳng, hoặc liệt, hoặc xa, ਀栀漀뜀挞 最꜀渞 ⴀ 琀픀渞最 焀甀琀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„最촀椞 氀 猀꼀挞 甀꤀渞ᴀ⸠㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trên đây là một thí dụ về sự thuyết minh định nghĩa của Phật ਀ᄀ턁椞 瘀�椞 猀꼀挞 甀꤀渞Ⰰ 瘀 瘀�椞 琀栀Ⱎ 琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞 挀椀渁最 挀豈渀最 洀�琞 ᄀ쬁渞栀 渀最栀⤀愁 渀栀뀀 琀栀뼀⸞  
Xem thế thì thấy Phật đã cho những yếu tố không gian tồn tại một cách hỗn hợp, ਀ᄀ팁渞最 琀栀�椞 氀ꄀ椞 渀栀관渞 挀挀 礀뼀甞 琀턀„琀栀�椞 最椀愀渀 琀팀渞 琀ꄀ椞 洀�琞 挀挀栀 氀椀渀 琀挞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Do đó, nếu nhận xét theo những hình thức thuyết minh rất phổ ਀琀栀渀最 渀礀Ⰰ 琀栀 挀 琀栀쌀„渀椀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞 琀栀甀꜀渞 氀 琀栀관琞ⴀ琀ꄀ椞ⴀ氀甀관渞Ⰰ 戀�椞 瘀 琀„ 
vật, tâm nhị nguyên luận mà tiến đến thế giới quan đa nguyên vậy. Về sau, trong ਀挀挀 戀�„瀀栀椀Ⰰ 吀栀甀礀뼀琞ⴀ渀栀ꔀ琞ⴀ琀栀椀뼀琞ⴀ栀甞 戀�„氀ꔀ礞 ᰀ琠愀洀 琀栀뼀„琀栀挞 栀甞Ⰰ 瀀栀瀀 琀栀쌀„栀넀渞最 琀팀渞ᴀ† 
làm chủ trương cương yếu, phân tích tâm, vật làm nhiều thứ để rồi đi đến quan hệ ਀渀栀椀뼀瀞 挀ꌀ„琀洀Ⰰ 瘀관琞 ⠀琀洀 戀ꔀ琞 琀뀀ꄁ渁最 渞最⤀Ⰰ 琀挞 瀀栀 搀椀씀渞 琀愀洀 琀栀뼀„琀栀挞 栀甞Ⰰ 琀栀관琞 爀愀  
cũng không ngoài việc suy diễn cái khuynh hướng thực tại luận của Phật.</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀　㈀∀㸀㰀⼀愀㸀㈀ⴀ 䬀䠀唀夀一䠀 䠀꼀�丞䜀 儀唀䄀一 一䤀였䴞 䰀唀가丞㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Đứng trên lập trường khoa học mà nhận xét thì vậy, tâm đều ਀氀 瘀관琞 瀀栀切 戀꤀洞⸀ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 渀뼀甞 氀ꄀ椞 琀椀뼀渞 氀渀 洀�琞 戀뀀�挞 渀愞 洀 渀最栀椀渀 挀甞 砀攀洀 礀뼀甞  
tố nào đóng vai trò chủ yếu trong việc thành lập thế giới thì, nói theo tinh ਀琀栀꜀渞 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀 氀 礀뼀甞 琀턀„琀洀Ⰰ 瘀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„最椀 琀爀쬀„琀栀뼀„最椀�椞 栀漀渀 琀漀渀 搀漀  
tâm người ta tạo tác; đó là lập trường triết học của Phật. Về vấn đề này, Phật ਀ᄀ 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 戀넀渞最 渀栀椀섀甞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 瘀 琀爀뀀�挞 栀뼀琞Ⰰ 戀礀 最椀�„琀愀 栀礀 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀栀攀漀  
phương diện nhận thức luận.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 琀栀뼀„最椀�椞 琀甀礀 ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞 琀爀渀 焀甀愀渀 栀윀„ 
nhận thức lục căn, lục cảnh, nhưng trong đó phương diện trực tiếp nhất không ਀瀀栀ꌀ椞 氀 欀栀挀栀 焀甀愀渀 洀 氀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 挀栀„焀甀愀渀Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀Ⰰ 瀀栀ꌀ椞 搀愞 瘀漀 礀뼀甞 琀턀„挀栀„ 
quan mà yếu tố khách quan mới được thành là khách quan: đó là quan điểm của ਀倀栀관琞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Có tay nên mới biết lấy, bỏ, có chân nên mới biết ਀ᄀ椁Ⰰ 氀ꄀ椞Ⰰ 挀 欀栀�瀞 砀뀀ꄁ渁最 渀渀 洀�椞 戀椀뼀琞 挀漀Ⰰ 爀甀휀椞Ⰰ 挀 戀渞最 渀渀 洀�椞 戀椀뼀琞 ᄀ椀Ⰰ 欀栀琀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Như thế, tỳ-khưu, vì có mắt mờ ở mắt tiếp xúc mà có cảm giác ਀戀渀 琀爀漀渀最Ⰰ 琀挞 欀栀픀Ⱎ 瘀甀椀Ⰰ 栀愀礀 欀栀渀最 欀栀픀„欀栀渀最 瘀甀椀Ⰰ 挀栀漀 ᄀ뼁渞 琀愀椀Ⰰ 洀椀椁Ⰰ 琀栀渀Ⰰ ﴀ 挀椀渁最  
lại như thế”<a name="_ftnref152" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn152"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[152]</span></span></a></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀� 琀爀渀 ᄀ礀 挀栀준„挀栀漀 琀栀ꔀ礞 琀栀뼀„最椀�椞 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀Ⰰ  
tất cả đều nhờ có cơ quan cảm giác mà phát sinh. Như vậy, nếu không có cơ quan ਀挀ꌀ洞 最椀挀 琀栀 欀栀渀最 挀 琀栀뼀„最椀�椞 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞⸀ 吀„氀관瀞 琀爀뀀�渞最 渀栀관渞 琀栀挞 氀甀관渞 渀礀Ⰰ  
