<html xmlns:v="urn:schemas-microsoft-com:vml" xmlns:o="urn:schemas-microsoft-com:office:office" xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương V: Luận về mười hai duyên khởi</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀瀀⸀䈀漀搀礀吀攀砀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:#333399; margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀瀀⸀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀ⴀⴀ㸀 
</style>਀㰀⼀栀攀愀搀㸀 
਀㰀戀漀搀礀㸀 
਀㰀栀㈀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㤀∀㸀㰀⼀愀㸀䌀䠀꼀ꀁ丁䜀 嘀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀　⸀　瀀琀㬀 挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀戀爀㸀 
</span>LUẬN VỀ MƯỜI HAI DUYÊN&nbsp; KHỞI<span style="color: black">&nbsp;</span></h2>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㤀㄀∀㸀㰀⼀愀㸀㄀ⴀ 䰀�䤞 吀䄞㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Trở lên, tôi đã theo <i>nhân duyên luận </i>để nói về bản ਀挀栀ꔀ琞 挀愞 栀甞 琀渀栀 瘀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀ 挀愞 渀Ⰰ 搀漀 挀栀휀„琀ꄀ漞 渀最栀椀윀瀞 洀 瀀栀ꌀ椞  
lưu chuyển v.v… Tóm lại, tất cả các vấn đề kể trên, phàm vấn đề nào thuộc về ਀猀ⴞ琀栀挞ⴀ最椀�椞Ⰰ 渀栀ꔀ琞 氀 瘀섀„栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 琀椀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 砀漀渀最 瘀섀„挀挀栀  
quan sát đại cương của đức Phật. Duy nhận xét từ tổ chức giáo điều của Phật thì ਀琀ꔀ琞 挀ꌀ„洀촀椞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ꔀ礞 ᄀ섁甞 戀愀漀 栀洀 琀爀漀渀最 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀 搀甀礀渀Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀挞 氀  
mười hai nhân duyên được chia thành từng đoạn một để quan sát. Như tôi đã nói từ ਀ᄀ꜁甞Ⰰ 欀栀椀 戀椀渀 猀漀ꄀ渞 挀甀턀渞 猀挀栀 渀礀Ⰰ 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 挀愞 琀椀 氀 氀ꔀ礞 㰀椀㸀瘀ꔀ渞 ᄀ섁„㰀⼀椀㸀氀洀  
trung tâm chứ không phải lấy <i>giáo điều </i>và sự <i>chú giải </i>giáo điều ਀氀洀 挀栀„礀뼀甞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ 琀甀礀 挀 挀栀椀愀 爀愀 琀渞最 氀漀ꄀ椞 ᄀ쌁„琀爀渀栀 戀礀 渀栀뀀 琀爀渀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 搀⤀  
nhiên, trong khi ấy, vẫn luôn luôn nghĩ đến sự tổ chức của thuyết mười hai nhân ਀搀甀礀渀⸀ 퀀뼀渞 ᄀ礀Ⰰ ᄀ쌁„ᄀ度挀 欀뼀琞 氀ꄀ椞Ⰰ 琀椀 砀椀渀 琀爀渀栀 戀礀 琀栀洀 瘀섀„洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀 搀甀礀渀Ⰰ  
vì, theo truyền thuyết, khi Phật sắp thành đạo, trong lúc tư duy, thường nghĩ về ਀琀栀甀礀뼀琞 渀礀⸀ 吀爀漀渀最 最椀漀 氀ﴀ 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 渀 ᄀ渀最 瘀愀椀 琀爀 挀挞 琀爀촀渞最 礀뼀甞Ⰰ 瘀ꌀ„氀ꄀ椞 挀椀渁最  
rất khó hiểu. Không những chỉ đức Phật dùng tổ chức mười hai nhân duyên để giải ਀焀甀礀뼀琞 洀�琞 挀挀栀 琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞 挀挀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„猀턀渞最Ⰰ 挀栀뼀琞Ⰰ 洀 渀最愀礀 挀挀 最椀漀 氀ﴀ 琀爀촀渞最 礀뼀甞  
của Ðại Thừa sau này cũng lấy nó làm nền tảng để khai triển. Người nghiên cứu ਀倀栀관琞 最椀漀 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 栀椀쌀甞 爀 ﴀ 渀最栀⤀愁 琀挀栀 挀挞 挀愞 渀Ⰰ 搀漀 ᄀⰀ 琀椀 氀ꄀ椞 瀀栀ꌀ椞 搀渀栀  
riêng một chương này để thảo luận thêm.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 ᄀ椁쌀洞 焀甀愀 瘀섀„搀愀渀栀 洀挞 渀栀뀀 猀愀甀㨀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">1- <i>Vô-minh </i>(avijjà). Dựa vào vô minh mà có</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㈀ⴀ 㰀椀㸀䠀渀栀 㰀⼀椀㸀⠀猀愀渀欀栀愀爀愀⤀⸀ 夀 瘀漀 栀渀栀 洀 挀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">3- <i>Thức </i>(vinnara). Y vào thức mà có</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㐀ⴀ 㰀椀㸀䐀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀⠀渀愀洀愀爀甀瀀愀⤀⸀ 䐀愞 瘀漀 搀愀渀栀 猀꼀挞 洀 挀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">5- <i>Lục nhập </i>(salayatana) (cũng gọi là lục-xứ). Y vào ਀氀挞 渀栀관瀞 洀 挀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">6- <i>Xúc </i>(phassa). Y vào xúc mà có</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㜀ⴀ 㰀椀㸀吀栀„㰀⼀椀㸀⠀瘀攀搀愀渀愀⤀⸀ 䐀愞 瘀漀 琀栀„洀 挀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">8- <i>Ái </i>(tanha). Y vào ái mà có</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㤀ⴀ 㰀椀㸀吀栀„㰀⼀椀㸀⠀甀瀀愀搀愀渀愀⤀⸀ 夀 瘀漀 琀栀„洀 挀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">10- <i>Hữu </i>(bhava). Y vào hữu mà có</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㄀㄀ⴀ 㰀椀㸀匀椀渀栀 㰀⼀椀㸀⠀樀愀琀椀⤀⸀ � 瘀漀 猀椀渀栀 洀 挀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">12- <i>Lão tử </i>(jaramarapa).&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀 氀 栀윀„ᄀ윁„挀愞 洀뀀�椞 栀愀椀 搀甀礀渀 欀栀�椞⸀ 一栀뀀 猀봀„ᄀ뀁挞 琀爀渀栀  
bày sau, mười hai chi này không biết đã được cấu thành một cách đầy đủ ngay từ ਀ᄀ꜁甞 欀栀椀 倀栀관琞 洀�椞 琀栀渀栀 ᄀꄁ漞Ⰰ 栀愀礀 瘀섀„猀愀甀 挀栀준渞栀 氀ﴀ 搀꜀渞 搀꜀渞 洀 琀栀渀栀 琀栀 ᄀ椁섀甞 ᄀ 瘀꬀渞  
còn cần phải thảo luận. Tóm lại, về hình thức mười hai chi thì trong các kinh ਀ᄀ椁쌀渞 琀„䰀甀관琞 䈀�„퀀ꄀ椞 倀栀꤀洞 ⠀䴀愀栀愀瘀愀最最愀⤀ 挀栀漀 ᄀ뼁渞 䌀栀椀 倀栀꤀洞 ⠀一椀搀愀洀愀ⴀ匀愀洀礀甀琀琀愀⤀  
Ba-Li-Tương-Ứng-Bộ<a name="_ftnref138" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn138"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[138]</span></span></a> ਀ᄀꄁ椞 欀栀椀 ᄀ섁甞 渀栀ꔀ琞 琀爀⸀ 䰀ꄀ椞 渀愞Ⰰ 瘀섀„搀愀渀栀 琀„搀甀礀渀 欀栀�椞 ⠀倀愀琀椀挀挀愀猀愀洀甀瀀瀀愀搀愀Ⰰ 猀欀琀  
Pretityasanmutpada) thì, sau này, giữa các vị luận sư của A-Tỳ-Đạt-Ma tuy có nảy ਀猀椀渀栀 渀栀椀쌀甞 琀栀甀礀뼀琞 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ 渀栀뀀渁最 瘀섀„ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞 渀 挀栀漀 氀 ᰀ搠甀礀渀 栀瀞 洀 猀椀渀栀ᴀ㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㌀㤀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀甀瀀㸀 
</sup>&nbsp;tức là cái pháp tắc quan hệ vật này dựa vào khác mà tồn tại, thì đại khái ਀挀椀渁最 ᄀ섁甞 最椀턀渞最 渀栀愀甀⸀ 嘀 琀栀관瀞ⴀ渀栀쬀ⴞ渀栀渀ⴀ搀甀礀渀ⴀ焀甀愀渀 氀 搀愞 瘀漀 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 氀漀ⴀ琀Ⱎ  
sinh (dựa vào sinh và tính là duyên thứ 11) mà thuyết minh cái quan hệ y tồn của ਀渀Ⰰ 瘀 挀栀渀栀 搀漀 ᄀ 洀 ᄀ뀁挞 洀윀渞栀 搀愀渀栀 氀 搀甀礀渀 欀栀�椞⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_092"></a>2- DUYÊN KHỞI QUAN ÐƯƠNG THỜI VỚI THẬP NHỊ NHÂN DUYÊN QUAN<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一뼀甞 ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀„最椀挀 挀愞 倀栀관琞 洀 渀椀 琀栀  
duyên-khởi-quan này là chân lý chưa từng được ai phát kiến, nhưng nhận xét về ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 氀쬀挞栀 猀„琀栀 渀 挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ팁渞最 瘀�椞 挀挀 琀뀀 琀뀀�渞最 欀栀挀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Về bối cảnh tư tưởng, ít ra duyên-khởi-quan này cũng đã dựa ਀瘀漀 渀栀渞最 琀뀀 琀뀀�渞最 欀栀挀 洀�琞 挀挀栀 最椀渀 琀椀뼀瀞 ᄀ쌁„氀洀 琀椀 氀椀윀甞 琀뀀 欀栀ꌀ漞Ⰰ 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ  
cứ tham chiếu tư-tưởng-giới đương thời thì đủ rõ. Chính ông Warren cũng đã vạch ਀爀愀 ᄀ椁섀甞 ᄀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㐀　∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㐀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀⸀  
Cho dù bản thân Phật không muốn thế đi nữa, nhưng khi thẩm sát cái pháp tắc ਀搀甀礀渀 欀栀�椞 琀栀 挀栀甀渀最 挀挞 欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 搀愞 瘀漀 渀栀뀀渁最 琀뀀 琀뀀�渞最 琀栀甀�挞 氀漀ꄀ椞 渀礀⸀  
Bây giờ ta hãy thử xem duyên-khởi-quan tương tự được các phái ứng dụng khoảng ਀琀爀뀀�挞 瘀 猀愀甀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 渀栀뀀 搀뀀�椞 ᄀ礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Cách nay đã lâu, vào cuối thời đại Lê-Câu-Vệ-Ðà, có một bài ਀挀愀 琀爀„搀愀渀栀 ⠀一愀猀愀搀愀猀椀樀愀 猀甀欀琀愀⤀Ⰰ 戀椀 挀愀 琀渀 洀豈„瘀섀„猀„猀渀最 琀ꄀ漞 ᄀ 洀 琀ꌀ„爀 焀甀  
trình khai triển của vũ trụ. Theo đó thì lúc đầu vũ trụ chỉ là một khối mờ mịt, ਀栀휀渞 ᄀ�渞Ⰰ 琀爀漀渀最 ᄀ漁 挀 洀�琞 栀ꄀ琞 最椀턀渞最 ⠀愀戀栀愀甀ⴀ挀栀渞最 琀⤞Ⰰ 栀ꄀ琞 最椀턀渞最 ꔀ礞 渀栀�„�„猀挞 挀栀渀  
(tapas-thực lực) mà triển khai thành dục, rồi do dục mà triển khai thành hiện ਀琀栀挞 ⠀洀愀渀愀猀⤀Ⰰ ᄀ 氀 猀„琀栀渀栀 氀관瀞 挀愞 瘀椀 琀爀⸞ 一栀뀀 瘀관礞 琀挞 氀 挀̀渁 挀„瘀漀 琀栀„琀„ 
của sự phát triển tâm lý mà quan sát vũ trụ. Cái hệ lệ chủng-tử-dục-thức có khác ਀渀漀 栀윀„氀윀„瘀 洀椀渀栀ⴀ栀渀栀ⴀ琀栀挞㼀 ☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Do đó, ta có thể thấy đại khái rằng, dù không có quan hệ ਀琀爀挞 琀椀뼀瀞 渀栀뀀渁最 戀愀 挀栀椀 ᄀ꜁甞 挀愞 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 倀栀관琞 最椀漀 挀椀渁最 挀 焀甀愀渀 栀윀„最椀渀  
tiếp với loại chủng tử trên đây.<a name="_ftnref141" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn141"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[141]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀�„砀甀턀渞最 ᄀ뼁渞 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀Ⰱ 琀栀攀漀 ᄀ 瀀栀琀 ᄀꄁ琞 挀愞 琀뀀 琀뀀�渞最  
chủ-ý-luận, tư tưởng cho <i>vô minh </i>(avidya; Pali, avijjà) là nguồn gốc của ਀栀椀윀渞ⴀ琀栀挞ⴀ最椀�椞 氀切挀 ᄀ ᄀ 爀ꔀ琞 爀 爀渀最㬀 瘀 ᄀ턁椞 瘀�椞 猀„焀甀愀渀 猀琀 琀洀 氀ﴀⰀ 琀뀀 琀뀀�渞最  
cho <i>ý dục</i> là căn bản của hết thảy mọi hoạt động cũng đã dần dần thành ਀琀栀挞⸀ 퀀쌀„琀栀挀栀 渞最 瘀�椞 ᄀ椁쌀洞 ᄀⰀ 挀 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 最꜀渞 最椀턀渞最  
như thuyết duyên khởi của Phật giáo. Nhất là trong các tác phẩm như ਀䈀爀栀愀搀愀爀愀渀礀愀欀愀 甀瀀⸀ 㐀㐀㔀Ⰰ 挀 琀栀甀礀뼀琞 渀栀뀀 猀愀甀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Con người do dục(hama) mà thành, y vào dục mà có ਀挀栀 栀뀀�渞最 ⠀欀愀爀琀甀⤀Ⰰ 渀栀�„瘀漀 挀栀 栀뀀�渞最 洀 挀 渀最栀椀윀瀞 ⠀欀愀爀洀愀⤀ 礀 瘀漀 渀最栀椀윀瀞 洀 挀 焀甀ꌀ„ 
(phala)”.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀愀 栀礀 ᄀ턁椞 挀栀椀뼀甞 琀栀甀礀뼀琞 琀爀渀 ᄀ礀 瘀�椞 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 砀攀洀  
sao. Cái mà Phật giáo bảo là <i>vô minh </i>thì cũng tương đương như cái mà ਀琀栀甀礀뼀琞 渀礀 戀ꌀ漞 氀 㰀椀㸀搀挞㬀 栀渀栀 㰀⼀椀㸀琀栀 最椀턀渞最 渀栀뀀 㰀椀㸀挀栀 栀뀀�渞最Ⰰ 㰀⼀椀㸀爀팀椞 渀栀渞最  
hoạt động tâm lý y vào <i>danh sắc</i> trở xuống thì cũng giống như thuyết trên ਀ᄀ礀 最촀椞 氀 㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞㰀⼀椀㸀Ⰰ 瘀 猀愀甀 挀豈渀最Ⰰ 㰀椀㸀猀椀渀栀Ⰰ 氀漀 琀„㰀⼀椀㸀挀 欀栀挀 渀漀 挀椀 洀  
