<html>਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương IV: Nghiệp và Luân hồi</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
p.BodyText਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀⸀　　　㄀瀀琀㬀 
	text-align:justify;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ椀渀搀攀渀琀㨀㄀⸀　挀洀㬀 
	line-height:150%;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀㌀㌀㌀㌀㤀㤀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀　挀洀紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀瀀⸀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀ⴀⴀ㸀 
</style>਀㰀⼀栀攀愀搀㸀 
਀㰀戀漀搀礀㸀 
਀㰀栀㈀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㠀∀㸀㰀⼀愀㸀䌀䠀꼀ꀁ丁䜀 䤀嘀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀　⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 䄀爀椀愀氀㬀 挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀戀爀㸀 
</span>NGHIỆP VÀ LUÂN HỒI</h2>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㠀㄀∀㸀㰀⼀愀㸀㄀ⴀ � 一䜀䠀⠀䄁 䰀唀숀一 䠀툀䤞 儀唀䄀一 吀刀伀一䜀 䜀䤀섀伀 䰀� 倀䠀가吞 䜀䤀섀伀㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Những điểm này đã được trình bày trong hai chương trước là ਀洀�椞 挀栀준„氀ꔀ礞 琀픀„挀栀挞 挀愞 栀甞 琀渀栀 �„栀椀윀渞 琀ꄀ椞 氀洀 挀栀„礀뼀甞 ᄀ쌁„渀椀 瘀섀„渀栀渞最 栀漀ꄀ琞  
động tâm lý nhất ban mà thôi. Nhưng, theo Phật, sự sống của người ta quyết không ਀瀀栀ꌀ椞 挀栀준„琀爀漀渀最 洀�琞 琀栀�椞 欀„洀Ⰰ 瘀 渀最栀椀윀瀞 氀挞Ⰰ 氀 猀„琀팀渞 琀挞 瘀 琀栀礞 瘀 挀栀甀渀最Ⰰ  
và, thích ứng với tính chất của <i>nghiệp, </i>con người sinh vào nhiều cảnh ngộ ਀瘀 搀뀀�椞 渀栀渞最 栀渀栀 琀爀ꄀ渞最 猀椀渀栀 瘀관琞 欀栀挀 渀栀愀甀㨀 ᄀ 氀 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀ᰀ礠 渀最栀椀윀瀞 氀甀渀 栀팀椞ᴀ 
</i>(samsara – lưu chuyển). Thuyết <i>y nghiệp luân hồi </i>dĩ nhiên không phải ਀戀꼀琞 渀最甀팀渞 琀„倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 洀 琀뀀 琀뀀�渞最 渀礀 挀愞 ꐀ渞 퀀�„ᄀ 砀甀ꔀ琞 栀椀윀渞 琀„挀甀턀椞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞  
Phạm Thư, và mãi đến thời đại Áo-Nghĩa-Thư nó mới được hình thành cùng một lúc ਀瘀�椞 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀琀栀뀀�渞最 渀最Ⰰ 㰀⼀椀㸀瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 琀椀 ᄀ 渀椀 爀팀椞⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㄀　∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㄀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Từ đó trở đi giáo lý ấy đã dần dần được nhất-ban-hóa, và đến thời đại Phật, trừ ਀渀栀渞最 渀栀 搀甀礀ⴀ瘀관琞ⴀ氀甀관渞 挀挞 ᄀ漁愀渀Ⰰ 渀栀渀ⴀ琀栀뼀ⴞ焀甀愀渀 渀礀 搀뀀�椞 洀�琞 栀渀栀 琀栀挞 渀漀 ᄀⰀ ᄀ  
được tất cả các học phái thừa nhận.<a name="_ftnref111" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn111"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[111]</span></span></a> ਀䌀„砀攀洀 琀栀뼀„琀栀 氀甀渀ⴀ栀팀椞ⴀ焀甀愀渀 瘀 一最栀椀윀瀞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀Ⰰ 琀ꔀ琞 欀渀栀  
cũng đã bắt nguồn từ giáo lý nhất ban ấy. Nhưng, Phật giáo khác với các giáo ਀瀀栀椀 欀栀挀⸀ 䌀挀 瀀栀椀Ⰰ 渀뼀甞 琀栀甀 搀渞最 琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 瘀 氀甀渀 栀팀椞 琀栀 琀ꔀ琞 挀椀渁最 琀栀愞  