còn một điểm là sáng tỏ ý nghĩa thành lập khách quan nhất là cách thuyết pháp về਀㰀椀㸀琀„ᄀꄁ椞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀⠀欀栀挀栀 焀甀愀渀⤀ 琀椀甀 搀椀윀琞 �„瘀쬀„搀愀渀栀 渀漀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Hỏi: Ở chỗ nào đất, nước, lửa, gió không đứng? Ở ਀挀栀휀„渀漀 搀椀Ⰰ 渀最꼀渞Ⰰ 渀栀케Ⱎ 琀栀Ⰰ 猀ꄀ挞栀Ⰰ 渀栀ꄀ 欀栀渀最 ᄀ渞最㼀 �„挀栀휀„渀漀 搀愀渀栀 猀꼀挞 搀椀윀琞 栀뼀琞  
không còn? Ðáp: ở thức không thể thấy, hết thảy ánh sáng vô hạn (sabbatopabham) ਀洀 ᄀꔁ琞Ⰰ 渀뀀�挞Ⰰ 氀愞Ⰰ 最椀 欀栀渀最 ᄀ渞最Ⰰ 搀椀Ⰰ 渀最꼀渞Ⰰ 渀栀케Ⱎ 琀栀Ⰰ 猀ꄀ挞栀Ⰰ 渀栀ꄀ 欀栀渀最 ᄀ渞最Ⰰ 栀씀„ 
thức diệt thì tất cả đều diệt”.<a name="_ftnref153" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn153"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt; font-style:normal">[153]</span></span></a></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀� 渀最栀⤀愁 琀爀漀渀最 ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁 琀爀渀 ᄀ礀 ᄀꄁ椞 欀栀椀 挀栀漀 爀넀渞最 渀栀�„挀 渀栀  
sáng nhận thức mới thấy những vật chất đất, nước, lửa, gió hoặc những hiện tượng ਀琀栀Ⰰ 渀栀케Ⱎ ᄀ뤁瀞Ⰰ 砀ꔀ甞 瘀⸀瘀☀†一椀 洀�琞 挀挀栀 ᄀꄁ渁 最椀ꌀ渞Ⰰ 瀀栀洀 瘀관琞 最 ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞 氀  
danh sắc khách quan thì khi nào thức diệt, tất cả đều cũng diệt. Ý nghĩa này đã ਀ᄀ뀁挞 最椀 最栀洀 洀�琞 挀挀栀 爀ꔀ琞 最촀渞 最渀最 戀넀渞最 挀甀 猀愀甀 ᄀ礀 琀爀漀渀最 欀椀渀栀 吀관瀞  
(Suttanipata):</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䠠뼀琞 琀栀ꌀ礞 ᄀ섁甞 搀愞 瘀漀 琀栀挞 洀 ᄀ渞最ᴀ† 
(vinnatthitiyosbbha)<a name="_ftnref154" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn154"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt; font-style:normal">[154]</span></span></a></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 瘀관礞Ⰰ 琀愀 琀栀ꔀ礞 爀넀渞最 琀栀뼀ⴞ最椀�椞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 琀甀礀 氀  
thực-tại-luận-nhị-nguyên-luận, nhưng một khi muốn đề cập đến những vấn đề nhận ਀琀栀挞 洀 欀栀渀最 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 焀甀愀渀 渀椀윀洞 氀甀관渞 琀栀 欀栀渀最 琀栀쌀„ᄀ뀁挞Ⰰ 搀漀 ᄀ 洀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最  
của Hữu bộ đã không đúng với chân ý của<a name="_ftnref155" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn155"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[155]</span></span></a></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ �„ᄀ礀 挀 ᄀ椁쌀洞 挀꜀渞 挀栀切 ﴀ 氀㨀 欀栀渀最 琀栀쌀„挀栀漀 琀栀뼀„最椀�椞  
quan nhận thức luận này chỉ là đại biểu cho khuynh hướng quan niệm luận của Phật ਀ᄀ뀁挞Ⰰ 瘀Ⰰ 琀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 戀턀椞 挀ꌀ渞栀 挀愞 渀栀관渞 琀栀挞 挀 ᄀ꜁礞 ᄀ„ﴀ 挀栀 洀 渀最甀礀渀 渀栀渀 挀愞  
nó thì như đã được trình bày trong hữu-tình-luận ở chương trên, cho nên, nếu ਀戀椀뼀渞 渀 琀栀渀栀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 琀栀 琀挞 渀 氀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀栀„ﴀ 氀甀관渞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Tâm nắm giữ thế giới</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀吀洀 搀꬀渞 搀꼀琞 琀栀뼀„最椀�椞㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Tâm ấy là một pháp</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䠀愀礀 挀栀뼀„渀最„琀栀뼀„最椀愀渀ᴀ㰠⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">(cittena loko niyati</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀挀椀琀琀攀渀愀 瀀愀爀椀欀椀猀猀愀琀椀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">cittassa ekadhammassa</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀猀愀戀栀攀瘀愀 嘀愀猀愀洀⤀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㔀㘀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀渀漀爀洀愀氀∀㸀嬀㄀㔀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trên đây là <i>tâm</i> đối với những cái mà thức (vinnana) ਀渀栀관渞 琀栀挞Ⰰ 栀漀뜀挞 挀 琀栀쌀„戀ꌀ漞 氀 瘀관琞 氀椀渀 焀甀愀渀 ᄀ뼁渞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀渀栀 ﴀ㬀 琀挞 氀 栀뼀琞  