thuyết này bảo là <i>quả? </i>Danh mục tuy có khác, nhưng cái tinh thần khảo sát ਀琀栀 栀대渞 氀 挀 ᄀ椁쌀洞 最椀턀渞最 渀栀愀甀㬀 ᄀ 氀 洀�琞 猀„琀栀관琞 欀栀渀最 愀椀 挀 琀栀쌀„瀀栀„渀栀관渞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Rồi&nbsp; lại trở xuống đến thời đại học phái, về vấn đề nhân ਀猀椀渀栀 ᄀ 琀渞最 欀栀ꌀ漞 猀琀 渀栀椀섀甞 氀漀ꄀ椞 渀栀渀 焀甀ꌀⰞ 瘀 琀栀甀礀뼀琞 挀 氀椀渀 焀甀愀渀 瘀�椞 搀甀甀礀渀  
khởi quan của Phật giáo nên chú ý trước hết là thuyết Nhị-thập-tứ-đế của phái ਀匀턀ⴞ䰀甀관渞Ⰰ 琀挞 氀 栀윀„氀윀„㰀椀㸀琀„琀渀栀 㰀⼀椀㸀⠀瀀爀攀欀爀琀椀⤀ ጀ†㰀椀㸀最椀挀 㰀⼀椀㸀⠀戀甀搀愀栀椀⤀ ጀ†㰀椀㸀 
ngã-mạn </i>(ahankarà) – <i>ngũ-duy </i>(tanmatra) – 11 căn 5 đại vậy. Hệ lệ này ਀挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 琀„渀栀뀀 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 瘀 ᄀ뀁挞 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀 栀촀挞 最椀ꌀ„琀栀愞☀渀戀猀瀀㬀  
nhận. Khi trình bày về mối quan hệ giữa Số-Luận và Phật giáo tôi cũng đã từng ਀渀栀꼀挞 ᄀ뼁渞 猀„猀漀 猀渀栀 挀愞 䬀攀爀渀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㐀㈀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
để dẫn chứng. Ðương nhiên, theo chỗ tôi biết, Số-Luận đã hoàn thành hệ lệ trên ਀ᄀ礀 挀栀관洞 栀ꄀ渁 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 挀栀漀 爀넀渞最 栀윀„氀윀„ꔀ礞 ᄀ 琀爀挞 琀椀뼀瀞 ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞  
duyên-khởi-quan của Phật giáo thì tôi không thể đồng ý, nhưng nếu thừa nhận giữa ਀匀턀ⴞ䰀甀관渞 瘀 倀栀관琞 最椀漀 挀 猀„焀甀愀渀 栀윀„最椀渀 琀椀뼀瀞 琀栀 ᄀ椁섀甞 ᄀ 欀栀渀最 挀渀 栀팀„渀最栀椀 最  
nữa. Lại có điểm nên chú ý hơn cả cái hệ lệ kể trên là sự ghi chép trong truyện ਀倀栀관琞Ⰰ 戀ꌀ渞 䠀渀 搀쬀挞栀Ⰰ 欀쌀„氀ꄀ椞 爀넀渞最Ⰰ 氀切挀 倀栀관琞 挀渀 琀爀漀渀最 琀栀�椞 欀„琀甀 栀渀栀Ⰰ 渀最 琀椀渀  
A-La-La đã nói pháp cho Phật nghe về nguyên nhân của sinh và già.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀嘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 琀椀 ᄀ 渀椀 焀甀愀 �„琀爀渀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 瘀 琀渀栀 挀挀栀  
trọng yếu của nó nên ở đây tôi lại phải chép lại, tức đó là;&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䴀椀渀栀 猀ꄀ ጀ†渀最 洀ꄀ渞 ጀ†猀椀 琀洀 ⴀ 渀栀椀씀洞 椀 ጀ†渀最椀 瘀椀 琀爀꜀渞 欀栀 ⠀渀最椀  
duy) – ngũ đại (nhục thể) – tham dục sân huệ - sinh lão tử ưu bi khổ não<a name="_ftnref143" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn143"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[143]</span></span></a>.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一뼀甞 焀甀ꌀ„琀栀관琞 渀栀뀀 琀栀뼀„琀栀 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 爀턀琞 挀甀�挞  
cũng chỉ là sản vật đã được cải tạo từ giáo thuyết trên đây mà thôi. Tức <i>vô ਀洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀洀椀渀栀 猀ꄀ 㰀⼀椀㸀最촀椞 欀栀挀 ᄀ椁Ⰰ 㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀☀渀戀猀瀀㬀氀 琀渀 欀栀挀 挀愞 㰀椀㸀渀最 洀ꄀ渞Ⰰ  
thức </i>là <i>si tâm </i>đã được nhất-ban-hóa, <i>ái, thủ</i>, là <i>nhiễm ái, ਀栀甞 琀挞 㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀渀最椀 瘀椀 琀爀꜀渞 欀栀 瘀 渀最椀 ᄀꄁ椞 瘀 砀切挀Ⰰ 琀栀„㰀⼀椀㸀氀㰀椀㸀 琀栀愀洀 搀挞 猀渀  
huệ. </i>Duy có điều đáng tiếc, như đã nói ở trên, là không biết có thật tiên ਀䄀ⴀ䰀愀ⴀ䰀愀 ᄀ 搀豈渀最 琀栀甀礀뼀琞 渀礀 ᄀ쌁„琀爀甀礀섀渞 搀愀礀 挀栀漀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 琀甀 栀渀栀 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞  
không, từ xưa, chưa một sự ghi chép nào đã có thể chứng minh về điểm này, cho ਀渀渀 渀最뀀�椞 琀愀 欀栀渀最 戀椀뼀琞 爀 洀턀椞 氀椀渀 氀ꄀ挞 挀愞 渀⸀ 䐀豈 猀愀漀 琀栀 ᄀ椁섀甞 ᄀ 挀椀渁最 挀栀漀 琀栀ꔀ礞  
thuyết này đã từng được lưu hành khoảng trước hay sau thời đại Phật, và như thế, ਀搀⤀ 渀栀椀渀 渀 挀椀渁最 氀 洀�琞 琀椀 氀椀윀甞 爀ꔀ琞 琀爀촀渞最 礀뼀甞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Bây giờ hãy thử xem Kỳ-Na-Giáo, cùng thời đại Phật và giao ਀琀栀椀윀瀞 渀栀椀섀甞 渀栀ꔀ琞 瘀�椞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 吀栀攀漀 挀栀휀„琀椀 戀椀뼀琞Ⰰ 猀„氀관瀞 琀栀甀礀뼀琞 挀愞 ᄀꄁ漞 渀礀 琀甀礀  
không được tề chỉnh như Phật giáo, nhưng cũng hơi có điểm tương tự. Chẳng hạn ਀渀栀뀀 琀爀漀渀最 䄀挀愀爀愀渀最愀 猀甀琀琀愀 ㄀⸀㌀⸀㐀⸀ 渀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Biết sân thì biết mạn, biết mạn thì biết dối trá, ਀戀椀뼀琞 搀턀椞 琀爀 琀栀 戀椀뼀琞 琀栀愀洀Ⰰ 戀椀뼀琞 琀栀愀洀 琀栀 戀椀뼀琞 洀甀턀渞Ⰰ 戀椀뼀琞 洀甀턀渞 琀栀 戀椀뼀琞 最栀琀Ⰰ  
biết ghét thì biết lừa dối, biết lừa dối thì biết thức, biết thức thì biết sinh, ਀戀椀뼀琞 猀椀渀栀 琀栀 戀椀뼀琞 琀Ⱎ 戀椀뼀琞 琀„琀栀 戀椀뼀琞 ᄀ쬁愞 渀最挞Ⰰ 戀椀뼀琞 ᄀ쬁愞 渀最挞 琀栀 戀椀뼀琞 琀栀切Ⰰ  
biết thú thì biết khổ … cho nên, bậc hiền giả không thể không tránh xa sân, mạn, ਀搀턀椞 琀爀Ⰰ 琀栀愀洀Ⰰ 洀甀턀渞Ⰰ 最栀琀Ⰰ 琀栀挞Ⰰ 猀椀渀栀Ⰰ 琀Ⱎ ᄀ쬁愞 渀最挞Ⰰ 琀栀切 瘀 欀栀픀ᴞ⸠☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Đoạn văn trên đây thật vô trật tự và tư tưởng cũng rất ấu ਀琀爀⤀Ⰱ 琀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 渀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 瘀�椞 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 挀愞  
Phật giáo.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䌀椀渁最 瘀漀 欀栀漀ꌀ渞最 渀礀Ⰰ 挀渀 洀�琞 氀漀ꄀ椞 琀„渀愞 挀椀渁最 愀渀最 渀最 渀栀뀀  
duyên khởi quan của Phật giáo mà người ta cần chú ý, đó là <i>nhân thế quan </i>਀挀愞 瀀栀椀 一椀ⴀ䐀ꄀⴞ䐀愀⸀ 一礀愀礀愀 猀甀琀琀愀 ㄀⸀㈀ 渀椀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Ðời này khổ đau là vì có sinh (janma); mà sở dĩ có ਀猀椀渀栀 氀 搀漀 琀挀 渀最栀椀윀瀞 ⠀瀀爀愀瘀爀琀椀⤀㬀 氀ꔀ礞 瀀栀椀섀渞 渀漀 ⠀搀漀猀愀⤀ 氀洀 渀섀渞 琀ꌀ渞最Ⰰ 瀀栀椀섀渞 渀漀  
lấy vô tri (mityyajnana) làm căn cứ; do đó, nếu con người muốn thoát khổ thì ਀欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 搀椀윀琞 琀爀„瘀 琀爀椀ᴀ⸠☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thứ tự của đoạn văn trên đây như thế này: <i>vô tri - phiền ਀渀漀 ⴀ 渀最栀椀윀瀞 ጀ†猀椀渀栀㰀⼀椀㸀 ⴀ 㰀椀㸀欀栀픀„㰀⼀椀㸀⠀氀漀 琀⤞Ⰰ 氀윀„猀턀„琀甀礀 琀 渀栀뀀渁最 爀ꔀ琞 最椀턀渞最 瘀�椞  
hệ lệ của Phật giáo. Thuyết này của phái Ni-Dạ-Da được thành lập sau thời Phật, ਀渀栀뀀渁最 欀栀渀最 琀栀쌀„瘀椀渀 瘀漀 ᄀ 洀 戀ꌀ漞 渀 挀栀쬀甞 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㐀㐀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
và nếu cho nó là một trong những tư tưởng tiên khu của Phật giáo cũng là sai ਀氀꜀洞⸀ 䐀甀礀 挀 ᄀ椁섀甞 氀 氀漀ꄀ椞 琀뀀 琀뀀�渞最 渀礀 挀 氀묀„ᄀ ᄀ뀁挞 氀뀀甁 栀渀栀 最椀愞 挀挀 瀀栀椀Ⰰ 栀漀뜀挞  
đã được các phái thu dụng làm một loại chứng cứ, và, nếu vậy, nó cũng là một tài ਀氀椀윀甞 挀꜀渞 琀栀椀뼀琞 ᄀ쌁„琀洀 戀椀뼀琞 挀椀 戀턀椞 挀ꌀ渞栀 挀愞 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀 倀栀관琞 最椀漀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ngoài ra, nếu sưu tập thêm thì giữa các phái người ta vẫn ਀挀渀 琀栀ꔀ礞 渀栀椀섀甞 琀뀀 琀뀀�渞最 琀뀀ꄁ渁最 琀„渀栀뀀 琀뀀 琀뀀�渞最 搀甀礀渀 欀栀�椞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ  
điều đó cho thấy khoảng trước hay sau thời đại Phật tư tưởng tương tự như thế ਀挀椀渁最 ᄀ 琀栀쬀渞栀 栀渀栀 最椀愞 挀挀 瀀栀椀⸀ 䌀 ᄀ椁섀甞 ᄀ渀最 琀椀뼀挞 氀 挀栀切渀最 琀椀 欀栀渀最 琀栀쌀„戀椀뼀琞  
rõ duyên khởi quan của Phật giáo lúc bấy giờ đã chiếm một địa vị lịch sử như thế ਀渀漀⸀ 一椀 欀栀挀 ᄀ椁Ⰰ 挀栀切渀最 琀椀 欀栀渀最 琀栀쌀„琀洀 爀愀 洀愀渀栀 洀턀椞 砀攀洀 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀 挀愞  
Phật giáo đã lấy hệ lệ nào làm tài liệu để thành lập; đó là điều rất đáng tiếc. ਀䴀뜀挞 搀꜀甞 倀栀관琞 ᄀ ᄀ섁„挀愀漀 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀Ⰰ 挀栀漀 爀넀渞最 琀爀뀀�挞 欀椀愀 挀栀뀀愁 琀渞最 ᄀ 挀 渀最뀀�椞  
nào phát minh, nhưng, nếu đứng về phương diện lịch sử mà nói, thì loại tư tưởng ਀ꔀ礞 瘀꬀渞 ᄀ 渀最ꔀ洞 渀最꜀洞 琀팀渞 琀ꄀ椞Ⰰ 瘀 挀 琀栀쌀„戀ꌀ漞 氀 ᄀ 氀洀 戀턀椞 挀ꌀ渞栀 挀栀漀 搀甀礀渀 欀栀�椞  
quan của Phật: đó là một sự thật không thể phủ nhận.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ☀渀戀猀瀀㬀 ᄀ 瘀관礞 琀栀 挀椀 ᄀ뜁挞 琀爀뀀渁最 挀愞 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀 倀栀관琞  
giáo ở chỗ nào? Thứ nhất, về phương diện hình thức, duyên khởi quan Phật giáo tề ਀挀栀준渞栀 栀ꄀ渁 挀ꌀⰞ 瘀Ⰰ 琀爀漀渀最 挀挀 搀甀礀渀 欀栀�椞Ⰰ 猀漀 瘀�椞 ㄀㈀ 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 琀栀  
tất cả đều thiếu sót (trong 24 đế quan của Số-Luận có đủ ý nghĩa duyên khởi ਀焀甀愀渀⤀⸀ 吀栀„栀愀椀Ⰰ 砀琀 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 渀�椞 搀甀渀最 琀栀 ᄀ뜁挞 琀爀뀀渁最 挀愞 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀  
Phật giáo là chú trọng đặc biệt về điều kiện tâm lý, nhất là điều kiện nhận ਀琀栀挞Ⰰ 琀挞 氀 搀愞 瘀漀 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀ᄀ쌁„渀椀 爀  
cái thứ tự phát khởi của những hoạt động tâm lý<i> lục nhập, xúc, thụ, ái, thủ</i> ਀瘀⸀瘀☀†氀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„戀甀�挞 挀栀뜀琞 琀栀뼀„最椀�椞 ⠀栀甞⤀⸀ 吀爀漀渀最 挀挀 搀甀礀渀 欀栀�椞 氀甀관渞 欀栀挀Ⰰ  
người ta chưa từng thấy cái đặc chất đó, và nó cũng chính là bộ phận trung tâm ਀挀愞 ㄀㈀ 渀栀渀 搀甀礀渀 瘀관礞㬀 戀�椞 氀봀Ⱎ 挀愀椀 栀윀„氀윀„瘀 洀椀渀栀 ጀ†栀渀栀 ⴀ 琀栀挞 琀栀 琀„嘀ⴀ䠀甞ⴀ䌀愀  
trở xuống, trải qua Áo-Nghĩa-Thư cho đến lập trường của Chủ-ý-luận là cái mà ਀渀最뀀�椞 琀愀 爀ꔀ琞 搀씀„瀀栀琀 栀椀윀渞Ⰰ 挀栀漀 ᄀ뼁渞 猀椀渀栀Ⰰ 氀漀Ⰰ 琀„挀椀渁最 氀 渀栀渞最 猀„琀栀관琞 栀椀쌀渞 琀爀„ 
ai ai cũng có thể thấy rõ.&nbsp; Còn lấy chủ thể của nhận thức là <i>thức </i>làm ਀ᄀ椁쌀洞 砀甀ꔀ琞 瀀栀琀Ⰰ 琀爀ꌀ椞 焀甀愀 欀栀挀栀 琀栀쌀„渀 氀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀瘀 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 渀栀관渞 琀栀挞  
tâm lý, cho đến kết hợp cá nhân với thế giới để luận cứu thì đó duy chỉ là đặc ਀琀爀뀀渁最 挀愞 渀栀渀 搀甀礀渀 焀甀愀渀 渀礀 洀 琀栀椀⸀ 䌀栀漀 渀渀 ᄀ礀 氀 戀�„瀀栀관渞 洀 倀栀관琞 ᄀ 琀관渞 氀挞  
thuyết minh và điều đó tưởng cũng không có gì là lạ cả. Phật tuy lấy nhiều nhân ਀搀甀礀渀 焀甀愀渀 氀洀 戀턀椞 挀ꌀ渞栀 渀栀뀀渁最 ᄀ 琀甀礀渀 戀턀„ᄀ 氀 搀漀 琀爀ⴀ瘀ⴀ猀뀀ⴁ琀ⴞ渀最�„挀愞 渀最椀  
phát kiến, và chưa từng có người đã biết đến trước ngài, chính cũng là ở điểm ਀渀礀⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 渀栀뀀 猀봀„琀爀渀栀 戀礀 猀愀甀Ⰰ 琀爀漀渀最 挀挀 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞 琀栀뀀�渞最 琀栀뀀�渞最 戀케„戀�琞 栀愀椀  
hệ lệ <i>vô minh </i>và <i>hành, </i>mà chỉ lấy mối quan hệ giữa <i>thức </i>và਀㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀ᄀ쌁„琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 挀椀 挀̀渁 戀ꌀ渞 挀愞 搀甀礀渀 欀栀�椞 ᄀꄁ椞 欀栀椀 氀 戀�„瀀栀관渞  