nhận có cái <i>ngã thể thường còn; </i>trái lai, như đã nói ở trên, Phật giáo ਀琀栀 挀栀漀 猀椀渀栀 洀윀渞栀 搀漀 渀栀渀 搀甀礀渀 挀ꔀ甞 琀ꄀ漞 洀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 㰀椀㸀瘀ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞⸀ 㰀⼀椀㸀一最栀椀윀瀞  
luận và luân-hồi-luận của các phái có liên quan đến <i>thường ngã </i>mà phát ਀欀栀�椞Ⰰ 琀挞 挀挀 瀀栀椀Ⰰ 琀爀漀渀最 欀栀椀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„猀„琀뀀ꄁ渁最 琀挞 挀愞 氀椀渀栀 栀팀渞 猀愀甀 欀栀椀  
chết, bảo rằng <i>tự ngã </i>như viên đạn, nhờ hỏa lực của nghiệp đưa đến một ਀渀ꄀ椁 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀Ⰰ 爀팀椞 氀ꄀ椞 琀„渀ꄀ椁 ꔀ礞Ⰰ 渀栀�„栀케愞 氀挞 洀�椞 ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞 洀�琞 渀ꄀ椁 欀栀挀Ⰰ 渀栀뀀 琀栀뼀„ 
là căn cứ vào sự bất diệt của linh hồn mà nhận có luân hồi. Ðối lại, Phật giáo ਀欀栀渀最 琀栀愞 渀栀관渞 猀„栀넀渞最 琀팀渞 挀愞 瘀椀渀 ᄀꄁ渞 洀 挀栀준„琀栀愞 渀栀관渞 栀渀栀 琀栀挞 氀甀渀 栀팀椞 渀栀�„ 
vào hỏa lực mà thôi. Như thế, mới nhìn qua, giữa vô-ngã-luận và luân-hồi-luận ਀挀愞 倀栀관琞 最椀漀 栀꜀甞 渀栀뀀 洀ꔀ琞 猀„ᄀ椁섀甞 栀케愞㬀 ᄀ挞 倀栀관琞 ᄀ 戀쬀„瘀礀 栀洀 瘀漀 最椀漀 氀ﴀ 氀甀渀  
hồi luận mà không biết hay chỉ vì khi đối đáp với người đương thời mà dẫn dụng ਀琀栀甀礀뼀琞 挀椀 琀栀椀㼀 퀀 氀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„欀栀椀뼀渞 渀最뀀�椞 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 渀最栀⤀ ᄀ뼁渞⸀ 㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trong số các học giả Phật giáo Âu, Mỹ ngày nay cũng có nhiều ਀渀最뀀�椞 琀栀꼀挞 洀꼀挞 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀⸀ 一栀뀀 渀栀 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 栀촀挞 刀栀礀猀 䐀愀瘀椀搀猀 挀椀渁最 ᄀ 戀礀 琀케„渀栀뀀  
sau&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䌀 琀栀쌀„挀栀漀 ᄀ礀 氀 ﴀ 欀椀뼀渞 ᄀ愁渀最 琀栀쬀渞栀 栀渀栀 �„琀栀�椞 戀ꔀ礞 最椀�„洀  
được thêm vào giáo lý căn bản của Phật giáo nhưng hoàn toàn không có một chút ਀搀甀渀最 栀瀞 瘀�椞 氀甀관渞 氀ﴀ 挀愞 最椀漀 㰀椀㸀氀ﴀ 㰀⼀椀㸀挀̀渁 戀ꌀ渞㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㄀㈀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Theo tôi, dĩ nhiên, không thể cho sự phê bình trên đây là ਀挀栀渀栀 砀挀Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀栀관渞 砀琀 琀爀渀 戀섀„洀뜀琞Ⰰ ﴀ 欀椀뼀渞 ꔀ礞 瘀꬀渞 挀 ᄀ椁쌀洞 挀 琀栀쌀„挀栀ꔀ瀞 渀栀관渞㨀  
đó là một sự thật. Ðúng thế, khi Phật xử lý về thuyết này thì thường chỉ chú ý ਀ᄀ뼁渞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀栀挞 琀椀씀渞 挀栀„欀栀渀最 栀섀„氀뀀甁 琀洀 瘀섀„洀뜀琞 氀ﴀ 氀甀관渞Ⰰ 挀栀漀 渀渀 欀栀渀最 琀栀쌀„ 
tìm ra sự dung hợp với luận lý, đây là vấn đề mà các nhà Phật học xưa kia cũng ਀挀栀漀 氀 欀栀 欀栀̀渁⸀ 一栀뀀渁最 ᄀ渞最 �„洀�琞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 欀栀挀 洀 欀栀ꌀ漞 猀琀Ⰰ 琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 瘀  
luân hồi có một ý nghĩa rất trọng yếu đối với nhân-sinh-quan Phật giáo, nếu ਀欀栀渀最 挀 渀 琀栀 欀栀渀最 琀栀쌀„渀漀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 ᄀ뀁挞 渀栀渞最 栀渀栀 琀뀀�渞最 渀栀渀 猀椀渀栀Ⰰ 琀栀관洞  
chí không thể nói rõ chỗ quy hướng của lý tưởng nhân sinh. Vì tính cách trọng ਀礀뼀甞 挀愞 渀 渀栀뀀 琀栀뼀„渀渀 欀栀渀最 琀栀쌀„戀ꌀ漞 渀 氀 瘀관琞 欀栀渀最 琀뀀ꄁ渁最 搀甀渀最 瘀�椞 氀甀관渞 氀ﴀ  