thảy thế gian đều được tạo tác và chi phối bởi một pháp duy nhất là <i>dục vọng਀㰀⼀椀㸀栀愀礀 㰀椀㸀ﴀ 挀栀⸀ 㰀⼀椀㸀一뼀甞 氀ꄀ椞 渀椀 洀�琞 挀挀栀 爀 栀ꄀ渁Ⰰ 琀栀㨀 㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Thế gian bị dục dẫn đạo, bị dục trói buộc, chỉ do ਀搀挞 洀 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 戀쬀„挀栀뼀„渀最ᴞ㰠猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㔀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㔀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀甀瀀㸀 
</sup></span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀�„ᄀ礀Ⰰ 挀椀 琀洀 ⠀挀椀琀琀愀⤀ 琀爀漀渀最 戀椀 欀윀„琀爀渀 欀椀愀 ᄀ ᄀ뀁挞 ᄀ픁椞  
thành dục (tanhà) để nói lên thế-giới-quan-chủ-ý-luận vậy. Và, ta nên nhớ rằng ਀琀爀漀渀最 挀挀 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞Ⰰ 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 渀礀 ᄀ ᄀ뀁挞 搀豈渀最 ᄀ쌁„琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 猀„琀栀渀栀 氀관瀞  
thế giới nhiều hơn là phương diện nhận thức luận. Vì vậy, căn cứ vào đó mà suy ਀挀甞 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 琀愀 猀봀„渀栀관渞 琀栀ꔀ礞 渀뼀甞 氀 礀뼀甞 琀턀„琀栀 戀ꔀ琞 氀甀관渞 琀洀 栀愀礀  
vật đều là vật phú bẩm, nhưng khi biểu hiện thành thế giới của người ta thì có ਀琀栀쌀„渀椀 栀漀渀 琀漀渀 氀ꔀ礞 ﴀ 挀栀 氀洀 渀最甀礀渀 氀ﴀ 琀栀„渀栀ꔀ琞Ⰰ 渀栀관渞 琀栀挞 氀洀 渀最甀礀渀 氀ﴀ 琀栀„ 
hai và đều do tâm con người khiến ra như thế. Nếu lại suy cứu xa hơn nữa thì cái ਀ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 琀栀渀栀 氀관瀞 瘀ꄀ渞 栀甞 氀 瀀栀瀀 琀꼀挞 渀栀渀 搀甀礀渀 爀턀琞 爀漀 挀椀渁最 欀栀渀最 渀最漀椀 ﴀ  
chí của người ta và pháp tắc nhận thức: do đó mà thế giới quan “vạn pháp duy ਀琀洀ᴀ†ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞⸀ 一뼀甞 渀椀 洀�琞 挀挀栀 挀栀뜀琞 挀栀봀„琀栀 洀挞 ᄀ挀栀 挀愞 渀栀渞最 ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁  
trích dẫn ở trên, dĩ nhiên, không phải đứng trên lập trường lý luận mà là chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 焀甀愀渀 渀椀윀洞 氀甀관渞㬀 渀栀뀀渁最 欀栀턀渞 渀휀椞 倀栀관琞 ᄀ 挀栀뀀愁 琀渞最 渀椀 爀 渀栀뀀 琀栀뼀Ⱎ 挀栀漀 渀渀Ⰰ  
nếu chỉ căn cứ vào những đoạn ghi chép rải rác ấy mà thẳng thắn cho thế giới ਀焀甀愀渀 戀椀쌀甞 栀椀윀渞 挀愞 倀栀관琞 氀 焀甀愀渀 渀椀윀洞 琀栀 焀甀礀뼀琞 欀栀渀最 渀渀⸀ 䐀甀礀 挀 ᄀ椁섀甞 氀㨀 渀뼀甞  
biến đổi những tư tưởng bối cảnh tiềm tàng trong các câu văn này thành lý luận, ਀琀栀 琀爀漀渀最 琀뀀 琀뀀�渞最 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀 挀椀 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最  
thế-giới-quan-duy-tâm-luận, có thể nói, đã trở thành rõ rệt; và nếu bảo rằng ਀挀挀栀 琀栀甀礀뼀琞 瀀栀瀀 渀礀 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 猀漀 瘀�椞 挀挀 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀栀挞 琀ꄀ椞 氀甀관渞Ⰰ 琀栀洀 琀栀切礀 栀ꄀ渁  
thì điều đó hoàn toàn tin được. Triết học quan niệm luận của Ðại-Thừa-Giáo sau ਀渀礀Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀Ⰰ 挀栀渀栀 ᄀ 戀꼀琞 渀最甀팀渞 琀„ᄀⰀ 洀 ᄀ椁쌀洞 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 爀 爀渀最 栀ꄀ渁 挀ꌀ„氀  
Phật giáo Bát-Nhã-Hệ theo lập trường nhận thức luận và Phật giáo Duy-Thức-Hệ lấy ਀挀栀„ﴀ 氀甀관渞 氀洀 挀栀„瘀관礞⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_103"></a>3- KHUYNH HƯỚNG VÔ VŨ TRỤ LUẬN:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 瘀관礞Ⰰ 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 琀爀渀 戀섀„洀뜀琞Ⰰ 琀甀礀 氀 琀栀挞  
tại luận, nhưng chiều sâu, có thể nói, là quan niệm luận. Duy có điều là, theo ਀倀栀관琞Ⰰ 挀ꌀ„栀愀椀 欀栀椀 琀栀渀栀 氀관瀞 挀挀 瀀栀瀀 ᄀ섁甞 瀀栀ꌀ椞 栀�椞 ᄀ„琀ꔀ琞 挀ꌀ„洀촀椞 焀甀愀渀 栀윀⸞ 匀漀渀最Ⰰ  
nếu lại tìm đến sự tồn tại vô điều kiện vượt lên trên mọi quan hệ thì ý kiến của ਀倀栀관琞 �„挀栀휀„渀漀㼀 嘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 挀„氀ꔀ礞 氀ﴀ 洀 猀甀礀 琀栀 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„挀栀漀 ᄀ 氀 ᰀ欠栀渀最ᴀ† 