chủ yếu do Phật phát minh.</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㤀㌀∀㸀㰀⼀愀㸀㌀ⴀ 匀퀀„䴀䌞 䌀䄞 䌀섀䌀 䌀䠀䤀 䐀唀夀쨀一 䬀䠀�䤞㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Chiếu theo kinh điển, như đã trình bày ở trên, trong Ðại ਀倀栀꤀洞 挀愞 䰀甀관琞 瘀 琀爀漀渀最 䌀栀椀 倀栀꤀洞 挀愞 吀뀀ꄁ渁最 渞最 䈀�„ᄀ섁甞 琀栀ꔀ礞 氀 ㄀㈀Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀栀渞最  
thành phần quan trọng và nguyên thủy nhất thì lại không được đầy đủ. Chẳng hạn ਀欀椀渀栀 퀀ꄀ椞 䐀甀礀渀 琀爀漀渀最 吀爀뀀�渞最 䈀�„⠀䐀⸀㄀㤀⸀ 䴀愀栀愀渀椀搀渀愀 猀甀琀琀愀⤀Ⰰ 挀 琀栀쌀„最꜀渞 ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀  
đại biều cho những kinh điển thuyết minh về duyên khởi tường tế nhất, nhưng ਀琀爀漀渀最 ᄀⰀ 渀뼀甞 瀀栀渀 ᄀ漁渀 琀栀攀漀 瘀̀渁 䈀愀ⴀ䰀椀 欀栀渀最 挀 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀栀渀栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀 
và <i>lục nhập </i>cũng được thu nhiếp vào <i>thụ </i>và <i>xúc, </i>về mặt biểu ਀栀椀윀渞Ⰰ 琀픀渞最 挀�渞最 挀栀준„挀 挀栀渀 挀栀椀 洀 琀栀椀⸀ 䰀ꄀ椞 渀愞Ⰰ 吀爀뀀�渞最 䈀�„퀀ꄀ椞 䈀ꌀ渞 䬀椀渀栀 ⠀䐀⸀ ㄀㐀⸀  
Mahàpadana II. P. 31) khi nói về nhân duyên chứng ngộ của Phật Tỳ-Bà-Thi ਀⠀嘀椀瀀愀猀猀椀 䈀甀搀搀栀愀⤀Ⰰ 琀爀漀渀最 ᄀⰀ 挀椀渁最 瀀栀渀 ᄀ漁渀 琀栀攀漀 瘀̀渁 䈀愀ⴀ䰀椀Ⰰ 瘀꬀渞 琀栀椀뼀甞 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 
</i>và <i>hành </i>và tổng số chỉ có 10 chi. Duy trong bản Hán dịch thì ta thấy ਀挀ꌀ„栀愀椀 欀椀渀栀 ᄀ섁甞 氀 ㄀㈀ 挀栀椀Ⰰ 挀 氀봀„栀愀椀 挀栀椀 猀愀甀 渀礀 洀�椞 ᄀ뀁挞 琀栀洀 瘀漀 挀栀„欀栀渀最  
phải là nguyên hình như được truyền từ xưa. Do đó, mới thành vấn đề là sự quan ਀栀윀„最椀愞 ㄀　 挀栀椀 瘀 ㄀㈀ 挀栀椀 瘀관礞⸀ 嘀섀„猀愀甀Ⰰ 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀 琀爀�„琀栀渀栀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„最椀漀 琀뀀�渞最 瘀  
giữa các luận sư của A-Tỳ-Ðạt-Ma đã phát sinh nhiều nghị luận,<a name="_ftnref145" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn145"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[145]</span></span></a> ਀渀栀뀀渁最Ⰰ 琀栀攀漀 挀栀휀„琀椀 戀椀뼀琞Ⰰ 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„琀爀뀀�挞 洀꼀琞 氀 瀀栀ꌀ椞 ᄀ漁渀 ᄀ쬁渞栀 挀椀 焀甀 琀爀渀栀 氀쬀挞栀  
sử thành lập, tức là thuyết 12 chi đã hoàn bị ngay từ đầu rồi sau chỉnh lý mà ਀琀栀渀栀 ㄀㈀㼀 一뼀甞 琀栀뼀„琀栀 挀椀 焀甀 琀爀渀栀 ᄀ 爀愀 猀愀漀㼀 嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀 ᄀ 挀 洀�琞 猀„氀椀윀甞  
rất trọng yếu mà cả Hán dịch lẫn Ba-li đều nhất trí và cần phải được chú ý đặc ਀戀椀윀琞Ⰰ ᄀ 氀 琀椀 氀椀윀甞 ᄀ뀁挞 最栀椀 琀爀漀渀最 洀�琞 欀椀渀栀 挀愞 吀ꄀ瀞ⴀ䄀ⴀ䠀洀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nếu phải dịch hết thì hơi phiền tỏa, cho nên, ở đây tôi chỉ ਀瀀栀椀渀 搀쬀挞栀 洀�琞 戀�„瀀栀관渞 琀爀촀渞最 礀뼀甞 琀爀漀渀最 瘀̀渁 䈀愀ⴀ氀椀 渀栀뀀 猀愀甀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Các Tỳ-Khưu! Xưa kia, khi ta còn là Bồ Tát, chưa ਀琀栀渀栀 挀栀渀栀 最椀挀Ⰰ 琀愀 琀„渀最栀⤀㨁 挀椀 ᄀ�椞 渀礀 琀栀관琞 搀漀 渀栀渞最 渀휀椞 氀漀 欀栀픀„⠀欀椀挀挀栀愀⤀ 爀渀最  
buộc; sinh, già, chết, để rồi lại sinh ra, và vẫn chưa biết thoát ly cái khổ của ਀最椀Ⰰ 挀栀뼀琞 琀栀 氀洀 猀愀漀 戀椀뼀琞 ᄀ뀁挞 挀椀 欀栀픀„挀愞 最椀Ⰰ 挀栀뼀琞 ᄀ쌁„琀栀漀琀 氀礀㼀 䰀切挀 ᄀ 琀愀 琀„ 
hỏi: nhờ đâu có già chết?&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䈀ꔀ礞 最椀�Ⱎ 渀栀�„猀„琀뀀 搀甀礀 挀栀渀栀 ᄀ渀最 ⠀夀漀渀 猀漀  
manasikà-ra) mà ta phát trí hiểu biết đích thực (abhisamaya) như vầy: nhờ có ਀猀椀渀栀 洀 挀 最椀Ⰰ 挀栀뼀琞Ⰰ 搀漀 猀椀渀栀 氀洀 搀甀礀渀 洀 挀 最椀Ⰰ 挀栀뼀琞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Lúc đó ta lại tự nghĩ; nhờ đâu mà có sinh, có hữu, ਀挀 椀Ⰰ 挀 琀栀Ⱎ 挀 砀切挀Ⰰ 挀 氀挞 渀栀관瀞Ⰰ 挀 搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 挀栀漀 ᄀ뼁渞 ᄀ甀 洀 挀 搀愀渀栀 猀꼀挞㼀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Bấy giờ nhờ sự tư duy chính đáng mà ta phát trí ਀栀椀쌀甞 戀椀뼀琞 ᄀ挀栀 琀栀挞 渀栀栀뀀 瘀꜀礞㬀 搀漀 挀 琀栀挞 洀 挀 搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 渀栀�„琀栀挞 氀洀 搀甀礀渀 洀  
có danh sắc.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀刀팀椞 琀愀 氀ꄀ椞 琀„栀케椞㬀 搀漀 ᄀ甀 洀 挀 琀栀挞Ⰰ 氀ꔀ礞 最 氀洀  
duyên mà có thức?&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䈀ꔀ礞 最椀�„琀愀 琀„渀最栀⤀愁Ⰰ 琀栀挞 渀礀 氀 瘀관琞 挀 琀栀쌀„琀爀�„ 
lại, lên trên danh sắc, chỉ nhờ vào đó (chúng sinh) có già, sinh, chết, và tái ਀猀椀渀栀Ⰰ 琀挞 氀ꔀ礞 搀愀渀栀 猀꼀挞 氀洀 搀甀礀渀 洀 挀 琀栀挞Ⰰ 氀ꔀ礞 琀栀挞 氀洀 搀甀礀渀 洀 挀 搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ  
lấy danh sắc làm duyên mà có lục nhập, lấy lục nhập làm duyên mà có xúc, v.v… ਀渀栀뀀 瘀관礞 琀栀甀꜀渞 氀 渀最甀礀渀 渀栀渀 挀愞 欀栀픀„甀꤀渞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Lớn thay những nguyên nhân ấy! Thế là, với ta, chưa ਀琀渞最 渀最栀攀 瀀栀瀀 ꔀ礞 洀 猀椀渀栀 洀꼀琞Ⰰ 猀椀渀栀 琀爀Ⰰ 猀椀渀栀 琀甀윀Ⱎ 猀椀渀栀 猀渀最Ⰰ 猀椀渀栀 渀栀 猀渀最⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Bây giờ ta lại tự nghĩ, làm thế nào không có già, ਀挀栀뼀琞㼀 䌀椀 最 搀椀윀琞 琀栀 最椀Ⰰ 挀栀뼀琞 搀椀윀琞㼀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Rồi nhờ sự tư duy chính đáng mà ta phát trí hiểu ਀戀椀뼀琞 ᄀ挀栀 琀栀挞 渀栀뀀 瘀꜀礞Ⰰ 欀栀渀最 猀椀渀栀 琀栀 欀栀渀最 最椀Ⰰ 挀栀뼀琞Ⰰ 猀椀渀栀 搀椀윀琞 琀栀 最椀Ⰰ 挀栀뼀琞  
diệt.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䰀切挀 ᄀ 琀愀 氀ꄀ椞 琀„渀最栀⤀Ⰱ 氀洀 琀栀뼀„渀漀 挀 ᄀ뀁挞 欀栀渀最  
sinh, không hữu, không thủ, không ái, không thụ, không xúc, không lục nhập, ਀欀栀渀最 搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 挀栀漀 ᄀ뼁渞 挀椀 最 搀椀윀琞 琀栀 搀愀渀栀 猀꼀挞 搀椀윀琞㼀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Rồi nhờ sự tư duy chính đáng mà ta phát trí hiểu ਀戀椀뼀琞 ᄀ挀栀 琀栀挞 渀栀뀀 瘀꜀礞㨀 欀栀渀最 挀 琀栀挞 琀栀 欀栀渀最 挀 搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 琀栀挞 搀椀윀琞 琀栀 搀愀渀栀  
sắc diệt.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䈀ꔀ礞 最椀�„琀愀 氀ꄀ椞 琀„渀最栀⤀Ⰱ 氀洀 琀栀뼀„渀漀 ᄀ쌁„欀栀渀最 挀  
thức? Cái gì diệt thì thức diệt?&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀刀팀椞 渀栀�„猀„琀뀀 搀甀礀 挀栀渀栀 ᄀ渀最 洀 琀愀 瀀栀琀 琀爀 栀椀쌀甞  
biết đích thực như vầy: không có danh sắc thì không có thức, danh sắc diệt thì ਀琀栀挞 搀椀윀琞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Lúc đó ta lại tự nghĩ, cái đạo mà ta vừa ngộ có thể ਀ᄀꄁ琞 ᄀ뀁挞Ⰰ 琀挞 氀Ⰰ 搀愀渀栀 猀꼀挞 搀椀윀琞 琀栀 琀栀挞 搀椀윀琞Ⰰ 琀栀挞 搀椀윀琞 琀栀 搀愀渀栀 猀꼀挞 搀椀윀琞Ⰰ 搀漀  
danh sắc diệt mà lục nhập diệt, lục nhập diệt thì xúc diệt, cho đến … như vậy là ਀琀栀甀꜀渞 搀椀윀琞 渀栀渞最 欀栀픀„甀꤀渞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Lớn thay sự tiêu diệt ấy! thế là, với ta, chưa từng ਀渀最栀攀 瀀栀瀀 ꔀ礞 洀 猀椀渀栀 洀꼀琞Ⰰ 猀椀渀栀 琀爀Ⰰ 猀椀渀栀 琀甀윀Ⱎ 猀椀渀栀 猀渀最Ⰰ 猀椀渀栀 渀栀 猀渀最⸀ 퀀椀섀甞 渀礀  
cũng giống như một người ta đang tha thẩn trong cánh đồng hoang bỗng phát hiện ਀挀漀渀 ᄀ뀁�渞最 洀渀 挀愞 渀最뀀�椞 砀뀀愁 ᄀ ᄀ椁 瘀 挀„琀栀攀漀 氀턀椞 洀渀 ꔀ礞 洀 琀栀ꔀ礞 ᄀ뀁挞 氀渀最 洀ꄀ挞 瘀  
thành quách của người xưa với vường, sân, rừng cây, ao sen và tường hoa v.v…<span style="font-style: normal"><a name="_ftnref146" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn146"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[146]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀漀渀 戀�„ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁 琀爀渀 ᄀ礀 氀 搀椀씀渞 琀ꌀ„焀甀 琀爀渀栀 瀀栀琀 欀椀뼀渞  
duyên khởi đầu tiên nhờ đó mà thấy được nguyên nhân của sinh tử và phương pháp ਀最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 猀椀渀栀 琀⸞ �„ᄀ礀Ⰰ ﴀ 渀椀 渀栀�„瘀漀 瀀栀瀀 挀愞 挀栀뀀 倀栀관琞 琀爀뀀�挞 洀 琀栀渀栀 挀栀渀栀  
giác, nhưng thật thì cũng có thể bảo đó là xiển minh sự tự giác của Phật và cái ਀焀甀 琀爀渀栀 琀栀渀栀 氀관瀞 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀⸀ 퀀礀 氀 洀�琞 琀椀 氀椀윀甞 爀ꔀ琞 焀甀ﴀ 戀甀⸀ 匀漀渀最Ⰰ 瘀ꔀ渞  
đề trước mắt mà ta cần phải chú ý là: trong 12 nhân duyên lấy sự quan hệ hỗ ਀琀뀀ꄁ渁最 最椀愞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀氀洀 㰀椀㸀挀甀턀椞 挀豈渀最Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀„ᄀ 瘀섀„猀愀甀  
không thể tiến lên nữa. Tức câu “thức này là vật trở lại, vượt trên danh sắc mà ਀欀栀渀最 琀椀뼀渞 琀�椞ᴀ†⠀瀀愀挀挀甀搀愀瘀愀琀琀愀琀椀 欀栀漀 椀搀栀洀 瘀椀渀渀愀渀愀洀 渀愀洀愀爀甀瀀愀洀栀 渀愀瀀愀爀愀洀最愀挀挀栀愀琀椀⤀  
nên được giải thích như thế nào Nó có nghĩa sẽ cò tiến tới nhưng ngừng lại, hay ਀猀봀„欀栀渀最 挀渀 琀椀뼀渞 渀愞 洀 渀最渞最 氀ꄀ椞㼀 渀뼀甞 戀ꌀ漞 挀栀준„搀愞 瘀漀漀 ᄀ ⠀攀琀瘀愀琀愀⤀ 洀 挀  
sinh, tử thì không cần phải thêm hai chi vô minh và hành vào để khảo sát. Song, ਀ᄀ쌁„最椀ꌀ椞 焀甀礀뼀琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„猀椀渀栀Ⰰ 琀„琀ꔀ琞 瀀栀ꌀ椞 挀 猀„琀„最椀挀 ᄀ꜁礞 ᄀ⸞ 䌀„琀栀攀漀 猀„瀀栀渀  
tích ấy thì thuyết 10 chi trong kinh Ðại Duyên và kinh Ðại Bản trực tiếp là ਀琀栀甀礀뼀琞 琀爀渀栀 戀礀 猀„欀栀ꌀ漞 猀琀 ᄀ꜁甞 琀椀渀 挀愞 倀栀관琞 挀栀„欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 琀栀甀礀뼀琞 ㄀㈀ 挀栀椀  
được tỉnh lược đi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 渀뼀甞 挀栀漀 瘀 洀椀渀栀 瘀 栀渀栀 氀 搀漀 ᄀ�椞 猀愀甀 琀栀洀 琀栀꼀琞  
vào thì cũng lại không đúng. Cũng như Ðại Bản kinh, kinh Tỳ-Bà-Thi trong ਀吀뀀ꄁ渁最ⴀ渞最ⴀ䈀�„⠀嘀椀瀀愀猀猀椀 猀甀琀琀愀⤀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㐀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀甀瀀㸀 
</sup>như đã trích dẫn ở trên, khi nó về duyên-khởi-quan của Phật Tỳ-Bà-Thi, có ਀ᄀ섁„挀관瀞 ᄀ뼁渞 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 䈀팀ⴞ吀琀ⴀ吀栀挀栀ⴀ䌀愀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㐀㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
mà trong văn Bà-La-Môn-li hiển nhiên đã là 12 chi. Bởi thế, nếu nhìn ở một ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀栀甀礀뼀琞 瀀栀瀀 欀栀挀 洀 渀椀 琀栀 倀栀관琞 挀栀漀 瘀 洀椀渀栀 氀 渀最甀팀渞 最턀挞 挀愞 栀뼀琞  
thảy hữu tình, như vậy, trong những thuyết giáo được coi là xưa nhất cũng đã có ਀瘀 洀椀渀栀 爀팀椞⸀ 䌀椀渁最 琀栀뼀Ⱎ 渀栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀Ⰰ 挀栀渀栀 倀栀관琞 挀椀渁最 ᄀ ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞  
trường đệ-nhất-nghĩa mà chủ trương hành là yếu tố hoạt động căn bản của hữu ਀琀渀栀⸀ ☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Do đó, cho dù vô minh và hành có được đời sau thêm thắt vào ਀挀椀 栀윀„氀윀„挀愞 搀甀礀渀 欀栀�椞 渀最甀礀渀 琀栀礞 ᄀ椁 渀愞 琀栀 挀椀渁最 爀ꔀ琞 瀀栀豈 栀瀞 瘀�椞 琀椀渀栀 琀栀꜀渞  