được. Song, nếu thế thì làm cách nào để điều hòa thuyết <i>vô ngã </i>và thuyết਀㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞㼀⸀ 㰀⼀椀㸀吀„砀뀀愁Ⰰ ᄀ礀 氀 洀�琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„琀爀촀渞最 ᄀꄁ椞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 瘀 氀ꔀ礞 ᄀ 氀洀  
trung tâm triển khai mọi giáo lý. Theo chỗ tôi biết, sở dĩ có sự khó khăn ấy là ਀瘀 渀最뀀�椞 琀愀 栀椀쌀甞 㰀椀㸀瘀ⴀ渀最 㰀⼀椀㸀洀�琞 挀挀栀 焀甀 洀礀 洀挀⸀ 一뼀甞 琀愀 栀椀쌀甞 ᄀ뀁挞 猀椀渀栀 洀윀渞栀  
quan của Phật một cách đúng đắng thì, trái lại, có thể thấy thuyết nghiệp và ਀琀栀甀礀뼀琞 氀甀渀 栀팀椞 挀栀준„猀愀甀 欀栀椀 搀甀 渀栀관瀞 倀栀관琞 最椀漀 洀�椞 挀 ᄀ꜁礞 ᄀ„ﴀ 渀最栀⤀愁 琀爀椀뼀琞 栀촀挞  
chân chính. Bởi thế, đối với vấn đề này, ở đây chúng tôi lại xin được luận cứu ਀瘀 猀漀 猀渀栀 瘀�椞 猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 ᄀ ᄀ뀁挞 琀爀渀栀 戀礀 �„挀栀뀀ꄁ渁最 琀爀뀀�挞 ᄀ쌁„挀 琀栀쌀„栀椀쌀甞 爀  
luận lý của thuyết luân hồi ở chỗ nào.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㠀㈀∀㸀㰀⼀愀㸀㈀ⴀ 一䠀가丞 堀준吀 儀唀䄀 嘀쀀„匀„吀꼀ꀁ丁䜀 吀䌞 匀䄀唀 䬀䠀䤀 䌀䠀븀吞㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Cho được tiện lợi, trước hết hãy bàn về tình hình nhất ban ਀挀愞 氀甀渀 栀팀椞⸀ 䌀漀渀 渀最뀀�椞 �„ᄀ�椞 瀀栀ꌀ椞 挀 洀�琞 琀栀渀 瀀栀관渞 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀Ⰰ ᄀ 氀 琀渀栀 琀ꔀ琞  
nhiên của sinh mệnh; từ lúc sinh ra cho đến khi chết, hoạt động không ngừng, đó ਀琀挞 氀 㰀椀㸀猀„猀턀渞最 㰀⼀椀㸀⠀戀椀瘀愀⤀Ⰰ 栀愀礀 挀渀 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 㰀椀㸀琀栀촀„洀윀渞栀 㰀⼀椀㸀⠀愀最甀猀⤀⸀ 一栀渞最  
đặc trưng biểu hiện ra ngoài, nói về nhục thể, thì có khí ấm (usma – noãn khí), ਀挀 栀 栀ꔀ瀞Ⰰ 渀椀 瘀섀„琀洀 氀ﴀⰀ 琀栀 挀 㰀椀㸀琀栀挞Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 氀 挀 㰀椀㸀琀栀촀Ⱎ 渀漀渀Ⰰ 琀栀挞Ⰰ 
</i>tức có cái gọi là <i>sinh mệnh </i>vậy,<a name="_ftnref113" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn113"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[113]</span></span></a> ਀刀팀椞Ⰰ ᄀ뼁渞 洀�琞 琀栀�椞 栀ꄀ渞 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀Ⰰ 㰀椀㸀琀栀촀Ⱎ 渀漀渀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀欀栀渀最 挀渀 挀  
thể duy trì được sự điều hòa giữa chúng và thoát ra ngoài thân thể: đó tức là <i>਀挀栀뼀琞Ⰰ 㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀琀栀촀„琀관渞Ⰰ 㰀⼀椀㸀⠀愀礀甀猀愀渀欀栀愀礀愀⤀Ⰰ 氀 猀„琀愀渀 氀漀渀最 挀愞 琀„ᄀꄁ椞⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ  
vấn đề được nêu ra là: tại sao đến một kỳ hạn nhất định thì phải chết? Về điểm ਀渀礀Ⰰ 琀甀礀 欀栀渀最 挀 洀�琞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 爀 爀渀最Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀 氀 洀�琞 猀„琀栀관琞  
không thể che dấu. Nếu nói một cách đại khái thì điều đó là tác dụng của <i>਀渀最栀椀윀瀞Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀挞 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀琀„渀栀椀渀 渀栀椀 渀栀椀渀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀椀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Hai pháp thường theo nhau, đó là nghiệp và thọ, không nghiệp ਀琀栀 挀椀渁最 欀栀渀最 琀栀촀⸞ 一뼀甞 渀最栀椀윀瀞 瘀 琀栀촀„欀栀渀最 琀椀甀 洀ꔀ琞 琀栀 栀甞 琀渀栀 猀봀„欀栀渀最 挀栀뼀琞Ⰰ  