(sunnata), tại sao? Vì trong giáo nghi của Phật Giáo Nguyên Thủy, nếu xa rời ਀渀栀渀 搀甀礀渀 琀栀 欀栀渀最 琀栀쌀„渀漀 琀洀 挀꜀甞 ᄀ뀁挞 瀀栀瀀Ⰰ 琀挞 氀Ⰰ 渀椀 挀挀栀 搀씀„栀椀쌀甞 栀ꄀ渁Ⰰ  
vấn đề này vượt ra ngoài vòng nhận thức.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ吠栀뼀„渀漀 氀 欀椀渀栀 ᄀ윁ⴞ渀栀ꔀ琞ⴀ渀最栀⤀愁 欀栀渀最㼀 ጀ†䌀挀  
Tỷ-Khưu, mắt khi sinh không có nơi đến, khi diệt không có chỗ đi, như vậy, mắt ਀欀栀渀最 琀栀관琞 猀椀渀栀Ⰰ 猀椀渀栀 爀팀椞 搀椀윀琞 栀뼀琞㬀 挀 渀最栀椀윀瀞 戀漀Ⰰ 欀栀渀最 琀挀ⴀ最椀ꌀⰞ ꔀ洞 渀礀 搀椀윀琞 ꔀ洞  
khác tương tục, trừ pháp tục đế, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng lại như thế. Pháp ਀琀挞 ᄀ뼁„挀 渀最栀⤀愁 戀ꌀ漞 爀넀渞最㨀 挀椀 渀礀 挀 渀渀 挀椀 欀椀愀 挀 挀椀 渀礀 猀椀渀栀 渀渀 挀椀 欀椀愀  
sinh, như vô minh duyên hành, hành duyện thức”.<a name="_ftnref158" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn158"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt; font-style:normal">[158]</span></span></a></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀� ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁 琀爀渀 挀栀漀 爀넀渞最 瀀栀瀀 琀꼀挞 渀栀渀 搀甀礀渀 琀„渀 琀甀礀 琀팀渞  
tại, nhưng hết thảy những cái đã do nhân duyên sinh chẳng qua cũng chỉ đều là <i>਀欀栀渀最 㰀⼀椀㸀洀 琀栀椀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Hỏi: Bảo rằg thế gian là không, vậy ý nghĩa thế ਀最椀愀渀 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀㼀 吀栀뼀„吀渀 挀栀漀 琀栀뼀„最椀�椞 氀 欀栀渀最 뀀㼁㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Ðáp: Vì ngã, ngã sở là không nên bảo thế gian là ਀欀栀渀最Ⰰ 一最Ⰰ 渀最 猀�„欀栀渀最 氀 琀栀뼀„渀漀㼀 䰀㨀 洀꼀琞 ᄀ턁椞 瘀�椞 渀最Ⰰ 渀最 猀�„氀 欀栀渀最Ⰰ 渀栀渀  
thức đối với ngã, ngã sở là không, nhãn xúc đối với ngã, ngã sở là không; đến ਀琀ꔀ琞 挀ꌀ„猀„挀ꌀ洞 琀栀„欀栀픀Ⱎ 氀ꄀ挞Ⰰ 砀ꌀ„瘀 渀栀�„瘀漀 渀栀渀 砀切挀 ꔀ礞 氀洀 搀甀礀渀 洀 猀椀渀栀 欀栀�椞 渀渀  
thụ đối với ngã, ngã sở cũng là không. Bởi thế, A-Nan, vì đối với ngã, ngã sở là ਀欀栀渀最 渀渀 最촀椞 琀栀뼀„最椀愀渀 氀 欀栀渀最ᴀ㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㔀㤀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀渀漀爀洀愀氀∀㸀嬀㄀㔀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trên đây là dựa vào lý do ở đoạn văn trích dẫn trước để đi ਀ᄀ뼁渞 渀最Ⰰ 渀最 猀�„洀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 渀最栀⤀愁 ᰀ欠栀渀最ᴀ†洀�琞 挀挀栀 爀 爀渀最 栀ꄀ渁⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Như thế, Thích-Ðề-Hoàn-Nhân, tất cả cái có đều quy ਀瘀섀„欀栀渀最Ⰰ 欀栀渀最 渀最Ⰰ 欀栀渀最 渀栀渀Ⰰ 欀栀渀最 琀栀촀Ⱎ 欀栀渀最 洀윀渞栀Ⰰ 欀栀渀最 猀⤀Ⰱ 欀栀渀最 瀀栀甀Ⰰ  
không hình, không tướng, không nam, không nữ, cũng như gió, Thích-Ðề-Hoàn-Nhân ਀瀀栀 栀漀ꄀ椞 挀礀 氀�渞ᴀ㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㘀　∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀渀漀爀洀愀氀∀㸀嬀㄀㘀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tức là xa lìa nhân duyên thì hết thảy mọi hiện tượng đều là ਀欀栀渀最Ⰰ 欀栀渀最 琀栀쌀„琀洀 挀꜀甞 ᄀ뀁挞 挀椀 搀愀渀栀 琀뀀�渞最 挀愞 戀ꔀ琞 挀„瘀관琞 最⸀ 一最栀⤀愁 氀 琀爀漀渀最  
không, ngoài không, trong, ngoài đều không đi đến rốt ráo là không.<a name="_ftnref161" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn161"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[161]</span></span></a> ਀吀栀甀礀뼀琞 渀礀 欀栀渀最 氀 琀뀀 琀뀀�渞最 猀甀 砀愀 渀栀ꔀ琞 琀爀漀渀最 挀挀 琀栀�椞 渀椀 瀀栀瀀 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 挀栀漀  
nên, trong các kinh có câu thường được láy lại, như “Cái mà Phật nói có đầy đủ ý ਀渀最栀⤀愁 琀栀洀 搀椀윀甞 琀椀渀栀 瘀椀Ⰰ 猀椀甀 瘀椀윀琞 栀대渞 挀挀 欀椀渀栀 渀最栀⤀愁 欀栀渀最 挀愞 琀栀뼀„最椀愀渀ᴀ⸠㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Cứ theo đó mà suy thì thế giới quan đệ-nhất-nghĩa của Phật ਀猀봀„琀爀�„琀栀渀栀 瘀ⴀ瘀椀ⴁ琀爀ⴞ氀甀관渞⸀ 一椀 洀�琞 挀挀栀 琀栀„琀뼀„琀栀 洀挞 ᄀ挀栀 挀愞 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最  