của Phật, huống chi, điều này, khảo sát trong các kinh điển, lại do chính đức ਀倀栀관琞 ᄀ 氀ꔀ礞 瘀 洀椀渀栀 氀洀 欀栀�椞 ᄀ椁쌀洞 洀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀Ⰰ 瘀관礞 洀 戀ꌀ漞 搀漀  
đời sau thêm thắt vào há chẳng là đoán định một cách hấp tấp sao? Chẳng hạn như ਀琀爀漀渀最 吀爀甀渀最ⴀ䈀�„㌀㠀Ⰰ 瘀̀渁 䈀愀ⴀ氀椀 ⠀䴀愀栀琀愀渀栀愀猀愀渀欀栀愀礀愀 猀甀琀琀愀⤀ 吀爀甀渀最 䠀洀 㔀㐀Ⰰ 吀爀 퀀뼀„ 
Kinh), Phật đã quở trách Tỷ Khưu Trà-Ðế cho thức là chủ thể của luân hồi mà bảo ਀琀栀挞 挀椀渁最 搀漀 渀栀渀 搀甀礀渀 猀椀渀栀⸀ 一栀뀀渁最 倀栀관琞 栀愀礀 搀豈渀最 琀栀甀礀뼀琞 吀„吀栀挞 ᄀ쌁„渀椀 爀 瘀섀„琀픀„ 
chức của hữu và, để nêu lý do thực do nhân duyên sinh, cũng nói theo thứ tự vô ਀洀椀渀栀 ጀ†栀渀栀 ⴀ 琀栀挞 ጀ†搀愀渀栀 猀꼀挞 ⴀ 氀挞 渀栀관瀞 ጀ†砀切挀 ⴀ 琀栀„ⴀ 椀 ⴀ 琀„琀栀挞 ⠀栀甞⤀⸀ �„ᄀ礀  
ta cần chú ý là không phải kinh này muốn nói về duyên khởi đã được A-Tỳ-Ðạt-Ma ਀挀栀준渞栀 氀ﴀⰀ 瘀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 氀관瀞 挀栀椀 挀愞 渀 挀椀渁最 欀栀渀最 栀대渞 ᄀ꜁礞 ᄀ„渀栀뀀 琀栀渀最 氀윀„洀 戀케„ 
hữu đi rồi thay vào đó bằng tứ thực. Nhưng trong đó, vô minh và hành đã được kể ਀瘀漀 栀윀„氀윀„搀甀礀渀 欀栀�椞 爀팀椞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 搀甀礀渀 欀栀�椞 琀„琀栀渀  
mà nói, thì có lẻ khi thuyết pháp Phật đã sơ lược vô minh và hành, nhưng sau đó ਀ᄀ ᄀ뀁挞 戀픀„欀栀甀礀뼀琞Ⰰ 瘀 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀ᄀ 挀栀대渞最 瀀栀ꌀ椞 氀 欀뼀琞 焀甀ꌀ„ 
được thêm vào do sự chỉnh lý của A-Tỳ-Ðạt-Ma sau này. Ðây há không phải là một ਀洀椀渀栀 挀栀渞最 挀„琀栀쌀„猀愀漀㼀 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 挀栀漀 搀豈 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀 渀最甀礀渀 琀栀礞 挀 琀栀椀뼀甞 㰀椀㸀 
vô minh </i>và <i>hành </i>đi nữa, nhưng, nếu bảo do đời sau thêm vào thì cái lý ਀搀漀 ᄀ 挀椀渁最 欀栀 ᄀ渞最 瘀渞最⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nhưng, như vậy thì cái ý nghĩa của nó ở chỗ nào? Duyên khởi ਀焀甀愀渀 氀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 ⠀栀愀礀 ᄀ度渀最 栀ꄀ渁 氀 渀栀渀 猀椀渀栀 焀甀愀渀⤀ 挀̀渁 戀ꌀ渞 挀愞 ᄀ挞 倀栀관琞Ⰰ 瘀  
nó đã được chia xẻ ra thành nhiều tiết mục. Nếu khảo sát một cách chặt chẽ về ਀焀甀愀渀 栀윀„挀愞 渀 琀栀 戀愀渀 ᄀ꜁甞 栀渀栀 渀栀뀀 渀 挀栀뀀愁 ᄀ뀁挞 砀挀 ᄀ쬁渞栀Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀Ⰰ 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„ 
trung tâm của nó dĩ nhiên là <i>thức </i>và <i>danh sắc, </i>nhưng từ đó, tất cả ਀栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀ 氀ꔀ礞 渀 氀洀 挀ꄀ 猀�„洀 挀椀渁最 琀椀뼀渞 琀�椞 㰀椀㸀栀甞 㰀⼀椀㸀琀栀Ⰰ 琀爀漀渀最 猀„琀뀀  
duy ban đầu của Phật, chưa hẳn đã là con số xác định <i>mười chi </i>hay <i>mười ਀栀愀椀 挀栀椀⸀ 㰀⼀椀㸀퀀 氀 氀ﴀ 搀漀 挀꼀琞 渀最栀⤀愁 琀ꄀ椞 猀愀漀 琀爀漀渀最 挀挀 欀椀渀栀 瘀̀渁 氀ꄀ椞 挀 渀栀渞最 渀栀渀  
duyên quan dài, ngắn khác nhau vậy. Chẳng hạn luận Ðại-Tỳ-Bà-Sa đã dùng nhiều ਀栀渀栀 琀栀挞 渀栀뀀 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀䴀�琞 搀甀礀渀 欀栀�椞 㰀⼀椀㸀⠀栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 瀀栀瀀 栀甞 瘀椀⤀Ⰰ 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀䠀愀椀  
duyên khởi </i>(nhân và quả), thuyết <i>Ba duyên khởi </i>(hoặc, nghiệp, sự), ਀琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀䈀턀渞 搀甀礀渀 欀栀�椞 㰀⼀椀㸀⠀瘀 洀椀渀栀Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 猀椀渀栀Ⰰ 氀漀Ⰰ 琀⤞ 挀栀漀 ᄀ뼁渞 洀뀀�椞 栀愀椀  
duyên khởi v.v… để thuyêt minh duyên khởi quan<a name="_ftnref149" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn149"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[149]</span></span></a> ਀䜀椀ꌀ„猀„ᄀ礀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 戀愀渀 ᄀ꜁甞 瘀섀„猀턀„洀挞 琀栀 渀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞  
thêm hoặc bớt tùy theo sự tiện lợi của việc quan sát. Nếu đứng trên lập trường ਀渀漀 ᄀ 洀 渀栀관渞 砀琀Ⰰ 琀栀 氀ꔀ礞 猀턀„洀挞 ꔀ礞 氀洀 渀섀渞 琀ꌀ渞最 ᄀ쌁„戀愀漀 焀甀琀 琀漀渀 琀栀쌀„挀椀渁最 氀  
một phương pháp cần thiết. Hãy thử nhận xét kinh văn đã trích dẫn ở trên, Phật ਀挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 琀椀뼀渞 琀�椞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 㰀椀㸀琀栀挞㰀⼀椀㸀 瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀瘀 ᄀ 氀 洀턀椞  
quan hệ do chính đức Phật phát minh; vì thời bấy giờ Phật chuyên quan sát những ਀栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 栀椀윀渞 琀栀挞 挀愞 琀栀渀 瘀愀 琀洀 ᄀ쌁„砀椀쌀渞 洀椀渀栀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 栀椀윀渞 琀栀挞 瘀턀渞  
là điều kiện căn bản để thành lập hình thức. Trên hình thức, trước hết cần phải ਀渀栀뀀 琀栀뼀„洀�椞 挀 ᄀ뀁挞 洀�琞 猀„欀뼀琞 琀栀切挀Ⰰ 戀�椞 瘀Ⰰ 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀 
danh sắc </i>là mối quan hệ giữa chủ quan và khách quan; có chủ quan nên có ਀欀栀挀栀 焀甀愀渀Ⰰ 挀 欀栀挀栀 焀甀愀渀 渀渀 挀 挀栀„焀甀愀渀Ⰰ 渀뼀甞 戀ꌀ漞 搀愞 瘀漀 猀„欀뼀琞 栀瀞 挀愞 挀ꌀ„栀愀椀  
mà có sự kết hợp thì trước hết nhận thức luận phải được hoàn thành: đó là lập ਀琀爀뀀�渞最 挀愞 䬀栀愀渀最ⴀ퀀挞⸀ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀Ⰰ 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞  
cũng phảng phất cái phong thái của Ước-biên-hà-ngạch-nho, cho nên bảo ý chí vô ਀洀椀渀栀 氀 挀̀渁 挀„挀愞 琀栀挞 琀栀 琀栀관琞 爀愀 ᄀ 挀栀준„氀 琀栀挞 挀栀„琀栀쌀Ⱎ 渀栀뀀渁最 琀栀뼀„挀椀渁最 欀栀渀最  
thể giải quyết được tất cả. Ðứng về phương diện diệt-quan mà nói thì tuy cho ਀爀넀渞最 搀漀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀搀椀윀琞 洀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀搀椀윀琞Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀뼀甞 渀最뀀挞 氀ꄀ椞 洀 渀椀 琀栀  
tại sao thức không thể diệt được? Bởi vì từ căn để của <i>thức</i> này đã có ਀渀最栀椀윀瀞 瀀栀椀섀渞 渀漀 琀„瘀 琀栀礞 瘀 ᄀ 挀栀渀栀 氀 瘀 洀椀渀栀 瘀 渀最栀椀윀瀞 挀栀漀 渀渀 欀栀渀最 琀栀쌀„ 
không là căn cứ tất nhiên của duyên khởi quan. Do đó, sự khảo sát đầu tiên của ਀倀栀관琞 戀ꌀ漞 㰀椀㸀ᰀ琠栀挞 琀爀�„瘀섀ᴞ†㰀⼀椀㸀ᄀ 氀 琀栀攀漀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 戀渀栀 搀椀윀渞Ⰰ 渀뼀甞 ᄀ픁椞 琀栀渀栀 氀관瀞  
trường lập thể mà quan sát thì chắc đã nghĩ đến <i>vô minh </i>và <i>nghiệp </i>਀瘀 挀栀漀 ᄀ 氀 挀̀渁 ᄀ쌁„挀愞 㰀椀㸀琀栀挞⸀ 㰀⼀椀㸀䜀椀ꌀ椞 琀栀挀栀 渀栀뀀 琀栀뼀„琀栀椀뼀琞 琀뀀�渞最 爀ꔀ琞 砀挀  
đáng. Vả lại, như đã trình bày ỏ trên, cái hệ lệ <i>vô minh – hành - thức </i>đã ਀戀꼀琞 ᄀ꜁甞 琀„猀渀最ⴀ琀ꄀ漞ⴀ挀愀 琀爀漀渀最 䰀ⴀ挀甀ⴀ瘀윀ⴞᄀ 琀爀�„ᄀ椁Ⰰ 渀栀뀀 瘀관礞Ⰰ 栀渀栀 琀栀挞 搀甀礀渀 欀栀�椞  
quan, nhận xét về quan hệ bối cảnh của tư tưởng, cũng không thể được coi như ਀欀栀渀最 搀渀栀 氀甀 最 ᄀ뼁渞 挀椀 栀윀„氀윀„ꔀ礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Cứ theo chỗ tôi thấy, nếu bảo duyên khởi chỉ ngay từ đầu đã ਀氀 洀뀀�椞 栀愀椀 琀栀 搀⤀ 渀栀椀渀 氀 洀�琞 欀椀뼀渞 最椀ꌀ椞 猀愀椀 氀꤀洞㬀 猀漀渀最Ⰰ ᄀ팁渞最 琀栀�椞Ⰰ 渀뼀甞 挀栀漀 㰀椀㸀 
vô minh </i>và <i>hành </i>là do đời sau thêm vào thì cũng lại sai lầm nốt. Vậy ਀猀„琀栀관琞 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀㼀 䌀 氀봀„倀栀관琞 ᄀ 搀„搀豈渀最 渀栀椀섀甞 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 ᄀ쌁„琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀  
duyên khởi quan mà ngài đã thể chứng dưới gốc cây Bồ-Ðề, trong đó đã dự tưởng ਀琀栀渀栀 氀관瀞 渀栀渞最 瀀栀渀 挀栀椀 挀愞 渀Ⰰ 爀팀椞 瘀섀„猀愀甀Ⰰ 欀栀椀 挀挀 最椀漀 ᄀ椁섀甞 搀꜀渞 搀꜀渞 ᄀ뀁挞 挀턀„ 
định hóa thì duyên khởi quan cũng được xác định là mười hai. Vì, cứ suy từ sự ਀挀栀뼀„ᄀ쬁渞栀 氀甀관琞 瘀 挀椀 琀栀椀 ᄀ�„戀椀뼀渞 ᄀ픁椞 琀栀Ⰰ ᄀ턁椞 瘀�椞 最椀漀 ᄀ椁섀甞Ⰰ 倀栀관琞 挀椀渁最 渀栀관渞 氀  
có sự tiếp tục chỉnh lý và tăng bổ. Nhưng, từ đó trở đi, các vị đại đệ tử, nhất ਀氀 挀挀 瘀쬀„挀 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀ琞ⴀ䴀愀 渀栀뀀 堀ⴀ䰀椞ⴀ倀栀ꔀ琞Ⰰ 䴀挞ⴀ䬀椀섀渞ⴀ䰀椀渀 瘀  
Câu-Hi-La v.v… dĩ nhiên là đã tổ chức và nghiên cứu nó một cách rộng rãi. Trong ਀氀甀관渞 퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ䈀ⴀ匀愀 挀 挀栀瀀㨀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Ðại Ðức nói, do chỗ quan sát về duyên khởi có mười ਀栀愀椀 挀栀椀 琀渀栀 欀栀挀 渀栀愀甀 洀 堀ⴀ䰀椞ⴀ吀„琀栀渀栀 䄀ⴀ䰀愀ⴀ䠀渀ᴀ㰠猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㔀　∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㔀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
</span>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀椀 欀栀渀最 ᄀ뀁挞 爀 搀漀 ᄀ甀 洀 퀀ꄀ椞 퀀挞 ⠀倀栀瀀 䌀甞㼀⤀ ᄀ漁渀 ᄀ쬁渞栀  
như thế? Tuy nhiên, nó đã cho ta thấy được cái học phong của Xá-Lợi-Phất như thế ਀渀漀 爀팀椞⸀ 一栀뀀 瘀관礞 琀愀 挀 琀栀쌀„挀栀漀 爀넀渞最 洀뀀�椞 栀愀椀 挀栀椀 ᄀ 搀漀 堀ⴀ䰀椞ⴀ倀栀ꔀ琞 欀椀뼀渞 氀관瀞 瘀  
củng cố và Phật có thể đã chấp nhận. Nhưng đây chỉ là một thiển kiến mà tôi đề ਀爀愀 ᄀ쌁„最椞 ﴀ 挀栀漀 瘀椀윀挞 琀栀愀洀 欀栀ꌀ漞 琀栀椀⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_094"></a>4- PHƯƠNG PHÁP GIẢI THÍCH THÔNG THƯỜNG VỀ MƯỜI HAI DUYÊN KHỞI:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䌠椀 渀礀 挀 琀栀 挀椀 欀椀愀 挀Ⰰ㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Cái này sinh thì cái kia sinh,</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䌀椀 渀礀 欀栀渀最 琀栀 挀椀 欀椀愀 欀栀渀最Ⰰ㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Cái này diệt thì cái kia diệt”.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀က 氀 ᄀ쬁渞栀 渀最栀⤀愁 挀愞 搀甀礀渀 欀栀�椞⸀ 䴀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀 搀甀礀渀 挀栀渀栀  
là quan sát vấn đề <i>lão tử </i>để nói rõ cái điều kiện thành lập của nó. Tuy ਀瘀관礞Ⰰ ᄀ椁섀甞 挀栀切渀最 琀愀 挀꜀渞 挀栀切 ﴀ 琀爀뀀�挞 栀뼀琞 氀㨀 䬀栀椀 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀Ⰰ 渀뼀甞 挀栀漀 洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀  
duyên một ý nghĩa nhất định, khong di dịch, thì điều đó không những sẽ cực khó ਀栀椀쌀甞 洀 挀渀 爀ꔀ琞 氀�„洀�„渀愞⸀ 䈀�椞 瘀 欀栀椀 琀爀渀栀 戀礀 瘀섀„琀栀甀礀뼀琞 渀礀Ⰰ 倀栀관琞 挀栀준„洀�椞 渀椀  
một cách đại khái chứ chưa đi sâu vào chi tiết, cho nên, cũng là mười hai nhân ਀搀甀礀渀 焀甀愀渀Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀豈礀 琀栀攀漀 渀栀渞最 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 欀栀挀 渀栀愀甀 洀 ᄀ 瀀栀琀 猀椀渀栀 渀栀渞最  
phương pháp quan sát bất đồng, đó cũng là lẽ tự nhiên. Bởi thế, nếu quan sát qua ਀戀愀 ᄀ�椞 ⠀琀愀洀 琀栀뼀⤞Ⰰ 焀甀礀 氀甀관琞 氀椀渀 琀挞 挀愞 挀挀 栀椀윀渞 琀뀀渞最Ⰰ 栀愀礀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞  
thân, tâm người ta trong một tích tắc thì trong đó cũng đã có sự vận hành của ਀瀀栀瀀 琀꼀挞 洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀 搀甀礀渀 爀팀椞Ⰰ ᄀ 氀 氀ﴀ 爀ꔀ琞 栀椀쌀渞 渀栀椀渀⸀ 一栀뀀 瘀관礞 琀栀 焀甀ꌀ„琀栀관琞  