còn nếu nghiệp và thọ tận diệt thì hàm thức (hữu tình) tất phải chết,<a name="_ftnref114" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn114"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[114]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀一最栀椀윀瀞 㰀⼀椀㸀�„ᄀ礀 挀 渀最栀⤀愁 氀 挀椀 猀挞 渀最栀椀윀瀞 挀栀준„戀ꌀ漞 琀팀渞  
trong một thời hạn, nhờ sức ấy mà có thọ, và khi sức diệt thì thọ cũng hết; đó ਀氀 猀„琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 最椀愞 㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀琀栀촀„琀관渞⸀ 㰀⼀椀㸀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 挀 猀椀渀栀 琀栀 琀ꔀ琞  
có diệt, đó là cái vận mệnh do luật tắc tự nhiên quy định. Nhưng, theo Phật thì ਀洀윀渞栀 猀턀„挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 琀甀礀윀琞 搀椀윀琞 瘀�椞 挀椀 挀栀뼀琞㬀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 ﴀ 琀栀挞  
tuy có ngưng lại vì sự tiêu hoại của năm căn nhưng, cái <i>ý chí sống</i> căn ਀戀ꌀ渞Ⰰ 琀挞 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀氀ꔀ礞 渀栀渞最 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 ⠀琀挞 渀最栀椀윀瀞⤀ 氀切挀 挀渀 猀턀渞最 氀洀  
tính cách, khắc sâu những ấn tượng mà kế tục, tính cách ấy khi khai phát, sẽ có ਀ᄀ„欀栀ꌀ„渀̀渁最 琀渀栀 栀渀栀 琀栀渀栀 渀̀洁 甀꤀渞 瘀Ⰰ ᄀ쌁„琀栀挀栀 渞最Ⰰ 猀봀„琀„琀栀쌀„栀椀윀渞 琀栀渀栀 猀挞  
sáng tạo đặc định của hữu tình. Duy có điểm là ta không thể cho cái đương thể ਀挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀椀渁最 渀栀뀀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 欀栀渀最 最椀愀渀Ⰰ 搀뀀�椞 洀�琞 栀渀栀 琀뀀渞最 瘀 搀椀 ᄀ�渞最 琀ꄀ椞  
một nơi nào đó. Bởi vì khi nói đến tồn tại không gian, dĩ nhiên sẽ liên tưởng ਀ᄀ뼁渞 瘀관琞 挀栀ꔀ琞 渀栀뀀渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 琀栀 氀ꄀ椞 氀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 瀀栀椀 瘀관琞 挀栀ꔀ琞Ⰰ  
cho nên không thể xử lý nó như một vật không gian. Ðiểm này cứ xem Phật bảo ਀挀栀切渀最 猀椀渀栀 �„挀椀 瘀 猀꼀挞 欀栀渀最 挀 砀„猀�Ⱎ 欀栀渀最 渀栀관渞 栀甞 琀渀栀 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 琀栀甀꜀渞 琀切礀  
tinh thần có xứ sở thì đủ rõ. Tức là, hữu tình ở cõi Vô-sắc trong hiện-thực-giới ਀欀栀渀最 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 欀栀渀最 最椀愀渀Ⰰ 砀愀 氀愀 洀촀椞 琀栀渀 琀뀀�渞最Ⰰ 琀栀甀 渀栀椀뼀瀞  
tất cả mọi hoạt động ý thức vào ý chí căn bản của sinh mệnh thì làm sao mà coi ਀氀 ᄀ팁渞最 瘀�椞 瘀관琞 挀栀ꔀ琞 ᄀ뀁挞⸀ 퀀 氀 戀ꔀ琞 ᄀ팁渞最 氀�渞 最椀愞 挀栀„琀栀쌀„氀甀渀 栀팀椞 挀愞 倀栀관琞  
giáo và linh hồn quan nửa vật chất phổ thông thời bấy giờ. Nếu đứng trên lập ਀琀爀뀀�渞最 挀栀渀 ᄀ뼁„挀愞 倀栀관琞 洀 渀椀 琀栀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀椀渁最 渀栀뀀 挀椀 洀 渀最礀  
nay gọi là phạm vi thuộc giai đoạn thứ tư (The fourth dimension), nhưng điểm này ਀挀椀渁最 氀 ᄀ椁쌀洞 欀栀 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 瘀섀„氀甀渀 栀팀椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 嘀섀„猀愀甀Ⰰ 琀栀뀀�渞最 ᄀ뀁愁  
ra thuyết thân <i>Trung Hữu </i>(antarabhava) và dịch là <i>không gian </i>để ਀最椀切瀀 挀栀漀 渀最뀀�椞 琀栀뀀�渞最 搀씀„栀椀쌀甞Ⰰ 欀뼀琞 焀甀ꌀ„氀 琀栀甀礀뼀琞 吀爀甀渀最 䠀甞 挀栀渀 ᄀ뼁„ᄀ ᄀ뀁挞  