thuyết không của Phật dĩ nhiên là chỉ để tiện cho việc tu dưỡng,<a name="_ftnref162" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn162"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[162]</span></span></a><sup>਀㰀⼀猀甀瀀㸀☀渀戀猀瀀㬀渀栀뀀渁最 渀뼀甞 挀栀甀礀쌀渞 ᄀ픁椞 渀 琀栀渀栀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 琀栀 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 渀 氀 挀栀„ 
nghĩa “nhất thiết không”. Về sau, trong các phái Ðại Thừa, có phái chủ trương ਀栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 挀栀준„氀 最椀ꌀ„搀愀渀栀Ⰰ 欀栀渀最 挀 琀栀挞 琀栀쌀„挀椀渁最 挀栀渀栀 氀 欀뼀琞 焀甀ꌀ„ᄀ ᄀ뀁挞 猀甀礀  
diễn từ tư tưởng trên. Ðến như phạm vi bao quát và thành tích hiển trứ nhất của ਀渀 琀栀 瀀栀ꌀ椞 欀쌀„ᄀ뼁渞 瀀栀椀 吀爀甀渀最ⴀ焀甀渀 氀ꔀ礞 䈀琀ⴀ一栀 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀⸀ 䌀甀 搀愀渀栀 渀最渀  
“Những pháp do nhân duyên sinh, ta bảo đó là không” (Nhân duyên sở sinh pháp, ਀渀最 琀挞 琀栀甀礀뼀琞 瘀椀 欀栀渀最⤀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㘀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
chẳng qua cũng chỉ được coi như đã tóm thâu cái tư tưởng trên đây trong Phật ਀最椀漀 渀最甀礀渀 琀栀礞 洀 琀栀椀⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_104"></a>4- KHUYNH HƯỚNG HÌNH NHI THƯỢNG HỌC THỰC TẠI LUẬN:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 瘀관礞Ⰰ 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 琀愞 栀팀„渀栀뀀 㰀椀㸀欀栀渀最 㰀⼀椀㸀 
luận, nhưng thật có phải chỉ ngừng ở <i>không </i>không? Ðứng trên lập trường lý ਀氀甀관渞 洀 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀栀 倀栀관琞 琀甀礀 戀ꌀ漞 挀挀 瀀栀瀀 搀漀 渀栀渀 搀甀礀渀 猀椀渀栀Ⰰ 砀愀 氀愀 渀栀渀 搀甀礀渀  
thì là <i>không </i>như đã được đoán định trong kinh <i>Ðệ-Nhất-Nghĩa-Không </i>਀琀爀挀栀 搀꬀渞 �„琀爀渀Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀椀 㰀椀㸀瀀栀瀀 琀꼀挞 渀栀渀 搀甀礀渀 琀„琀栀渀 㰀⼀椀㸀琀栀 欀栀渀最 戀ꌀ漞 氀 
<i>không </i>mà, thay vì; lại nói là <i>pháp tính thường trụ </i>਀⠀䐀栀愀洀洀愀琀琀栀椀琀愀琀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀瀀栀瀀 琀渀栀 琀„渀栀椀渀 渀栀뀀 琀栀뼀„㰀⼀椀㸀⠀䐀栀愀洀ⴀ洀愀渀椀礀愀洀愀琀愀⤀Ⰰ 瘀 琀ꌀ„渀  
đến cùng cực là vật bất biến bất động như đã trình bày ở mục <i>Pháp Quan </i>਀琀爀漀渀最 琀栀椀渀 琀栀„渀栀ꔀ琞⸀ 䌀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀瀀栀瀀 琀渀栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀ᄀ뀁ꄁ渁最 渀栀椀渀Ⰰ 氀 琀爀케„挀栀漀 挀椀  
pháp tắc nhất định bất động trong những cái biến động mà, nếu quan sát nó như ਀渀最甀礀渀 氀ﴀ 栀渀栀ⴀ渀栀椀ⴀ琀栀뀀渞最ⴀ栀촀挞 琀栀 渀 焀甀渀 琀爀椀윀琞 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 洀촀椞 栀椀윀渞 琀뀀渞最Ⰰ 氀 挀̀渁  
để của hết thảy hiện tượng và, như vậy, nó cũng có thể được coi là sự tồn tại lý ਀琀뀀�渞最 焀甀愀渀 渀椀윀洞 戀ꔀ琞 ᄀ�渞最Ⰰ 琀挞 氀Ⰰ 渀뼀甞 渀最漀椀 渀栀渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 瘀관琞 挀栀ꔀ琞 氀 㰀椀㸀 
không </i>ra còn nhận có <i>không gian </i>tuyệt đối thì, cũng thế, ngoài hết ਀琀栀ꌀ礞 栀椀윀渞 琀뀀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 氀 㰀椀㸀欀栀渀最 㰀⼀椀㸀爀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 琀栀愞 渀栀관渞 挀 挀椀  
gọi là <i>pháp tính thường hằng </i>vậy. Tuy Phật đã không nói rõ hẳn như thế, ਀渀栀뀀渁最 挀„琀栀攀漀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀栀愞 ᄀ渞最 琀爀漀渀最 渀�椞 搀甀渀最 㰀椀㸀倀栀瀀 儀甀愀渀 㰀⼀椀㸀洀 渀栀관渞 砀琀 琀栀  
người ta thấy rất rõ điều đó. Cho nên, cái mà Phật bảo là không, rốt cục, chẳng ਀焀甀愀 挀椀渁最 琀爀케„瀀栀瀀 琀渀栀 ꔀ礞 洀 琀栀椀⸀ �„渀最甀礀渀 瘀쬀„挀愞 渀Ⰰ 渀 氀 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„戀ꔀ琞  
hoạt động, nhưng dù có chuyển dịch nó sang tư tưởng tích cực hoạt động mà khảo ਀猀琀 挀椀渁最 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 ᄀ椁섀甞 猀愀椀 氀꜀洞⸀ 一最栀⤀愁 氀Ⰰ 倀栀瀀 琀渀栀Ⰰ 欀栀椀 ᄀ�渞最Ⰰ 琀甀礀 氀 栀椀윀渞  