khó mà có được một giải nghĩa nhất định. Do đó, về sau, Hữu-Bộ-Tôn đứng trên bốn ਀氀관瀞 琀爀뀀�渞最 洀 挀栀椀愀 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀 琀栀渀栀 㰀椀㸀猀琀ⴀ渀愀 㰀⼀椀㸀⠀琀爀漀渀最 洀�琞 琀挀栀 琀꼀挞 挀 ᄀ„ 
quan hệ của mười hai nhân duyên), <i>liên tục </i>(quan hệ trước, sau nối nhau),਀㰀椀㸀瀀栀관渞 瘀쬀„㰀⼀椀㸀⠀瀀栀 戀礀 挀椀 瀀栀瀀 琀꼀挞 挀愞 戀愀 ᄀ�椞⤀ 瘀 㰀椀㸀瘀椀씀渞 琀挞 㰀⼀椀㸀⠀瀀栀 戀礀 挀椀  
quy định và vô hạn) để quan sát, và có thể nói, cái quan sát ấy rất đúng đắng. Ở ਀ᄀ礀Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀Ⰰ 琀椀 欀栀渀最 挀̀渁 挀„琀栀攀漀 猀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 ᄀⰀ 渀栀뀀渁最Ⰰ 琀 渀栀ꔀ琞Ⰰ 挀椀渁最 瀀栀ꌀ椞  
theo hai hay ba lập trường để quan sát và giải thích.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀�„ᄀ礀 琀椀 猀봀„搀愞 琀爀渀 猀뀀 猀愀椀 欀栀挀 最椀愞 瘀渀最 焀甀愀渀 瘀 栀漀渀  
quan để nghiên cứu và giải thích duyên khởi. Vãng quan tức là sự quan sát xem ਀氀漀 琀„戀꼀琞 ᄀ꜁甞 琀„ᄀ甀Ⰰ 爀팀椞 氀漀 琀„ᄀ뼁渞 猀椀渀栀Ⰰ 琀„猀椀渀栀 ᄀ뼁渞 栀甞 瘀 挀„琀栀뼀„氀꜀渞 氀뀀琞  
đến vô minh. Còn hoàn quan là sự quan sát lấy vô minh là khởi điểm rồi quy kết ਀ᄀ뼁渞 ᄀ甀 洀 挀 氀漀 琀⸞ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 渀椀 琀栀攀漀 渀最甀礀渀 琀꼀挞 琀栀 瘀渀最 焀甀愀渀 瘀 栀漀渀 焀甀愀渀 挀턀„ 
nhiên phải nhất trí; nhưng đứng ở một phương diện khác mà nói thì do sự bất đồng ਀最椀愞 瘀渀最 焀甀愀渀 瘀 栀漀渀 焀甀愀渀Ⰰ 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 挀愞 渀 栀ꄀ椁 欀栀挀 渀渀 猀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 挀椀渁最  
có khác. Vì vãng quan lấy sự thực phú bẩm làm khởi điểm để tìm ra những điều ਀欀椀윀渞 礀 琀팀渞Ⰰ 焀甀愀渀 栀윀„ꔀ礞 爀�渞最 爀椀㬀 挀渀 栀漀渀 焀甀愀渀 琀栀 琀栀„琀„瀀栀琀 猀椀渀栀 挀椀渁最 渀栀뀀 琀栀„ 
tự luận lý đều biến đổi, không thể dùng qui định đồng nhất của vãng quan để ਀琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 渀⸀ 䐀漀 ᄀⰀ 渀椀 琀栀攀漀 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞 琀栀 琀爀漀渀最 栀愀椀  
cái đó, vãng quan được coi là trọng yếu, còn hoàn quan chẳng qua là chỗ quy túc ਀挀愞 氀甀관渞 氀ﴀ 洀 琀栀椀㨀 ᄀ椁섀甞 渀礀 挀„砀攀洀 挀挀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 搀甀礀渀 欀栀�椞  
trong các kinh thì đủ rõ. Duy bản thân Phật thì đã đứng về cả hai phương diện ਀渀漀 挀椀渁最 ᄀ섁甞 ᄀ뀁挞 挀ꌀ⸞ 一栀뀀 瘀관礞Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀Ⰰ 渀最栀椀渀 挀甞 瘀 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀栀攀漀 栀뀀�渞最 渀漀  
cũng đều thỏa đáng, nhất là về phương diện hoàn quan cho đến phát sinh, tức cách ਀砀„氀ﴀ 瘀섀„瀀栀관渞 瘀쬀Ⱎ 琀栀 ᄀ 琀爀�„琀栀渀栀 ᄀꄁ椞 戀椀쌀甞 挀栀漀 氀甀관琞 渀栀渀 焀甀ꌀ„挀愞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 瘀섀„ 
điểm này, ta cần phải biết rõ về chân tướng của nó.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀က쌁„琀椀윀渞 挀栀漀 瘀椀윀挞 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀Ⰰ �„ᄀ礀 琀椀 猀봀„焀甀愀渀 猀琀 琀栀攀漀 戀愀  
lập trường. Thứ nhất, theo lập trường vãng quan nguyên thủy; Thứ hai dựa vào lập ਀琀爀뀀�渞最 瘀渀最 焀甀愀渀 ᄀ쌁„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 栀漀渀 焀甀愀渀㬀 瘀 琀栀„戀愀Ⰰ 焀甀愀渀 猀琀 挀栀切渀最 琀栀攀漀 氀관瀞  
trường phân đoạn qua tam thế (ba đời).</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㤀㔀∀㸀㰀⼀愀㸀㔀ⴀ 䜀䤀ꈀ䤞 吀䠀촀䌀䠀 吀䠀䔀伀 䰀가倞 吀刀꼀�丞䜀 嘀쌀一䜀 儀唀䄀一㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Khi đứng trên lập trường vãng quan đã giải thích thì tài ਀氀椀윀甞 挀 琀栀쌀„氀洀 挀̀渁 挀„氀 欀椀渀栀 퀀ꄀ椞 䐀甀礀渀 琀爀漀渀最 吀爀뀀�渞最 䈀�„⠀䴀愀栀愀渀椀搀愀渀愀 猀甀琀琀愀⤀⸀ 䈀�„ 
kinh này là Phật giảng giải rõ cho A-Nan về vô ngã luận, do đó mà đã đi đến thứ ਀琀„搀甀礀渀 欀栀�椞⸀ 嘀 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 琀爀漀渀最 瘀̀渁 䈀愀ⴀ䰀椀 琀栀椀뼀甞 洀ꔀ琞 栀愀椀 挀栀椀 㰀椀㸀瘀  
minh </i>và <i>hành, </i>đặt<i> lục nhập </i>sau <i>xúc, </i>nhưng trong bản Hán ਀搀쬀挞栀 琀栀 ᄀ꜁礞 ᄀ„栀뼀琞Ⰰ 瘀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 挀椀渁最 欀栀 挀뜀渞 欀봀⸞ �„ᄀ礀 琀椀 猀봀„挀栀준„挀̀渁 挀„ 
theo đó để trình bày về sự quan hệ hỗ tương của mười hai chi, và nhiệm vụ của ਀洀휀椞 挀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><i>1- LÃO TỬ </i>(Jara marana).&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䜀椀Ⰰ 挀栀뼀Ⱎ 氀漀Ⰰ 琀栀뀀ꄁ渁最Ⰰ 戀甀팀渞 欀栀픀„氀 瘀관渞 洀윀渞栀 欀栀渀最 琀栀쌀„琀爀渀栀  
khỏi của kiếp người, như do đâu mà có những cái đó? Ðây chính là khởi điểm của ਀猀„焀甀愀渀 猀琀 瘀관礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><i>2- SINH </i>(Jati).&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一最뀀�椞 琀愀 挀 最椀 挀栀뼀琞 戀甀팀渞 氀漀 挀栀대渞最 焀甀愀 瘀 渀最뀀�椞 琀愀 挀 猀椀渀栀  
ra, nếu không có sinh thì làm gì có những nổi buồn khổ lo âu, như thế, sinh là ਀ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 挀愞 氀漀 琀⸞☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nhưng, tại sao người ta sinh ra? Ðó chính là đầu mối của sự ਀焀甀愀渀 猀琀 瘀섀„搀甀礀渀 欀栀�椞⸀ 一栀渞最 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 欀栀椀뼀渞 挀栀漀 挀漀渀 渀最뀀�椞 猀椀渀栀 爀愀 琀甀礀 挀  
nhiều, nhưng, theo Phật, cái điều kiện trọng yếu hơn hết là:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀㌀ⴀ 䠀唞 㰀⼀椀㸀⠀䈀栀愀瘀愀⤀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nói về phương duện trừu tượng thì đó tức là sự tồn tại, và, ਀搀⤀ 渀栀椀渀Ⰰ 渀뼀甞 欀栀渀最 挀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 琀栀 挀椀渁最 欀栀渀最 猀椀渀栀⸀ 䰀ꄀ椞 ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞  
cụ thể mà nói thì, theo Phật, vì có sinh nên có <i>y báo </i>(khí giới), <i>਀挀栀渀栀 戀漀 㰀⼀椀㸀⠀栀甞 琀渀栀⤀ 琀爀漀渀最 戀愀 挀椀 氀 㰀椀㸀䐀挞 最椀�椞 㰀⼀椀㸀⠀䬀愀洀漀戀栀愀瘀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀匀꼀挞  
giới </i>(rupabhava) và <i>Vô sắc giới </i>(arupabhava) v.v… Ðó là lý do cắt ਀渀最栀⤀愁 琀ꄀ椞 猀愀漀 渀最뀀�椞 琀愀 猀椀渀栀 爀愀 瘀 ᄀ뜁琞 㰀椀㸀栀甞 㰀⼀椀㸀瘀漀 栀渀最 琀栀„戀愀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Song, tại sao ba cõi đó lại là cảnh giới của người ta? Là vì ਀琀ꄀ椞 挀漀渀 渀最뀀�椞 栀愀洀 ᄀ꼁洞 挀栀ꔀ瀞 琀爀뀀�挞 洀 挀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><i>4- THỦ </i>(rupadàna).<i>&nbsp;</i></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„挀 渀最栀⤀愁 氀 琀洀 挀꜀甞 瘀 最椀„挀栀뜀琞 氀ꔀ礞⸀ 吀爀漀渀最 欀椀渀栀 挀栀椀愀 爀愀  
bốn loại là <i>dục thủ, kiến thủ, giới thủ, </i>và <i>ngã thủ. </i>Tóm lại là ਀挀椀 ﴀ 挀栀 ᄀ턁椞 瘀�椞 琀„渀最Ⰰ 氀ꔀ礞 挀栀ꔀ瀞 琀爀뀀�挞 氀洀 渀섀渞 琀ꌀ渞最Ⰰ ᄀ쌁„琀洀 挀挀栀 琀栀케愞 洀渀 洀촀椞  
dục vọng. Nghĩa là, vì có sự chấp trước ấy mà con người mới phải rơi vào các ਀挀ꌀ渞栀 最椀�椞 琀爀漀渀最 戀愀 挀椀㬀 渀뼀甞 欀栀渀最 挀 猀„挀栀ꔀ瀞 琀爀뀀�挞 ᄀ 琀栀 搀豈 戀愀 挀椀 ᄀ 氀 猀„琀팀渞  
tại vật lý đi nữa cũng không thể là thế giới của con người (Die Welf-fur-uns), ਀ᄀ椁섀甞 渀礀 ᄀ„渀椀 氀渀 挀椀 焀甀愀渀 栀윀„洀관琞 琀栀椀뼀琞 最椀愞 䠀甞 瘀 吀栀„瘀관礞⸀ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 挀栀ꔀ瀞  
trước cũng có khởi nguyên của nó và đó chính là:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀㔀ⴀ 섀䤀 㰀⼀椀㸀⠀琀渀栀愀⤀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ái ở đây tức là dục ái, khi Phật nói về pháp Tứ Ðế, thì gọi ਀渀 氀 琀관瀞 ᄀ뼁„琀挞 渀最甀팀渞 最턀挞 挀愞 琀栀뼀„最椀�椞 栀椀윀渞 琀栀挞⸀ 一栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 氀ꔀ礞  
sinh-tồn-dục (bhava tànha = hữu dục) làm trung tâm, rồi phát ra hai phương diện ਀琀渀栀 搀挞 ⠀欀愀洀愀琀渀栀愀⤀ 瘀 瀀栀팀渞ⴀ瘀椀渀栀ⴀ搀挞 ⠀瘀椀戀栀愀瘀琀渀栀愀⤀㨀 ᄀ 挀栀渀栀 氀 挀椀 猀挞 挀̀渁  
bản của hoạt động sinh mệnh vậy. Ðến đây theo kiến địa của thể hệ Chủ-ý-luận thì ਀搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 ᄀ挞 倀栀관琞 ᄀ ᄀ뼁渞 洀�琞 最椀愀椀 ᄀ漁ꄀ渞 栀漀渀 欀뼀琞⸀ 吀ꄀ椞 猀愀漀㼀 䈀�椞 瘀  
nguồn gốc của dục tự thân không thể bắt đầu ngoài cái sinh-mệnh-dục muốn sống, ਀琀挞 挀漀渀 渀最뀀�椞 搀漀 挀 搀挞 栀甞 猀椀渀栀 渀渀 洀�椞 挀 挀栀ꔀ瀞 琀栀Ⱎ 搀漀 挀栀ꔀ瀞 琀栀„洀 挀 猀椀渀栀 琀팀渞  
(Hữu), do sinh tồn mà có sinh, do có sinh nên mới có lão tử;&nbsp; đó chính là cái ਀琀椀渀栀 琀栀꜀渞 挀愞 栀愀椀 ᄀ뼁„䬀栀픀„瘀 吀관瀞 琀爀漀渀最 瀀栀瀀 吀„퀀뼀⸞ 䴀 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞ⴀ焀甀愀渀 琀栀 欀栀渀最  
ngoài việc giải thích hai đế trên, cho nên, có thể nói, năm chi trên đây đã ਀琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 爀 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 䬀栀픀„瘀 吀관瀞 爀팀椞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tuy nhiên, nếu lại tiến lên mà khảo sát dục như hiện tượng ਀琀挞 渀뼀甞 挀漀椀 渀 氀 洀�琞 栀椀윀渞 琀뀀渞最 琀爀漀渀最 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀⰀ 渀最栀⤀愁 氀 洀�琞  
trong những hoạt động ý thức, thì sự phát sinh của dục này vẫn có thể được coi ਀氀 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 挀愞 渀栀渞最 琀洀 氀ﴀ 欀栀挀⸀ 퀀쌀„栀椀쌀甞 爀 ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 琀愀 栀礀 焀甀愀渀 猀琀 渀栀渞最  
yếu tố sau đây:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀㘀ⴀ 吀䠀„㰀⼀椀㸀⠀瘀攀搀愀渀愀⤀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><i>7- XÚC </i>(phassa)</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀㠀ⴀ 䰀䌞 一䠀가倞 㰀⼀椀㸀⠀猀愀氀愀礀愀琀愀渀愀⤀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Cái gọi là <i>ái</i> và<i> dục, </i>nếu khảo sát sâu hơn ਀挀栀切琀 渀愞 琀栀 琀甀礀 氀 渀最甀팀渞 最턀挞 琀爀촀渞最 礀뼀甞 渀栀ꔀ琞 琀爀漀渀最 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ  
song, nếu chỉ coi chúng là một loại hoạt động tâm lý thì chẳng qua chúng cũng ਀挀栀준„氀 洀�琞 琀爀漀渀最 渀栀渞最 琀渀栀 挀ꌀ洞 ᄀ뜁挞 琀栀豈 洀 琀栀椀⸀ 䈀椀뼀琞 ᄀ뀁挞 ᄀ椁섀甞 ᄀ 爀팀椞Ⰰ 琀愀 挀꜀渞  
xét đến cái bối cảnh thành lập của <i>ái </i>là tình cảm nhất ban, tức là cần ਀瀀栀ꌀ椞 挀 挀ꌀ洞 琀渀栀 洀�椞 琀栀渀栀 氀관瀞 ᄀ뀁挞 椀Ⰰ 挀栀漀 渀渀 瀀栀ꌀ椞 挀 洀�琞 挀栀椀 瘀섀„挀ꌀ洞 琀渀栀Ⰰ 琀挞  
là <i>Thụ. </i>Tuy nhiên, như phật nói, cảm tình cũng là một vật không thể tự ਀琀栀渀 瀀栀琀 欀栀�椞Ⰰ 洀 渀 瀀栀ꌀ椞 渀栀�„瘀漀 瀀栀ꌀ渞 渞最 挀愞 猀„礀甀Ⰰ 最栀琀 欀栀挀栀 琀栀挀栀 洀�椞  
phát sinh, cho nên sự thành lập cảm tình lại cần phải có cảm giác, nghĩa là cảm ਀琀渀栀 瀀栀ꌀ椞 搀愞 瘀漀 挀ꌀ洞 最椀挀Ⰰ 挀栀漀 渀渀 㰀椀㸀堀切挀 㰀⼀椀㸀ᄀ뀁挞 ᄀ뜁琞 瘀漀 栀渀最 琀栀„戀ꌀ礞⸀ 一栀뀀渁最  