thông-tục-hóa. Còn như đương thể của sinh mệnh chung cùng không thể lấy sự tồn ਀琀ꄀ椞 欀栀渀最 最椀愀渀 洀 ᄀ漁 氀뀀�渞最 ᄀ뀁挞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Song, cái đương thể của sinh mệnh ấy làm thế nào để lại tự ਀琀栀挞ⴀ栀椀윀渞ⴀ栀愀㼀 嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 渀栀뀀 猀봀„琀爀渀栀 戀礀 猀愀甀Ⰰ 琀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 挀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀  
thực-hiện-hóa ấy có bốn loại là: thai sinh (loài đẻ bọc), noãn sinh (loài đẻ ਀琀爀渞最⤀Ⰰ 琀栀ꔀ瀞 猀椀渀栀 ⠀氀漀椀 ᄀ묁„�„挀栀휀„꤀洞 뀀�琞⤀Ⰰ 瘀 栀愀 猀椀渀栀 ⠀氀漀椀 琀„渀栀椀渀 洀 猀椀渀栀⤀⸀  
Nhưng ở đây chỉ trình bày về phương pháp thực-hiện-hóa bằng thai sinh thôi. ਀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 瀀栀ꌀ椞 挀 猀„最椀愀漀 栀瀞 挀愞 渀愀洀Ⰰ 渀Ⱎ 琀挞 氀 戀뀀�挞 ᄀ꜁甞 琀爀漀渀最 瘀椀윀挞  
thực-hiện-hóa. Sự giao hợp ấy, nếu đứng về phương diện nam nữ mà nhận xét, thì ਀ᄀ 氀 ᄀ쌁„琀栀케愞 洀渀 搀挞 瘀촀渞最 挀愞 戀ꌀ渞 渀̀渁最 洀 挀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞  
thực-hiện-hóa sinh mệnh của con người mà nhận xét, thì đó là vì sức sáng tạo của ਀渀最栀椀윀瀞Ⰰ 琀栀挞 栀椀윀渞 琀„琀栀渀 洀 最椀愀漀 栀瀞⸀ 吀爀漀渀最 欀椀渀栀 戀ꌀ漞 欀栀�椞 氀渀 挀椀 栀椀윀渞 琀뀀渞最  
thác thai ấy là cha, mẹ và <i>Càn-Thát-Bà </i>(gandhabba – hương thấm) cả ba hòa ਀栀瀞 洀 挀 栀椀윀渞 琀뀀渞最 琀栀挀 琀栀愀椀⸀ 㰀椀㸀䌀渀ⴀ吀栀琀ⴀ䈀 㰀⼀椀㸀�„ᄀ礀 氀 洀뀀渞 搀愀渀栀 琀„琀栀꜀渞  
thoại, dùng với nghĩa muốn thực-hiện-hóa sinh mệnh. Ở chỗ khác thì gọi là <i>਀琀栀挞 㰀⼀椀㸀挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 氀ꔀ礞 猀„最椀愀漀 栀瀞 挀愞 挀栀愀 洀뤀„氀洀 搀甀礀渀 ᄀ쌁„栀椀윀渞ⴀ琀栀挞ⴀ栀愀 氀  
bắt đầu của hữu tình thai sinh. Do đó sinh mệnh siêu không gian, ít ra là về mặt ਀琀„琀栀쌀Ⱎ 挀椀渁最 瀀栀ꌀ椞 挀栀쬀甞 猀„焀甀礀 ᄀ쬁渞栀 挀愞 欀栀渀最 最椀愀渀 洀 挀 ᄀ뀁挞 挀椀 琀栀渀 瀀栀관渞 渀栀ꔀ琞  
định. Rồi những hoạt động hiện thực trải qua năm giai đoạn trong thai, cho đến ਀渀最礀 砀甀ꔀ琞 猀椀渀栀Ⰰ 琀洀 挀꜀甞 猀„琀栀挀栀 渞最 琀栀渀 瀀栀관渞Ⰰ 琀挞 氀 琀椀 猀椀渀栀 瘀관礞⸀ 䌀椀 焀甀  
trình của sự tái sinh từ trước khi sinh đến sau khi chết đại khái là như thế. ਀䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 栀椀윀渞 琀뀀渞最 挀栀뼀琞Ⰰ 渀뼀甞 渀栀관渞 砀琀 琀爀渀 戀섀„洀뜀琞Ⰰ 琀栀 琀愞 栀팀„渀栀뀀 琀甀礀윀琞 搀椀윀琞Ⰰ  
nhưng, nếu nhận xét về mặt đương thể của sinh mệnh, thì nó vẫn có khả-năng-tính ਀渀最椀 甀꤀渞 欀뼀„琀挞Ⰰ 琀栀관洞 挀栀 琀栀挀栀 渞最 琀渀栀 挀挀栀 挀„渀 氀ꄀ椞 ᄀ椁 ᄀ뼁渞 栀椀윀渞 琀栀挞 栀愀Ⰰ 瘀  
trong quá trình ấy luôn luôn tích tụ ngũ uẩn mới thay cho ngũ uẩn đã giải thể. ਀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 琀椀 猀椀渀栀 挀栀대渞最 焀甀愀 氀 欀뼀„琀栀愞 渀最椀 甀꤀渞 戀椀뼀渞 栀愀 挀愞 琀椀섀渞 猀椀渀栀 洀 琀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Có nghiệp báo, không người tạo tác, ấm này (ngũ ਀甀꤀渞⤀ 搀椀윀琞 爀팀椞 ꔀ洞 欀栀挀 琀뀀ꄁ渁最 琀挞ᴀ⸠☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ðiểm này, kinh Di-lan-đà (Milanda Panha) và Luận Trí-Ðộ<a name="_ftnref115" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn115"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[115]</span></span></a> ਀琀栀 搀„渀栀뀀 洀�琞 渀最촀渞 ᄀ渀 渀礀 氀愀渀 猀愀渀最 洀�琞 渀最촀渞 ᄀ渀欀 栀挀 ᄀ쌁„渀椀 爀 ﴀ 渀最栀⤀愁 氀椀渀  
tục bất đoạn.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䌀椀渁最 渀栀뀀 挀漀渀 琀넀洞 栀愀 琀栀渀栀 渀栀�渞最Ⰰ 渀栀�渞最 戀椀뼀渞 琀栀渀栀 挀漀渀 渀最椀Ⰰ  