tượng quan hệ tương đối ở trong phạm vi nhận thức của người ta, nhưng khi ở ਀渀最甀礀渀 瘀쬀„琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 戀ꔀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 渀 琀栀 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 栀椀윀渞 琀뀀渞最 琀椀甀 搀椀윀琞Ⰰ 猀椀甀 瘀椀윀琞  
tất cả nhận thức của con người, do đó mới nói <i>hết thảy là không. </i>Nhưng ਀栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 �„ᄀ礀 欀栀渀最 挀 渀最栀⤀愁 氀 栀뀀 瘀㨀 ᄀ 氀 挀栀漀 琀爀뀀ꄁ渁最 氀ﴀ 琀栀甀礀뼀琞 瘀섀„瀀栀瀀 琀渀栀⸀  
Sau này, lấy Bát-Nhã làm chỗ chí cực của <i>không không, </i>rồi lại cho nó là਀㰀椀㸀挀栀渀 渀栀뀀 瀀栀瀀 琀渀栀 㰀⼀椀㸀ᄀ쌁„挀栀甀礀쌀渞 琀栀渀栀 渀最甀礀渀 氀ﴀ 欀栀뼀„挀ꄀ 琀挀栀 挀挞 挀椀渁最 栀漀渀  
toàn do ở điểm trên.<a name="_ftnref164" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn164"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[164]</span></span></a> ਀䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ ᄀ渞最 爀椀渀最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞 洀  
nói, ta có thể quả quyết mà không sợ sai lầm rằng, thế giới quan này cũng đã đi ਀ᄀ뼁渞 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 ᄀ⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Bây giờ lại đứng về mặt thực tế mà nhận xét thì ta thấy chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 㰀椀㸀欀栀渀最 㰀⼀椀㸀挀愞 倀栀관琞 挀椀渁最 挀栀준„氀 挀椀 挀渀最 渀 挀栀漀 瘀椀윀挞 琀甀 氀甀礀윀渞 琀洀 琀栀渀Ⰰ  
mục đích của ý nghĩa <i>không </i>ở phương diện này là khiến cho người ta xả ly ਀琀ꔀ琞 挀ꌀ„洀촀椞 琀뀀�渞最 挀 戀椀윀琞 瘀 琀뀀�渞最 戀椀뼀渞 栀愀 ᄀ쌁„挀栀준„琀爀„瘀漀 挀椀 琀洀 渀椀윀洞 戀渀栀 ᄀ댁渞最  
vô sai biệt.<a name="_ftnref165" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn165"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[165]</span></span></a> ਀一뼀甞 ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 欀栀椀 渀椀洀 洀 渀椀 琀栀 挀椀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 ꔀ礞 挀 瘀묀„渀栀뀀 洀�琞 挀ꌀ渞栀  
hư vô, nhưng đứng về phương diện người thể nghiệm mà nói thì chính là sự thoát ਀氀礀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„洀촀椞 爀渀最 戀甀�挞 挀 戀椀윀琞 ᄀ쌁„琀爀�„琀栀渀栀 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„猀甀渀最 琀栀挞 挀挞 欀„琀„ 
do: điều này cứ xem những trường hợp thực tế của người tu hành <i>không quán </i>਀ᄀ ᄀꄁ琞 ᄀ뀁挞 琀턀椞 ᄀꄁ椞 搀渞最 氀挞 琀栀 ᄀ„爀⸀ 䐀漀 ᄀⰀ 渀뼀甞 挀̀渁 挀„瘀漀 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 琀椀渀栀  
thần của cảnh giới ấy mà cấu thành thế giới quan, thì về mặt khái niệm, tuy có ਀琀栀쌀„挀栀준„戀ꌀ漞 ᄀ 氀 㰀椀㸀爀턀琞 爀漀 欀栀渀最Ⰰ 㰀⼀椀㸀渀栀뀀渁最Ⰰ 瘀섀„洀뜀琞 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞 渀 琀栀 焀甀礀뼀琞  
không phải nghĩa <i>hư vô </i>mà là cái thực tại hình-nhi-thượng không thể dùng ਀渀最渀 渀最„洀 搀椀씀渞 琀ꌀ„ᄀ뀁挞㬀 栀愀礀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„戀ꌀ漞 ᄀ 氀 挀椀 琀栀挞 琀ꄀ椞  
hình-nhi-thượng-lực đặc hữu; thiết tưởng sự giải thích tất nhiên phải như thế. ਀䰀ꄀ椞 渀愞Ⰰ 渀뼀甞 琀栀攀漀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 瘀 挀挀 ᄀ윁„琀„挀愞 一最椀 氀 氀ꔀ礞 挀ꌀ渞栀 最椀�椞  
tinh thần làm nền tảng để xây dựng, thì sự suy định trên đây lại càng được coi ਀氀 挀 挀̀渁 挀⸞㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Sau khi đã khảo sát về cả hai phương diện lý luận và thực tế ਀渀栀뀀 琀栀뼀Ⱎ 琀愀 琀栀ꔀ礞 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 㰀椀㸀欀栀渀最 㰀⼀椀㸀挀愞 倀栀관琞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 挀栀준„渀最渞最 氀ꄀ椞 �
<i>không </i>mà là đả phá hết tất cả để tiến đến yếu tố hình nhi thượng thực tại ਀氀甀관渞㨀 ᄀ 氀 洀�琞 猀„琀栀관琞 欀栀渀最 琀栀쌀„挀栀턀椞 挀ꌀ椞⸀ 嘀섀„猀愀甀Ⰰ 挀挀 渀最甀礀渀 氀ﴀ 栀渀栀 渀栀椀  
thượng trong thế giới quan của Ðại Thừa Giáo đều đã bắt nguồn và triển khai từ ਀琀뀀 琀뀀�渞最 渀礀⸀ 嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 砀椀渀 砀攀洀 氀ꄀ椞 洀挞 㰀椀㸀倀栀瀀 儀甀愀渀 㰀⼀椀㸀ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 琀爀漀渀最  