cảm giác này lại phải nhờ có những cơ quan cảm giác mới phát sinh được, bởi thế ਀洀�椞 ᄀ뜁琞 㰀椀㸀䰀挞 渀栀관瀞 㰀⼀椀㸀栀愀礀 㰀椀㸀䰀挞 挀̀渁 㰀⼀椀㸀瘀漀 栀渀最 琀栀„琀洀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ba chi <i>Thụ, Xúc, Lục nhập </i>trên đây phải tìm những ਀ᄀ椁섀甞 氀윀„琀洀 氀ﴀ 琀爀漀渀最 猀„栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 挀栀椀 琀栀„渀̀洁 氀 㰀椀㸀䐀挞 㰀⼀椀㸀爀팀椞 琀„ᄀ 洀�椞  
tiến đến các cơ quan nhận thức của cảm giác. Bởi thế, đứng về phương diện ਀欀椀渀栀ⴀ渀最栀椀윀洞ⴀ氀甀관渞 洀 渀椀Ⰰ 挀椀 琀栀쌀„栀윀„搀甀礀渀 欀栀�椞 氀ꔀ礞 㰀椀㸀搀挞 㰀⼀椀㸀氀洀 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞Ⰰ 琀  
ra, cũng có thể được coi là một đoạn kết cục. Tại sao? Vì trong quá trình tâm ਀氀ﴀⰀ 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 琀„挀ꄀ 焀甀愀渀 挀ꌀ洞 最椀挀 挀栀漀 ᄀ뼁渞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 搀挞 琀洀Ⰰ ᄀ 挀 渀栀渞最 ᄀ椁섀甞  
kiện như trên.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀渁最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ᄀ뀁挞 ᄀ뜁琞 爀愀 氀 氀挞 挀̀渁 搀愞 瘀漀 ᄀ甀 ᄀ쌁„琀팀渞 琀ꄀ椞㼀  
Muốn giải đáp được vấn đề này lại phải tiến lên bước nữa mà khảo sát, đó tức ਀氀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">9- DANH SẮC (namarupa).&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 琀爀漀渀最 䠀甞ⴀ琀渀栀ⴀ氀甀관渞 �„琀爀渀Ⰰ 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀 
bao gồm câu <i>thân sắc danh tâm, </i>nghĩa là tổ chức do thân, tâm hợp lại mà ਀琀栀渀栀Ⰰ 搀漀 ᄀⰀ 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 㰀椀㸀䰀挞 渀栀관瀞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 㰀⼀椀㸀猀„琀栀渀栀 氀관瀞  
lục căn cần phải y tồn nơi toàn thể tổ chức thân và tâm, nếu không thì lục căn ਀欀栀渀最 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Song, <i>danh sắc </i>lại dựa vào đâu để tồn tại? Danh sắc ਀琀甀礀 氀 琀漀渀 琀栀쌀„琀픀„挀栀挞 挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀栀„礀뼀甞 挀椀渁最 挀栀준„氀 洀�琞  
phức-hợp-thể-hữu-cơ của <i>Ngũ uẩn, </i>phải lấy ngũ uẩn làm nguyên lý cho tổ ਀挀栀挞 琀栀쌀Ⱎ 搀漀 ᄀⰀ 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 渀栀관渞ⴀ琀栀挞ⴀ氀甀관渞Ⰰ 倀栀관琞 ᄀ ᄀ뜁琞 渀栀관渞 琀栀挞 挀栀„焀甀愀渀  
thành một chi độc lập với danh sắc, tức là:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀㄀　ⴀ 吀䠀䌞 㰀⼀椀㸀⠀瘀椀渀渀愀渀愀⤀ 瘀관礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><i>Thức </i>tuy vốn là một bộ phận trong <i>danh sắc, </i>਀渀栀뀀渁最 渀뼀甞 挀漀椀 搀愀渀栀 猀꼀挞 渀栀뀀 渀栀관渞ⴀ琀栀挞ⴀ琀栀쌀Ⱎ 琀栀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀琀爀�„琀栀渀栀 瘀관琞 琀爀甀渀最  
tâm, cho nên, sự thành lập toàn thể <i>danh sắc </i>tức nhiên sẽ phải dựa vào ਀渀⸀ 䌀椀渁最 渀栀뀀 洀�琞 最椀愀 ᄀ渀栀 戀愀漀 最팀洞 瘀„挀栀팀渞最Ⰰ 挀漀渀 挀椀Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀爀漀渀最 ᄀ 瀀栀ꌀ椞 挀 洀�琞  
chủ nhà làm tường cột. Nói cách khác, điều kiện thành lập <i>thức </i>là phải ਀搀愞 瘀漀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀欀栀挀栀 焀甀愀渀Ⰰ 渀뼀甞 欀栀渀最 搀愀渀栀 猀꼀挞 欀栀挀栀 焀甀愀渀 琀栀 琀栀挞 琀甀礀윀琞  
đối không thể đứng một cách độc lập được. Ðây chính là điểm mà Tỳ-khưu Trà-Ðế đã ਀挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀栀漀 爀넀渞最 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀挀栀„琀栀쌀„㰀⼀椀㸀挀愞 氀甀渀 栀팀椞 瘀 ᄀ 戀쬀„倀栀관琞 焀甀�„ 
trách nặng nề. Ðây cũng lại chính là điểm mà như đã trích dẫn ở trên, Phật cho ਀焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀挀椀渁最 渀栀뀀 渀栀渞最 戀 氀愀甀 渀뀀ꄁ渁最 琀愞 瘀漀  
nhau vậy. Và, như đã dẫn dụng Tương-Ứng-Bộ, ở tiết thứ ba trong chương này, Phật ਀ᄀ 欀栀渀最 琀椀뼀渞 砀愀 栀ꄀ渁 挀椀 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„栀휀„琀뀀ꄁ渁最 最椀愞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 
</i>cũng lại hoàn toàn do ở lập trường nhận thức luận này; có thể nói, Phật đã ਀琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 洀�琞 挀挀栀 挀挞 欀„猀渀最 猀甀턀琞 瘀 挀愀漀 琀�琞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Như đã trình bày ở trên, nếu chỉ lấy sự quan sát những điều ਀欀椀윀渞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 栀椀윀渞 琀栀挞 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 氀洀 洀挞 ᄀ挀栀 琀栀 挀栀준„洀뀀�椞 挀栀椀 琀爀渀 ᄀ礀  
cũng đã hoàn thành được duyên-khởi-quan một cách đại cương. Tại sao? Vì lấy <i>਀氀漀 琀„㰀⼀椀㸀瀀栀切 戀꤀洞 氀洀 洀윀渞栀 ᄀ섁„爀팀椞 挀„琀栀攀漀 渀栀渞最 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 琀ꔀ琞 渀栀椀渀 挀愞 渀 洀  
tiến tới thì sẽ đạt đến nhận-thức-luận rất căn bản, bởi va cho nên từ kinh ਀퀀ꄀ椞ⴀ䐀甀礀渀 ᄀ뼁渞 挀挀 欀椀渀栀 欀栀挀 ᄀ섁甞 挀栀준„琀栀渀栀 氀관瀞 挀 洀뀀�椞 挀栀椀 琀栀椀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nhưng, nếu chỉ khảo sát một cách tỉ mỉ, thì đây chẳng qua ਀洀�椞 挀栀준„氀 洀�琞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„栀椀윀渞 琀栀挞Ⰰ 欀栀渀最 渀栀渞最 渀 挀栀뀀愁 挀꼀琞 渀最栀⤀愁 ᄀ뀁挞 挀椀  
lý do tại sao sự sống chết lại vô cùng, mà ngay cả đến nhận thức về bản chất của ਀猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀 㰀椀㸀ﴀ 挀栀㰀⼀椀㸀Ⰰ 琀栀攀漀 琀椀渀栀 琀栀꜀渞Ⰰ 挀̀渁 戀ꌀ渞 挀愞 ᄀ挞 倀栀관琞Ⰰ 渀 挀椀渁最  
không thể biểu hiện được do đó, nguồn gốc của <i>thức </i>cần được nói rõ, tức ਀氀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><i>11- HÀNH </i>(sankàra) và,</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀㄀㈀ⴀ 嘀퐀 䴀䤀一䠀 㰀⼀椀㸀⠀愀瘀椀樀樀愀⤀ 瘀관礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Dựa vào đâu mà thức có được những hoạt động nhận thức? Ðiều ਀渀礀 琀ꔀ琞 瀀栀ꌀ椞 挀 渀最甀팀渞 最턀挞 挀愞 渀 氀 㰀椀㸀ﴀ 挀栀Ⰰ 吀栀挞 㰀⼀椀㸀爀턀琞 爀漀 挀栀준„氀 挀ꄀ 焀甀愀渀  
thực hiện những mục đích của <i>ý</i> <i>chí </i>(hành). Ðứng về mặt biểu diện ਀洀 渀椀 琀栀 㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀氀 渀最甀礀渀 ᄀ�渞最ⴀ氀挞 琀栀切挀 ᄀ꤁礞 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀栀渀Ⰰ 欀栀꤀甞Ⰰ  
ý, còn về mặt nội tại thì nó chỉ là <i>nghiệp, </i>tức tính cách ý chí. Như thế ਀琀爀甀礀 琀꜀洞 ᄀ뼁渞 ᄀ椁쌀洞 琀愞 挀̀渁 戀ꌀ渞 挀甀턀椞 挀豈渀最 挀愞 ﴀ 挀栀 琀栀 ᄀ 氀 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀挞  
hoạt động sinh mệnh của con người là do <i>ý chí</i> mà <i>quáng </i>từ vô thủy ਀洀 挀 瘀 挀„搀愞 瘀漀 渀最甀팀渞 最턀挞 ꔀ礞 洀 琀椀뼀瀞 搀椀씀渞 欀栀渀最 挀豈渀最⸀ 一뼀甞 欀뼀琞 琀栀切挀 氀ꄀ椞 琀栀  
đây là điểm tối chung của duyên-khởi (về ý nghĩa vô minh, xem lại sinh mệnh lận ਀�„琀爀渀⤀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trở lên, tôi đã lấy các kinh làm nền tảng để tìm tòi ý nghĩa ਀瘀 琀栀洀 瀀栀꜀渞 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 瘀섀„洀뀀�椞 栀愀椀 搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞㬀 ᄀ뼁渞 ᄀ礀Ⰰ ᄀ椁쌀洞 挀꜀渞 挀栀切 ﴀ 琀爀뀀�挞  
nhất là: thứ tự của mười hai chi kể trên, nếu đi ngược lên cái quan hệ tiến hành ਀氀椀渀 琀挞 挀愞 挀栀切渀最Ⰰ 琀愀 挀 琀栀쌀„挀栀椀愀 渀栀케„爀愀 琀栀渀栀 渀̀洁 栀윀⸞ 䈀礀 最椀�„琀栀„挀栀椀뼀甞 琀栀攀漀  
sự thuyết minh ở trên đồ biểu như sau:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀⠀㄀⤀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀 䰀漀 琀„ⴀ 匀椀渀栀 ⴀ 䠀甞㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">(2)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hữu - Thủ - Ái</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀⠀㌀⤀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀 섀椀 ⴀ 吀栀„ⴀ 堀切挀 ⴀ 䰀挞 渀栀관瀞 ጀ†䐀愀渀栀 猀꼀挞㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">(4)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Danh sắc - Thức</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀⠀㔀⤀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀 吀栀挞 ጀ†䠀渀栀 ጀ†嘀 洀椀渀栀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">&nbsp;Hệ thứ nhất chuyên quan sát những sự thực và vận mệnh phú ਀戀꤀洞Ⰰ 琀挞 琀爀渀栀 戀礀 瘀섀„琀栀渀 瀀栀관渞 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀 ᄀ 挀 ᄀ뀁挞 㰀椀㸀⠀栀甞⤀Ⰰ 㰀⼀椀㸀爀팀椞 氀꜀渞 氀뀀琞  
cho đến quan hệ sự thực của <i>lão tử. </i>Hệ thứ hai, từ lập trường chủ-ý-luận ਀欀栀ꌀ漞 猀琀 ᄀ뼁渞 猀„欀椀渀栀 焀甀 ᄀꄁ琞 ᄀ뀁挞 琀栀渀 瀀栀관渞 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀⸀ 䠀윀„琀栀„戀愀Ⰰ 砀椀쌀渞 洀椀渀栀 猀„ 
phát động của căn bản dục và quá trình tâm lý. Hệ thứ tư, đứng trên lập trường ਀渀栀관渞 琀栀挞 氀甀관渞 ᄀ쌁„渀椀 爀 琀픀„挀栀挞 挀愞 琀栀渀 琀洀 瘀 渀最甀팀渞 最턀挞 挀愞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最⸀ 䠀윀„琀栀„ 
năm, thuyết minh căn nguyên của sinh mệnh đạt đến phát động nhận thức. Nói một ਀挀挀栀 搀씀„栀椀쌀甞 栀ꄀ渁Ⰰ 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 欀栀ꌀ漞 猀琀 挀愞 洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀 搀甀礀渀 琀爀渀 ᄀ礀 挀栀„礀뼀甞  
lấy ý dục căn bản là <i>vô minh </i>làm cơ sở để nói rõ từ quan hệ nhận thức ਀最椀愞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀ᄀ뼁渞 焀甀 琀爀渀栀 瀀栀琀 猀椀渀栀 琀洀 氀ﴀ 挀愞㰀椀㸀 椀Ⰰ 
</i>rồi đúc kết ở cái kết uả <i>dục </i>sáng tạo là <i>hữu. </i>Do đó, điểm thứ ਀栀愀椀 琀愀 挀꜀渞 挀栀切 ﴀ 氀 猀„欀栀ꌀ漞 猀琀 瘀섀„洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀 搀甀礀渀 欀栀渀最 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 搀椀 琀栀攀漀  
thứ tự thời gian, bở lẽ phần lớn đã nói sự quan hệ y tồn đồng thời rồi. Tóm lại, ਀氀ꔀ礞 琀픀„挀栀挞 栀甞 琀渀栀 瘀 渀栀渞最 焀甀愀渀 栀윀„栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 爀팀椞 焀甀愀渀 猀琀 琀栀攀漀 渀栀椀섀甞 氀관瀞  
trường, để làm cho những yếu tố chính cũng như những yếu tố phụ liên hợp lại với ਀渀栀愀甀 琀栀攀漀 琀栀„琀Ⱎ 渀最뀀�椞 琀愀 ᄀ ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 欀뼀琞 焀甀ꌀ„挀甀愀 挀栀甀渀最 氀 洀뀀�椞 栀愀椀 挀栀椀⸀ 퀀椀쌀洞  
khó khăn cho việc giải thích hệ lệ mười hai nhân duyên chính là ở đó, nhưng, ਀ᄀ팁渞最 琀栀�椞Ⰰ 挀椀渁最 挀栀渀栀 渀栀�„�„ᄀ椁쌀洞 ᄀ度挀 欀뼀琞 琀漀渀 戀�„氀ꄀ椞 洀 渀最뀀�椞 琀愀 洀�椞 琀栀ꔀ礞 琀爀漀渀最  
đó ngụ nhiều điểm khảo sát có tính cách triết học của đức Phật.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㤀㘀∀㸀㰀⼀愀㸀㘀ⴀ 䌀Ȁ丁 䌀„嘀쀀伀 匀„吀刀찀一䠀 䈀쀀夀 吀刀쨀一 퀀숀夀 퀀숀„䜀䤀ꈀ䤞 吀䠀촀䌀䠀 吀䠀䔀伀 䠀伀쀀一 儀唀䄀一㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Vấn đề duyên khởi tuy nói có <i>lão tử </i>nhưng thật thì đó ਀挀栀준„氀 㰀椀㸀栀甞 㰀⼀椀㸀⠀琀팀渞 琀ꄀ椞⤀ 洀 琀栀椀⸀ 䌀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀氀漀 琀„㰀⼀椀㸀爀턀琞 挀挞 挀椀渁最 挀栀준„ 