biến thái như nhau và liên tục. Như vậy, người ta cũng dễ hiểu luân-hồi-quan của ਀倀栀관琞 最椀漀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Song, vấn đề được đặt ra ở đây là: nếu bảo tổ chức thân tâm ਀挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞 氀 搀漀 猀„欀뼀„琀挞 挀愞 渀最椀 甀꤀渞 �„欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞Ⰰ 琀栀 琀ꄀ椞 猀愀漀 渀最뀀�椞 琀愀 氀ꄀ椞  
không nhớ được cái việc ở kiếp trước?<a name="_ftnref116" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn116"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[116]</span></span></a> ਀퀀渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 最椀漀 渀最栀椀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 洀 渀椀 琀栀 ᄀ礀 欀栀渀最 栀대渞 氀 洀�琞 瘀ꔀ渞  
đề nan giải. Tại sao? Vì, như đã nói ở trên, theo Phật, bản chất của sinh mệnh ਀焀甀愀渀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 琀爀 琀栀挞 洀 氀 ﴀ 挀栀Ⰰ 挀椀 欀ﴀ 挞 ᄀ椁 ᄀ椀 瘀�椞 琀爀 琀栀挞 猀봀„琀椀甀  
tan cùng một lúc với sự tái sinh. Kinh Ðại Duyên trong Trường Hàm tuy bảo thác ਀琀栀愀椀 氀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀ᄀ椁 瘀漀 琀栀渀 琀栀쌀„挀愞 渀最뀀�椞 洀뤀Ⱎ 渀栀뀀渁最 琀栀挞 氀切挀 ᄀ 爀턀琞 挀挞 挀栀준„ 
là <i>ý chí vô ý thức, </i>tức là sinh mệnh được gọi khác đi, chứ quyết không ਀瀀栀ꌀ椞 挀栀준„挀栀漀 㰀椀㸀ﴀ 琀栀挞⸀ 㰀⼀椀㸀䌀„砀攀洀 琀爀뀀�渞最 栀瀞 吀ⴞ䬀栀뀀甁 吀爀ⴀ퀀뼀„⠀匀愀琀椀⤀ 挀栀漀 爀넀渞最 㰀椀㸀 
thức </i>(vinnana) là chủ thể của luân hồi mà bị Phật quở trách rất nặng thì đủ ਀爀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㄀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
tức đã không phải là <i>thức </i>thì không thể nhớ được những kinh nghiệm ở kiếp ਀琀爀뀀�挞Ⰰ ᄀ 氀 氀봀„琀„渀栀椀渀⸀ 퀀渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀� 挀栀 戀ꌀ渞 瘀쬀㰞⼀椀㸀 洀 渀椀  
thì ký ức, đối với cùng một nhân cách, bất quá chỉ chiếm cái giá trị thứ hai, ਀琀栀„戀愀 洀 琀栀椀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Như Phật nói, đến địa vị thánh nhân thì không những các việc ਀�„欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 洀 渀最愀礀 挀挀 瘀椀윀挞 �„欀椀뼀瀞 猀愀甀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„栀椀쌀甞 ᄀ뀁挞⸀ 一最礀 砀뀀愁 挀栀渀栀  
đức Phật cũng đã thường nói về kiếp trước của người ta, đồng thời, cũng chỉ cho ਀渀最뀀�椞 琀愀 琀栀ꔀ礞 挀椀 瘀관渞 洀윀渞栀 猀愀甀 欀栀椀 挀栀뼀琞⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㄀㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Vì đã là bậc thánh thì thường thấy suốt bản chất của sinh mệnh, biết rõ được quá ਀欀栀Ⱎ 瘀쬀„氀愀椀 挀愞 洀촀椞 ꔀ渞 琀뀀渞最 琀渀栀 挀挀栀 ⠀渀最栀椀윀瀞⤀⸀ 퀀礀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 欀ﴀ 挞 瀀栀픀„ 
thông mà người thường có thể làm được, bởi thế, người thường căn cứ vào cái <i>਀挀Ⰰ 欀栀渀最 㰀⼀椀㸀挀愞 氀甀渀 栀팀椞 氀 琀爀椀 瘀�椞 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 䌀椀 洀 倀栀관琞  
giáo gọi là luân hồi là hoàn toàn luận về cái tính cách <i>vô ý thức </i>vậy.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㠀㌀∀㸀㰀⼀愀㸀㌀ⴀ 퀀똀䌞 䈀䤀였吞 䰀唀가丞 嘀쀀„䈀ꈀ丞 䌀䠀ꐀ吞 䌀䄞 一䜀䠀䤀였倞㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Hữu tình lấy nghiệp làm tự thể, là sự tương tục của nghiệp, ਀氀ꔀ礞 渀最栀椀윀瀞 氀洀 洀꬀甞 琀栀愀椀Ⰰ 氀ꔀ礞 渀最栀椀윀瀞 氀洀 焀甀礀뼀渞 琀栀甀�挞Ⰰ 氀ꔀ礞 渀最栀椀윀瀞 氀洀 猀�„瘀椀Ⰰ 瀀栀洀  