thiên thứ nhất và <i>Niết-Bàn-Quan </i>sẽ được nói đến trong thiên thứ ba ở dưới ਀琀栀 挀渀最 搀씀„栀椀쌀甞 栀ꄀ渁⸀㰀⼀瀀㸀 
਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<hr width="30%" align="left">਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㔀㄀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㔀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㄀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[151]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ一栀뀀 吀뀀渞最ⴀ吀挀栀 䐀„琀爀漀渀最 吀爀甀渀最ⴀ䠀洀Ⰰ 㜀㬀 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀Ⰰ ㈀㠀 䴀愀栀栀愀琀琀栀栀椀瀀愀搀漀瀀愀洀愀Ⰰ㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn152">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn152" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref152">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㔀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Tạp-Hàm, 43, Các bản, trang 719; S, IV. Phật Giáo Nguyên Thủy; 171.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㔀㌀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㔀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㌀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[153]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ䐀Ⰰ 䬀攀瘀愀搀栀愀 瘀漀氀Ⰰ 䤀Ⰰ 瀀⸀ ㈀㈀㌀㬀 吀爀뀀ꄁ渁最ⴀ䠀洀 㘀Ⰰ 䬀椀渀 䌀턀„䬀椀渀栀Ⰰ 瀀Ⰰ 㠀㐀㄀ ⠀琀栀愀洀  
		chiếu Suttanipata, 1036 – 1137).</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㔀㐀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㔀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㐀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[154]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ匀甀琀琀愀渀椀瀀愀琀愀Ⰰ ㄀㄀㄀㐀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn155">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn155" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref155">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㔀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Tạp-Hàm 36, p, 682; (tham chiếu Trung-Hàm 45, Tâm Kinh).</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㔀㘀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㔀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㘀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[156]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ匀Ⰰ 䤀Ⰰ 瀀Ⰰ ㌀㤀㬀 挀昀Ⰰ 䄀⸀ ㄀㄀Ⰰ 瀀⸀ ㄀㜀㜀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn157">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn157" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref157">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㔀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		S.I, p. 39; cf A.11, p. 177.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㔀㠀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㔀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀㠀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[158]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ吀ꄀ瀞ⴀ䠀洀 ㄀㌀Ⰰ 挀挀 戀ꌀ渞Ⰰ 瀀⸀ 㔀㔀㔀⸀ 퀀漀ꄀ渞 瘀̀渁 琀爀渀 ᄀ礀 氀 瘀̀渁 䈀愀ⴀ氀椀Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀爀漀渀最  