là lấy cái quá trình biến hóa qua từng sát-na của <i>hữu, </i>tức tồn tại, để ਀栀漀ꄀ挞栀 ᄀ쬁渞栀 洀�琞 ᄀ�椞 渀最뀀�椞 爀팀椞 搀漀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 瘀관渞 洀윀渞栀 洀 ᄀ뜁琞 琀渀 ᄀ 琀栀椀Ⰰ 挀栀漀 渀渀Ⰰ  
mục đích của duyên-khởi-quan tất kính cũng không ngoài việc xiển minh sự biến ਀栀愀 欀栀渀最 渀最渞最Ⰰ 琀椀뼀渞 琀爀渀栀 欀椀渀栀 焀甀 瘀 渀最甀礀渀 ᄀ�渞最 氀挞 挀愞 㰀椀㸀栀甞 㰀⼀椀㸀ꔀ礞 洀  
thôi<i>. </i>Từ kiến địa ấy mà quan sát<i> vô minh, </i>và <i>hành, </i>nếu muốn ਀琀栀ꔀ礞 爀 挀椀 渀最甀팀渞 最턀挞 挀栀甀渀最 挀豈渀最 挀愞 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 氀 搀漀 渀ꄀ椁 㰀椀㸀ﴀ 挀栀 洀甀턀渞 猀턀渞最 㰀⼀椀㸀 
thì trước phải là <i>vô minh. </i>Bản thân <i>vô minh </i>tuy là vật còn lờ mờ, ਀渀栀뀀渁最 ᄀ뼁渞 欀栀椀 瀀栀琀 ᄀ�渞最 琀栀 渀 挀 ᄀ„欀栀ꌀⴞ渀̀渁最ⴀ琀渀栀 ᄀ쌁„琀爀�„琀栀渀栀 渀最椀 甀꤀渞Ⰰ 搀漀 ᄀⰀ  
chi thứ nhất tức <i>vô minh, </i>được coi là nguyên lý của<i> </i>sinh mệnh<i>.਀㰀⼀椀㸀一栀뀀渁最 ᄀ礀 洀�椞 挀栀준„焀甀愀渀 猀琀 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 㰀椀㸀琀⤀渁栀 㰀⼀椀㸀洀 琀栀椀Ⰰ 渀栀뀀 琀栀뼀„挀栀뀀愁  
đủ, còn cần phải quan sát về phương diện <i>động</i> nữa, do đó mà có chi thứ ਀栀愀椀 氀 㰀椀㸀栀渀栀⸀ 㰀⼀椀㸀吀„琀栀渀 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀瘀턀渞 挀椀渁最 氀 㰀椀㸀ᄀ�渞最 㰀⼀椀㸀爀팀椞 挀栀漀 渀渀 
<i>hành </i>và <i>vô minh </i>không rời nhau, vì thế <i>hành </i>được đặt vào ਀ᄀ쬁愞 瘀쬀„琀栀„栀愀椀⸀ 匀�„搀⤀㰁椀㸀 栀甞㰀⼀椀㸀Ⰰ 琀挞 琀팀渞 琀ꄀ椞Ⰰ 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 欀栀渀最 渀最渞最 挀椀渁最 搀漀 戀꼀琞  
nguồn từ <i>vô minh </i>và <i>hành, </i>tức là <i>vô minh </i>và <i>hành </i>਀栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀栀뀀�渞最 砀甀礀渀 琀„渀ꄀ椁 挀̀渁 ᄀ쌁„挀愞 㰀椀㸀栀甞⸀ 㰀⼀椀㸀一栀뀀渁最 渀뼀甞 挀栀준„搀愞 瘀漀 㰀椀㸀瘀  
minh </i>và <i>hành </i>để dẫn đạo hoạt động của <i>hữu </i>thì <i>hữu </i>vẫn ਀欀栀渀最 欀栀케椞 氀 瘀관琞 氀�„洀�„戀�椞 氀봀„ᄀ 欀栀渀最 挀 渀栀 猀渀最 挀栀椀뼀甞 爀촀椞 瘀漀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞  
động của nó. Ðến đây, cái cơ quan dẫn đạo ấy, tức cái ánh sáng chiếu rọi vào ਀戀渀最 琀턀椞Ⰰ 氀 挀栀椀 琀栀„戀愀 㰀椀㸀琀栀挞Ⰰ 㰀⼀椀㸀渀栀�„ᄀ 洀 挀挀 猀椀渀栀 瘀관琞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最㬀 渀뼀甞 氀  
những hoạt động tâm lý thì <i>hữu </i>cũng phải dựa vào đó mới đạt được những ਀洀挞 ᄀ挀栀 洀漀渀最 洀甀턀渞Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ ᄀ팁渞最 琀栀�椞Ⰰ 琀爀渀 挀̀渁 戀ꌀ渞Ⰰ 瘀꬀渞 欀栀渀最 焀甀渀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞  
động thường xuyên của hai chi trước. Như vậy, nhận thức, tức ánh sáng chủ quan, ਀渀뼀„瀀栀琀 猀椀渀栀 琀栀Ⰰ ᄀ팁渞最 琀栀�椞Ⰰ 琀栀攀漀 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀 ᄀ뀁ꄁ渁最 渀栀椀渀Ⰰ 瀀栀ꌀ椞 瀀栀琀 欀栀�椞 ᄀ턁椞 琀뀀渞最  
khách quan của nó là danh sắc. Tóm lại, đây chỉ là kết quả của hữu – quy phạm ਀渀栀관渞 琀栀挞 ⴀ 琀„挀栀椀愀 琀栀渀栀 渀�椞Ⰰ 渀最漀ꄀ椞 洀 琀栀椀⸀ 一뼀甞 ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 栀甞 洀  
quan sát thì thứ là tự thân, mà danh sắc cũng là tự thân, trong đó không có sự ਀瀀栀„琀栀甀�挞 琀„栀愀礀 琀栀愀⸀ 䌀椀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀栀뜀琞 挀栀봀„挀愞 ᄀ挞 倀栀관琞 瘀턀渞 欀栀渀最 瀀栀渀 戀椀윀琞 琀栀뼀„ 
giới và người, mà cùng được gọi là thế gian (loka) thật ra cũng chính kết hợp ਀琀栀切挀 琀栀挞 瘀 搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 琀挞 挀栀„焀甀愀渀 瘀 欀栀挀栀 焀甀愀渀Ⰰ 氀洀 洀�琞 洀 最촀椞 ᄀ 氀 栀甞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thế thì, đứng về phương diện phát sinh mà nói, cái sinh mệnh ਀焀甀愀渀 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 琀„瘀 洀椀渀栀 瘀 挀栀甀渀最 欀뼀琞 �„搀愀渀栀 猀꼀挞 ᄀ뼁渞 ᄀ礀Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀 ᄀ ᄀ뀁挞 栀漀渀  
thành. Tại sao? Bởi vì đến đây nó đã hoàn bị tri-tính và ý-chí-tính, chủ quan và ਀欀栀挀栀 焀甀愀渀 ᄀ쌁„琀爀�„琀栀渀栀 栀甞 挀„琀栀쌀⸞ 匀漀渀最Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 琀渞最 ᄀ섁„挀관瀞 �„琀爀渀Ⰰ ᄀ渞最 瘀섀„ 
phương diện lịch sử mà nói thì sinh mệnh quan này có điểm rất tương đồng với cái ਀最촀椞 氀 倀栀琀ⴀ琀爀椀쌀渞ⴀ琀栀甀礀뼀琞 ⠀倀愀爀椀渀愀洀愀瘀愀搀愀⤀ 挀愞 䰀ⴀ䌀甀ⴀ嘀윀ⴞက 洀 搀甀礀渀 欀栀�椞 焀甀愀渀 ꐀ渞  
Ðộ đã lấy đó là căn cứ điển hình.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䈀턀渞 挀栀椀 琀爀渀 ᄀ礀 挀栀„礀뼀甞 氀 氀甀관渞 瘀섀„挀̀渁 戀ꌀ渞 瘀 洀椀渀栀 ᄀ 琀爀ꌀ椞  
qua những quá trình như thế nào mà trở thành hình thức cụ thể của hữu. Bây giờ, ਀渀뼀甞 洀甀턀渞 戀椀뼀琞 爀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 栀甞Ⰰ 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀 渀栀渞最 焀甀 琀爀渀栀 琀爀ꌀ椞 焀甀愀  
trong tương lai thì lại cần phải nói rõ hơn, vì lục-nhậ, xúc, thụ, ái, thủ v.v… ਀ᄀ섁甞 氀 渀栀渞最 琀栀渀栀 瀀栀꜀渞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 琀渀栀 栀渀栀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀ 挀愞 栀甞⸀ 一栀뀀渁最  
điều nên chú ý trước hết là những hoạt động này chẳng qua chỉ là những tướng ਀欀栀挀 渀栀愀甀 挀愞 栀甞 洀 ᄀ ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞 戀�椞 戀턀渞 挀栀椀 琀爀渀Ⰰ 琀挞 氀挞ⴀ渀栀관瀞 砀切挀Ⰰ 琀栀„ 
muốn xiển mình cái quan hệ nhận thức cảm giác giữa thức và danh sắc, còn ái và ਀琀栀„氀 挀̀渁 挀„瘀漀 瀀栀ꌀ渞 渞最 挀愞 渀栀관渞 琀栀挞 ﴀ 挀栀Ⰰ 瘀 琀ꔀ琞 挀ꌀⰞ 琀洀 氀ꄀ椞Ⰰ ᄀ섁甞 挀 琀栀쌀„ 
được coi là những hoạt động ý thức của vô minh và hành. Ðến thành phần cuối cùng ਀氀 琀栀„琀栀 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 ᄀ뀁挞 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀 氀 瘀관琞 琀„琀栀渀 ⠀栀甞⤀Ⰰ 渀뼀甞 挀漀椀 渀 氀 ﴀ 琀栀挞 琀栀  
tuy là sự chấp trước của dục, nhưng nếu coi nó là hoạt động vô ý thức thì nó chỉ ਀氀 渀最栀椀윀瀞 ⠀琀渀栀 挀挀栀⤀ 挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ ᄀ椁섀甞 渀礀 挀„砀攀洀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀栀漀 爀넀渞最 ᰀ†渀最椀 甀꤀渞  
do nghiệp kết hợp nên gọi là ngũ uẩn” thì dủ rõ. Dựa vào thủ mà tự thân hữu vận ਀栀渀栀 猀椀渀栀 爀愀 戀椀뼀渞 栀愀㨀 ᄀ 挀栀渀栀 氀 渀最栀⤀愁 ᰀ氠ꔀ礞 琀栀„氀洀 搀甀礀渀 洀 挀 栀甞ᴀ⸠ 䰀ꔀ礞 猀„ 
biến hóa của thủ phối hợp với một đời người mà khảo sát ta sẽ thấy có cái gọi là ਀猀椀渀栀ⴀ猀椀渀栀ⴀ琀ⴞ琀„渀栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀 瘀관礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tóm lại, nói một cách đơn giản, bốn chi vô minh, hành thức ਀瘀 猀꼀挞Ⰰ 渀뼀甞 挀栀준„渀椀 爀 瘀섀„洀뜀琞 ᄀ�渞最 琀栀 挀栀切渀最 渀椀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 爀팀椞  
tiến đến quá trình hoạt động tâm lý, nhưng nếu xét về phương diện tĩnh thì chúng ਀氀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„琀栀渀栀 氀관瀞 ᄀ 栀漀渀 琀栀渀栀 栀⸞ 䰀ꄀ椞 渀栀뀀 渀̀洁 挀栀椀 氀挞ⴀ渀栀관瀞Ⰰ 砀切挀Ⰰ 琀栀Ⱎ  
ái, thủ là tình hình hoạt động tâm lý nhằm xiển minh những yếu tố thành lập của ਀挀栀切渀最Ⰰ 搀愞 瘀漀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 ꔀ礞 洀 㰀椀㸀栀甞 㰀⼀椀㸀ᄀ뀁挞 琀爀�„琀栀渀栀㰀椀㸀 栀甞㰀⼀椀㸀 挀„琀栀쌀„ 
đích thực; theo những hoạt động ấy, tự thân <i>hữu </i>vận hành biến hóa mà có ਀渀栀渞最 琀뀀�渞最 琀爀ꄀ渞最 猀椀渀栀Ⰰ 氀漀Ⰰ 琀㨞 ᄀ椁쌀洞 渀礀 爀ꔀ琞 琀栀挀栀 渞最 瘀�椞 猀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 渀最栀椀윀瀞  
luận ở trên. Xem thế thì thấy mục đích chủ yếu của duyên-khởi-quan, sau này tuy ਀挀 ᄀ섁„砀뀀�渞最 渀栀渞最 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀渀栀쬀ⴞ琀栀뼀ⴞ渀栀ꔀ琞ⴀ琀爀豈渀最Ⰰ 琀愀洀ⴀ琀栀뼀ⴞ氀뀀渞最ⴀ琀爀豈渀最 㰀⼀椀㸀瘀⸀瘀☀† 
nhưng thay vì xiển minh quy định <i>hận đoạn sinh tử </i>thì lại nói rõ pháp tắc਀㰀椀㸀猀琀ⴀ渀愀 猀椀渀栀 搀椀윀琞Ⰰ 㰀⼀椀㸀戀�椞 瘀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„瀀栀渀 ᄀ漁ꄀ渞 猀椀渀栀 琀„挀栀渀栀 琀„渀 ᄀ 渀栀�„�„ 
quy định sát-na sinh diệt mà được giải quyết: đó là kiến địa đệ-nhất-nghĩa-đế ਀挀愞 ᄀ挞 倀栀관琞⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_097"></a>7- MANH NHA CỦA SỰ GIẢI THÍCH PHẬN ÐOẠN SINH TỬ:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀Ⰰ 挀栀切渀最 琀椀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 挀椀 挀栀„ﴀ 氀�渞 渀栀ꔀ琞 挀愞  
duyên khởi quan. Về sau, bất luận là Nam-tuyền hay Bắc-truyền cũng đều cho chủ ý ਀ꔀ礞 氀 渀栀넀洞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 渀栀渞最 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„搀甀礀渀 欀栀�椞 挀愞 瀀栀관渞 ᄀ漁ꄀ渞 猀椀渀栀 琀⸞ 刀팀椞  
nếu lại cho đó là nhằm xiển minh các mối quan hệ nhân quả của ਀吀愀洀ⴀ吀栀뼀ⴞ䰀뀀渞最ⴀ吀爀豈渀最 琀栀 挀ꌀ„一愀洀 倀栀뀀ꄁ渁最 吀栀뀀渞最 吀촀愞 䈀�„挀椀渁最 ᄀ섁甞 ᄀ팁渞最 ﴀ⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ  
cho dù cách giải thích này có không đúng với tinh thần tối đại của đức Phật đi ਀渀愞 琀栀 渀 挀椀渁最 瘀꬀渞 挀 挀栀휀„猀�„挀⸞ 吀栀攀漀 挀栀휀„琀椀 戀椀뼀琞Ⰰ 琀爀漀渀最 挀挀 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞 挀픀„琀甀礀  
không đưa ra toàn bộ các chi duyên khởi, chia ra những thuyết Tam thế, Nhị thế, ਀渀栀뀀渁最 渀栀뀀 琀栀뼀„欀栀渀最 挀 渀最栀⤀愁 氀 渀最뀀�椞 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„琀栀ꔀ礞 挀椀 洀愀渀栀 渀栀愀 挀愞 渀⸀  
Ðiểm này, như tôi đã từng trích dẫn ở trên, trong Trung-A-Hàm, 45, Trà Ðế kinh ਀⠀䴀⸀㌀㠀 䴀愀栀愀琀愀渀栀愀猀愀渀欀栀愀礀愀 猀甀琀琀愀⤀ 挀椀渁最 挀 洀�琞 ᄀ漁ꄀ渞 洀 琀椀 猀봀„搀쬀挞栀 爀愀 ⠀琀„瘀̀渁 倀氀椀⤀  
sau đây để làm chất liệu quan sát thêm và duyên khởi quan và, đồng thời cũng để ਀砀椀쌀渞 洀椀渀栀 渀栀渞最 ᄀ椁쌀洞 琀栀攀渀 挀栀턀琞 挀愞 䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀ琞ⴀ䴀愀 倀栀관琞 最椀漀 猀愀甀 渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Tỳ-khưu! Ba việc hòa hợp mới có thác thai, do đó ਀欀栀椀 戀愀 洀뤀„栀愀 栀瀞Ⰰ 渀뼀甞 渀最뀀�椞 洀뤀„欀栀渀最 挀 琀椀渀栀 琀栀甀„⠀甀琀甀渀椀⤀ 瘀 栀뀀ꄁ渁最 ꔀ洞  
(gandhabha: Càn-thát-bà) không hiện diện thì không thác thai; khi cha mẹ hòa ਀栀瀞Ⰰ 琀甀礀 洀뤀„挀 琀椀渀栀 琀栀礞 渀栀뀀渁最 渀뼀甞 栀뀀ꄁ渁最 ꔀ洞 欀栀渀最 栀椀윀渞 搀椀윀渞 琀栀 挀椀渁最 欀栀渀最 琀栀挀  
thai. Này Tỳ-Khưu! Khi cha mẹ hòa hợp, mẹ có tinh thủy hương ấm hiện tiền, cả ba ਀瘀椀윀挞 ꔀ礞 栀愀 栀瀞 琀栀 琀愀 挀 琀栀挀 琀栀愀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thế rồi người mẹ mang nặng con mình trong thai trong khoảng ਀琀栀�椞 最椀愀渀 挀栀渀 琀栀渀最 栀愀礀 洀뀀�椞 琀栀渀最 瘀 爀ꔀ琞 氀漀 甀 猀„栀椀⸀ 吀ⴞ䬀栀뀀甁℀ 匀愀甀 挀栀渀 栀愀礀  
mười tháng lo âu, mẹ mới sinh con và sau khi sinh lại dùng chính tinh huyết của ਀洀渀栀 ᄀ쌁„渀甀椀 挀漀渀⸀ 吀ⴞ䬀栀뀀甁℀ 吀椀渀栀 栀甀礀뼀琞 ꔀ礞Ⰰ 琀爀漀渀最 吀栀渀栀 氀甀관琞 最촀椞 氀 猀愞 洀뤀⸞☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thế rồi, Tỳ-Khưu, đứa con lớn dần (thành đứa trẻ) cho đến ਀欀栀椀 挀挀 挀̀渁 瀀栀琀 搀挞 琀栀 ᄀ愞 琀爀묀„挀栀ꄀ椁 渀栀渞最 琀爀 挀栀ꄀ椁 渀栀뀀 挀甀 挀Ⰰ 洀切愀 最관礞Ⰰ 渀栀ꌀ礞  
cao, thả diều, nắm đá, cỡi xe, bắn tên, v.v… Cứ thế đứa bé lại lớn thêm, các căn ਀渀ꌀ礞 渀�Ⱎ 爀팀椞 戀쬀„挀挀 挀ꌀ渞栀 渀最椀 搀挞 琀爀椀 戀甀�挞 猀愀椀 欀栀椀뼀渞Ⰰ 琀挞 氀 渀栀�„瘀漀 洀꼀琞 洀 戀椀뼀琞  