sự phân biệt như thế đều là do nghiệp phân phối.<a name="_ftnref119" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn119"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[119]</span></span></a> ਀吀栀뼀„最椀愀渀 礀 瘀漀 渀最栀椀윀瀞 洀 挀栀甀礀쌀渞Ⰰ 栀甞 琀渀栀 戀쬀„渀最栀椀윀瀞 琀爀椀 戀甀�挞Ⰰ 挀椀渁最 渀栀뀀 戀渀栀 砀攀  
y vào cái trục mà quay.<a name="_ftnref120" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn120"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[120]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䈀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞 渀最栀椀윀瀞 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀㼀 嘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀 琀甀礀 ᄀ 渀椀 焀甀愀 �„ 
trên, nhưng ở đây nó là vấn đề trung tâm của luân-hồi-luận nên lại phải được bàn ਀ᄀ뼁渞 洀�琞 氀꜀渞 渀愞⸀ 嘀Ⰰ �„ᄀ礀Ⰰ 洀뜀挞 搀꜀甞 栀ꄀ椁 瀀栀椀섀渞 瀀栀挞Ⰰ 瘀꬀渞 瀀栀ꌀ椞 琀爀�„氀ꄀ椞 氀ꔀ礞  
sinh-mệnh-quan làm điểm xuất phát để lập luận.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀Ⰰ 猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 挀栀漀  
sinh mệnh quan có tính cách cơ giới, nghĩa là, sinh mệnh của sự tích tụ của năm ਀甀꤀渞Ⰰ 瘀 氀 猀„挀栀甀꤀渞 戀쬀„戀뀀�挞 ᄀ꜁甞 ᄀ쌁„栀椀쌀甞 渀最栀椀윀瀞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 一椀 欀栀挀 ᄀ椁  
nếu tách rời ngũ uẩn mà khảo sát nghiệp thì chung cục không thể hiểu được cái ਀挀栀渀 渀最栀⤀愁 挀愞 猀„琀뀀ꄁ渁最 琀挞 挀愞 渀最栀椀윀瀞⸀ 䌀渀 氀ꔀ礞 渀最椀 甀꤀渞 氀洀 琀椀ⴀ氀椀윀甞ⴀ渀栀渀Ⰰ  
nghiệp làm động-lực-nhân, dùng chiếc xe để thí dụ mà thuyết minh tổ chức hữu ਀琀渀栀Ⰰ 琀栀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 挀栀준„氀 氀�椞 琀栀 搀„琀栀椀Ⰰ 挀栀„琀栀관琞 爀愀 渀 挀栀대渞最 焀甀愀  
chỉ là cùng một sinh mệnh mà quan sát theo những phương diện bất đồng để thuyết ਀洀椀渀栀 挀栀漀 琀椀윀渞 氀椞Ⰰ 琀栀뼀„琀栀椀⸀ 一뼀甞 渀栀뀀 挀挀 渀栀 栀甞ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞 氀관瀞 洀�琞 氀椀渀栀 栀팀渞  
thường hằng cố định là vật phụ thuộc của nghiệp thì giữa chủ thể và vật phụ ਀琀栀甀�挞 挀 琀栀쌀„欀栀ꌀ漞 猀琀 爀椀渀最 爀봀„ᄀ뀁挞Ⰰ 挀栀„ᄀ넁渞最 渀礀Ⰰ 琀栀攀漀 倀栀관琞 琀栀 爀�椞 渀最栀椀윀瀞 爀愀  
tổ chức hữu tình không thể tồn tại được, như vậy, không thể khảo sát nghiệp và ਀猀椀渀栀 洀윀渞栀 洀�琞 挀挀栀 爀椀渀最 爀봀„ᄀ뀁挞⸀ 一栀뀀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞 挀甀 欀椀渀栀 琀爀挀栀 搀꬀渞 琀爀渀㨀 ᰀ䠠甞  
tình lấy nghiệp làm tự thể, là sự tương tục của nghiệp” thật đã nói rõ nghiệp là ਀瘀관琞 欀栀渀最 琀栀쌀„琀挀栀 爀�椞 栀甞 琀渀栀⸀ 䌀栀漀 渀渀Ⰰ 挀„琀栀攀漀 挀栀渀 ﴀ 挀愞 倀栀관琞 琀栀 瀀栀ꌀ椞 栀椀쌀甞  
nghiệp không phải là vật phụ thuộc vào sinh mệnh mà chính nó là sinh mệnh khi ਀琀洀 挀꜀甞 猀„猀渀最 琀ꄀ漞 琀„欀⸞㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Cũng như trên kia đã nói, cái nguyên lý thống nhất thân tâm ਀挀愞 渀最뀀�椞 琀愀Ⰰ 渀栀관渞 砀琀 瘀섀„洀뜀琞 戀椀쌀甞 搀椀윀渞Ⰰ 琀甀礀 氀 㰀椀㸀吀栀挞 㰀⼀椀㸀⠀瘀椀渀渀愀渀愀⤀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ  