		Luận-Câu-Xá, quyển 9, cũng dẫn dụng một cách tương tự. Dĩ nhiên đây là ਀ऀऀᄀ漁ꄀ渞 欀椀渀栀 瘀̀渁 琀栀甀�挞 挀栀渀栀 栀윀„挀픀„ᄀꄁ椞 琀爀甀礀섀渞 氀ꄀ椞⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn159">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn159" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref159">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㔀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		S. IV, p. 54; Tạp 9, Các bản, p. 528,</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㘀　∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㘀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀　∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[160]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ吀̀渁最 ⴀ一栀ꔀ琞 㘀Ⰰ 瀀Ⰰ ㌀　㌀㬀 ⠀琀栀愀洀 挀栀椀뼀甞 䌀̀渁 䈀ꌀ渞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 瀀⸀ ㈀　㠀⤀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn161">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn161" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref161">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		M. 121-122 Culasunnata, Mahàsunnata Trung-Hàm, 50 hai kinh Tiểu không, ਀ऀऀ퀀ꄀ椞 欀栀渀最 砀椀쌀渞 洀椀渀栀 瀀栀瀀 琀甀 渀�椞 欀栀渀最Ⰰ 渀最漀ꄀ椞 欀栀渀最Ⰰ 渀�椞 渀最愀촀椞 欀栀渀最 瘀⸀瘀☀㰠⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn162">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn162" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref162">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Hai kinh trên toàn đứng trên lập trường tu dưỡng để xiển minh nghĩa ਀ऀऀ欀栀渀最Ⰰ ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 氀ꔀ礞 ᄀ 氀洀 挀渀最 渀 ᄀ쌁„琀뀀 搀甀礀 琀栀椀섀渞 ᄀ쬁渞栀 最촀椞 氀 欀栀渀最 琀愀洀  
		muội (sunnata sàmadhi) và là sở trường của Tu Bồ Ðề. Lại gồm với vô ਀ऀऀ琀뀀�渞最Ⰰ 瘀 渀最甀礀渀 最촀椞 氀 戀愀 氀漀ꄀ椞 琀愀洀 洀甀�椞Ⰰ 爀팀椞 栀瀞 瘀�椞 瘀 琀栀뀀�渞最Ⰰ 欀栀픀Ⱎ  
		phi ngã gọi là tứ niệm trụ v.v… như thế đủ thấy ý nghĩa không của sự tu ਀ऀऀ搀뀀渞最 挀挞 欀„爀�渞最 爀椀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn163">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn163" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref163">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Trung Quán Luận quyển 1: ”Các pháp do nhân duyên sinh, ta bảo độ tức ਀ऀऀ欀栀渀最 欀栀渀最Ⰰ 挀椀渁最 最촀椞 氀 最椀ꌀ„搀愀渀栀Ⰰ 挀椀渁最 最촀椞 氀 渀最栀⤀愁 吀爀甀渀最 퀀ꄀ漞ᴀ⸠㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn164">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn164" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref164">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Cùng tác giả: Chân Như Quan của Bát-Nhã (Ðại Chính, năm thứ 8, Tu Dưỡng ਀ऀऀ吀ꄀ瀞 䌀栀⤀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn165">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn165" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref165">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Trung-Hàm 50, Không Kinh M. 121-122 Snnata.</span><div style="mso-element: footnote" id="ftn14">਀ऀ㰀栀爀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀琀愀戀氀攀 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀　　─∀ 椀搀㴀∀琀愀戀氀攀㄀∀ 挀攀氀氀猀瀀愀挀椀渀最㴀∀　∀ 挀攀氀氀瀀愀搀搀椀渀最㴀∀　∀㸀 
	<tr>਀ऀऀ㰀琀搀 眀椀搀琀栀㴀∀㐀㌀　∀㸀 
਀ऀऀऀ㰀瀀 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
			<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 8pt" color="#800000">਀ऀऀऀ䈀愀渀 吀甀 吀栀뀀 倀栀관琞 䠀촀挞㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀瀀㸀㰀⼀琀搀㸀 
		<td>਀ऀऀ㰀瀀 愀氀椀最渀㴀∀爀椀最栀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<font face="Microsoft Sans Serif">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀䌀관瀞 渀栀관琞㨀 
		<!--webbot bot="Timestamp" S-Type="EDITED" S-Format="%m/%d/%Y" startspan -->05/24/2005<!--webbot bot="Timestamp" i-checksum="12576" endspan -->਀ऀऀ㰀⼀昀漀渀琀㸀 
			<a target="_self" title="lên &#273;&#7847;u trang" href="#top">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀 
			<img border="0" src="../../../images/top1.gif" width="18" height="15"></font></a></font></td>਀ऀ㰀⼀琀爀㸀 
	</table>਀ 
</div>਀ 
</body>਀ 
</html>਀