các sắc cảnh đáng thương, đáng yêu mà sinh lòng ham đắm sắc cảnh; nhờ vào tai mà ਀戀椀뼀琞 挀挀 琀栀愀渀栀 挀ꌀ渞栀 ᄀ渀最 琀栀뀀ꄁ渁最 ᄀ渀最 礀甀 爀팀椞 猀椀渀栀 氀渀最 栀愀洀 ᄀ꼁洞 琀栀愀渀栀 挀ꌀ渞栀Ⰰ 挀栀漀  
đến nhờ vào mũi, lưỡi, thân mà biết các cảnh hương, vi, xúc đáng thương đáng yêu ਀爀팀椞 猀椀渀栀 氀渀最 栀愀洀 ᄀ꼁洞 栀뀀ꄁ渁最Ⰰ 瘀쬀Ⱎ 砀切挀 挀ꌀ渞栀 瘀 戀쬀„挀栀切渀最 琀爀椀 戀甀�挞 猀愀椀 欀栀椀뼀渞⸀ 吀栀뼀„ 
là, khi mắt thấy sắc thì ham đắm cái sắc đáng yêu, nếu gặp sắc không đáng yêu ਀琀栀 猀椀渀栀 ﴀ 渀椀윀洞 最栀琀 戀케Ⱎ 欀栀渀最 琀爀„瘀漀 琀栀渀 洀 琀栀攀漀 猀„猀愀椀 欀栀椀뼀渞 琀爀椀 戀甀�挞 挀愞  
tâm để hành động, cho nên bảo rằng những pháp diệt hết tâm giải thoát, tuệ giải ਀琀栀漀琀 欀栀椀뼀渞 挀栀漀 欀栀渀最 戀椀뼀琞 ᄀ뀁挞 挀椀 渀栀뀀 琀栀挞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thế là bị những cảm giác (thụ) mãn túc và bất mãn túc chi ਀瀀栀턀椞Ⰰ 栀漀뜀挞 瘀甀椀 栀漀뜀挞 欀栀픀Ⱎ 栀愀礀 氀 欀栀渀最 欀栀픀„欀栀渀最 瘀甀椀Ⰰ 栀渀 栀漀愀渀 ᄀ渀 渀栀관渞 ᰀ琠栀ᴞⰠ 戀쬀„ 
“thụ” chinh phục, bởi thế mới khởi tình vui sướng, sự vui sướng do thụ phát khởi ਀琀挞 氀 琀栀„氀ꔀ礞 琀栀Ⱎ 氀洀 搀甀礀渀 洀 挀 栀甞Ⰰ 搀漀 栀甞 氀洀 搀甀礀渀 洀 挀 猀椀渀栀Ⰰ 搀漀 猀椀渀栀  
làm duyên mà có lão tử, ưu bi, khổ não”.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䈀礀 最椀�Ⱎ 渀뼀甞 焀甀愀渀 猀琀 琀栀攀漀 挀椀 欀椀뼀渞 最椀ꌀ椞 搀甀礀渀 欀栀�椞 ᄀ뀁挞 瀀栀  
diễn trong đoạn văn trên đây, thì điểm nên chú ý trước hết là: bắt đầu nói từ ਀欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 ᄀ뼁渞 ᄀ�椞 瘀쬀„氀愀椀Ⰰ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀椀㰀⼀椀㸀 氀洀 琀栀�椞 欀„ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 琀甀픀椞 琀爀묀Ⱎ 欀栀椀 挀栀ꄀ礞  
theo các cảnh ngũ dục mà khởi những tác dụng tâm và kết quả của nó là <i>thủ,਀㰀⼀椀㸀渀栀�„�„㰀椀㸀琀栀„洀 挀 栀甞 㰀⼀椀㸀搀쌀„爀팀椞 琀爀�„砀甀턀渞最 欀뼀琞 琀栀切挀 �„㰀椀㸀猀椀渀栀 氀漀 琀⸞ 㰀⼀椀㸀 
Tức trong đó tuy chưa trình bày toàn thể mười hai chi, nhưng do sự thuyết minh ਀琀„㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀琀爀�„砀甀턀渞最 洀 ᄀ 搀甀渀最 焀甀渀 ᄀ뀁挞 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 琀漀渀 琀栀쌀Ⱎ  
nghĩa là khởi điểm từ đời trước cho đến <i>sinh lão tử </i>ở kiếp sau thì trong ਀欀栀漀ꌀ渞最 ᄀ 欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 挀渀最 渀栀관渞 氀 ᄀ 渀椀 氀渀 琀漀渀 琀栀쌀„洀뀀�椞 栀愀椀 挀栀椀 爀팀椞⸀ 一椀  
cách dễ hiểu hơn: nếu lấy lúc thác thai làm khởi điểm mà đặt&nbsp; <i>vô minh </i>vào ਀ᄀⰀ 爀팀椞 氀ꔀ礞 渀̀洁 挀栀椀 㰀椀㸀栀渀栀Ⰰ 琀栀切挀Ⰰ 搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 氀挞 渀栀관瀞Ⰰ 砀切挀 㰀⼀椀㸀瀀栀턀椞 栀瀞 瘀�椞 琀栀�椞  
kỳ đạt đến tuổi trẻ thì cái lý của nó cố nhiên là phải như thế. Do đó, lấy <i>vô ਀洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀瀀栀턀椞 栀瀞 瘀�椞 焀甀 欀栀Ⱎ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀氀洀 ﴀ 琀栀挞 琀栀挀 琀栀愀椀Ⰰ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀搀愀渀栀  
sắc, lục nhập </i>làm quá trình phát dục của thân, tâm trong thai, lấy <i>xúc਀㰀⼀椀㸀氀洀 琀栀�椞 欀„琀爀묀„挀漀渀 渀 ᄀ更愀Ⰰ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀琀栀Ⱎ 椀Ⰰ 琀栀„㰀⼀椀㸀氀 渀栀渞最 瀀栀椀섀渞 渀漀 洀�椞 �„ 
đời hiện tại làm vị trí tích tụ nghiệp, lấy <i>hữu </i>làm vị trí quyết định vận ਀洀윀渞栀 瘀쬀„氀愀椀 欀栀椀 挀栀뼀琞Ⰰ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀猀椀渀栀Ⰰ 氀漀Ⰰ 琀„㰀⼀椀㸀瀀栀턀椞 栀瀞 瘀�椞 洀�琞 ᄀ�椞 琀爀漀渀最 琀뀀ꄁ渁最  
lai để giải thích: đó tức là thuyết <i>Tam-Thế-Lưỡng-Trùng-Nhân-Quả </i>của ਀䠀甞ⴀ䈀�⸞㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀　⸀　瀀琀㬀 氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀 ㄀㔀　─∀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Xin biểu đồ như sau:</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀 挀攀渀琀攀爀∀㸀 
<img border="0" src="../../../images/36nguyenthuypg.jpg" width="588" height="276"></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀 氀 吀愀洀 吀栀뼀„䰀뀀渞最 吀爀豈渀最 一栀渀 儀甀ꌀ⸞ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ ᄀ渞最  
trên lập trường của Phật mà nói thì cách giải thích này Phật đã nói theo quan ਀ᄀ椁쌀洞 爀ꔀ琞 琀栀渀最 琀挞 挀栀„焀甀礀뼀琞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 㰀椀㸀ᄀ윁ⴞ渀栀ꔀ琞ⴀ渀最栀⤀愁⸀ 㰀⼀椀㸀퀀㰀椀㸀 㰀⼀椀㸀氀  
điều chúng ta cần ghi nhận.</p>਀ 
<p class="BodyText">&nbsp;</p>਀㰀栀爀 眀椀搀琀栀㴀∀㌀　─∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn138">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn138" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref138">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Smyutta nikaya No XII, Vol, 11, pp, 1-33</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㌀㤀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㌀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㤀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[139]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ䈀ⴀ匀愀ⴀ䰀甀관渞 焀甀礀쌀渞 ㈀㐀㬀 嘀椀猀甀搀搀栀椀洀愀最最愀 挀栀愀瀀Ⰰ 堀嘀䤀䤀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn140">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn140" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref140">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㐀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Buddhism in Translation, p. 113</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀㄀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㐀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㄀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[141]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ栀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀Ⱎ 琀爀愀渀最 ㄀㠀㠀ⴀ㄀　㔀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn142">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn142" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref142">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Sáu phái triết học Ấn Ðộ trang 90-91.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀㌀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㐀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㌀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[143]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ儀甀 欀栀„䠀椀윀渞 琀ꄀ椞 一栀渀 儀甀ꌀ„䬀椀渀栀Ⰰ 焀甀礀쌀渞 ㌀Ⰰ 琀爀愀渀最 ㄀㠀愀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn144">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn144" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref144">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Sáu Phái Triết Học Ấn Ðộ, trang 499,</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀㔀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㐀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㔀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[145]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ퀀ꄀ椞 琀„戀 猀愀 氀甀관渞 焀甀礀쌀渞 ㈀㐀㬀 䐀椀윀甞 숀洀Ⰰ 퀀ꄀ椞 퀀挞 瘀⸀瘀☀†ᄀ섁甞 ᄀ 戀礀 琀케„ﴀ 欀椀뼀渞 瘀섀„ 
	vấn đề này, Vạn Bản, trang 100</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀㘀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㐀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㘀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[146]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀턀ⴞ䰀甀관渞Ⰰ ㄀㄀Ⰰ 瀀瀀 ㄀　㄀ⴀ㄀　㘀㬀 吀ꄀ瀞 ㄀㈀Ⰰ 䌀瀀 戀ꌀ渞Ⰰ 琀爀愀渀最 㔀㐀㘀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn147">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn147" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref147">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	S, 11, pp. 5-7; p, 10-11</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀㠀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㐀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㐀㠀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[148]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀Ⰰ ㄀㄀Ⰰ 瀀瀀⸀ 㔀ⴀ㜀㬀 瀀Ⰰ ㄀　ⴀ㄀㄀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn149">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn149" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref149">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㐀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Ðại-Tỳ-Bà-Sa quyển 24, Vạn Bản, trang 98.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㔀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㔀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[150]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䰀甀관渞 퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ匀愀Ⰰ 焀甀礀쌀渞 㤀㤀Ⰰ 琀爀愀渀最 㐀㄀㘀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀∀㸀 
	<hr></div>਀ 
<table border="0" width="100%" id="table1" cellspacing="0" cellpadding="0">਀ऀ㰀琀爀㸀 
		<td width="430">਀ 
			<p style="margin-top: 0; margin-bottom: 0" align="left">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 昀愀挀攀㴀∀䴀椀挀爀漀猀漀昀琀 匀愀渀猀 匀攀爀椀昀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀ 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　　　　　∀㸀 
			Ban Tu Thư Phật Học</font></p></td>਀ऀऀ㰀琀搀㸀 
		<p align="right" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 昀愀挀攀㴀∀䴀椀挀爀漀猀漀昀琀 匀愀渀猀 匀攀爀椀昀∀㸀 
		<font color="#808080" style="font-size: 8pt">Cập nhật:਀ऀऀ㰀℀ⴀⴀ眀攀戀戀漀琀 戀漀琀㴀∀吀椀洀攀猀琀愀洀瀀∀ 匀ⴀ吀礀瀀攀㴀∀䔀䐀䤀吀䔀䐀∀ 匀ⴀ䘀漀爀洀愀琀㴀∀─洀⼀─搀⼀─夀∀ 猀琀愀爀琀猀瀀愀渀 ⴀⴀ㸀　㔀⼀㈀㜀⼀㈀　　㔀㰀℀ⴀⴀ眀攀戀戀漀琀 戀漀琀㴀∀吀椀洀攀猀琀愀洀瀀∀ 椀ⴀ挀栀攀挀欀猀甀洀㴀∀㄀㈀㘀㈀㐀∀ 攀渀搀猀瀀愀渀 ⴀⴀ㸀 
		</font>਀ऀऀऀ㰀愀 琀愀爀最攀琀㴀∀开猀攀氀昀∀ 琀椀琀氀攀㴀∀氀渀 ☀⌀㈀㜀㌀㬀☀⌀㜀㠀㐀㜀㬀甀 琀爀愀渀最∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀琀漀瀀∀㸀 
			<font color="#808080" style="font-size: 8pt">਀ऀऀऀ㰀椀洀最 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 猀爀挀㴀∀⸀⸀⼀⸀⸀⼀⸀⸀⼀椀洀愀最攀猀⼀琀漀瀀㄀⸀最椀昀∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀㠀∀ 栀攀椀最栀琀㴀∀㄀㔀∀㸀㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀琀搀㸀 
	</tr>਀ऀ㰀⼀琀愀戀氀攀㸀 
਀㰀⼀戀漀搀礀㸀 
਀㰀⼀栀琀洀氀㸀 