nhận xét về mặt nội bộ, thì nó lại là <i>Hành </i>(sankhara), tức theo nghĩa hẹp ਀氀 㰀椀㸀吀뀀 㰀⼀椀㸀⠀挀愀琀愀渀愀 ጀ†ﴀ 挀栀⤀Ⰰ 倀栀관琞 挀栀漀 焀甀 琀爀渀栀 ﴀ 挀栀 琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀 
này là nhân cách, tức là cái <i>giả ngã </i>(puggala, pudgalà - bổ-đặc-già-la), ਀ᄀ椁섀甞 渀礀 挀„砀攀洀 渀栀渞最 挀甀 渀椀 瀀栀瀀 渀栀뀀 㰀椀㸀ᰀ䠠뼀琞 琀栀ꌀ礞 礀 瘀漀 栀渀栀 洀 琀관瀞ᴀ†㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀 
“Y vào hành mà có thức” </i>thì đủ rõ. Cho nên, những hành vi thân, khẩu, ý y ਀瘀漀 猀椀渀栀 洀윀渞栀 搀漀愀渀栀 挀꜀甞Ⰰ 琀挞 瀀栀ꌀ渞 ᄀ�渞最 挀愞 戀椀쌀甞 渀最栀椀윀瀞Ⰰ 渀椀 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 爀�渞最Ⰰ 琀甀礀  
cũng ảnh hưởng đến toàn thể tổ chức thân tâm để tạo thành tánh cách, nhưng, nói ਀琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 栀뤀瀞Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀Ⰰ 爀턀琞 挀甀�挞Ⰰ 挀栀„琀栀쌀„挀愞 渀 氀 㰀椀㸀栀渀栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀挞 ﴀ 挀栀Ⰰ  
là vật tạo thành tính cách. Vả lại, cái ý chí tạo thành tính cách này, cho dù nó ਀氀 瘀 ﴀ 琀栀挞Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ ᄀ쌁„琀栀挀栀 渞最 瘀�椞 琀渀栀 挀挀栀 挀愞 渀Ⰰ 渀 氀ꄀ椞 琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞 ﴀ 琀栀挞  
mà truy cầu những hoạt động ý chí sau này. Cái mà Phật gọi là <i>nghiệp </i>਀挀栀대渞最 焀甀愀 欀栀渀最 渀最漀椀 挀椀 琀관瀞 焀甀渀 渀礀 挀愞 ﴀ 挀栀 椀渀 猀甀 瘀漀 琀渀栀 挀挀栀⸀ 嘀섀„猀愀甀Ⰰ  
Kinh-Bộ-Tôn và Duy-Thức-Tôn v.v…, cho thể của <i>biểu nghiệp </i>(hành vi hiện ਀琀栀挞⤀ 氀 栀椀윀渞 栀渀栀 挀愞 㰀椀㸀琀뀀 㰀⼀椀㸀⠀ﴀ 挀栀 栀椀윀渞 琀栀挞⤀Ⰰ 瘀 挀栀漀 琀栀쌀„挀愞 㰀椀㸀 
vô-biểu-nghiệp </i>(tức là nghiệp) là <i>chủng tử </i>của <i>tư, </i>tức là tính ਀挀挀栀 挀愞 ﴀ 挀栀⸀ 䴀뜀挞 搀豈 ᄀ礀 氀 猀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 挀愞 ᄀ�椞 猀愀甀Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀栀攀漀 琀椀 琀栀 渀  
vẫn gần với chân ý của Phật Giáo Nguyên Thủy. Lại như nghiệp y vào tự lực mà ਀猀渀最 琀ꄀ漞 琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀 琀栀 焀甀礀뼀琞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 瘀 挀椀 琀栀쌀„猀�„礀 洀 挀 猀挞 琀栀꜀渞 戀 戀ꔀ琞  
khả phân nhưng thật thì từ bản chất của nó đã có đủ tính cách tiềm tại và ý chí ਀猀渀最 琀ꄀ漞 爀팀椞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Lại nữa, khảo sát ở một phương diện khác, theo một ý nghĩa ਀渀漀 ᄀⰀ 倀栀관琞 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 洀�琞 渀栀 欀椀渀栀ⴀ渀最栀椀윀洞ⴀ氀甀관渞Ⰰ 琀挞 氀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最  
phàm hoạt động của người ta (lấy hoạt động tâm lý làm chủ) đều do những kinh ਀渀最栀椀윀洞 �„焀甀 欀栀„琀挀栀 琀„氀ꄀ椞 洀 挀Ⰰ 渀最漀椀 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 爀愀 欀栀渀最 挀 洀�琞 瘀관琞 最  
hết. Duy có điểm khác với các nhà kinh-nghiệm-luận phổ thông là ở chỗ các nhà ਀欀椀渀栀ⴀ渀最栀椀윀洞 瀀栀픀„琀栀渀最 挀栀준„渀椀 ᄀ뼁渞 渀栀渞最 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 琀爀漀渀最 洀�琞 琀栀�椞 欀„琀„欀栀椀  
sinh ra đến lúc chết đi, còn Phật thì lại nói đến những kinh nghiệm quá khứ từ ਀瘀 琀栀礞⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 氀ꔀ礞 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 氀洀 挀栀„ᄀ쌁„渀椀 瘀섀„栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀愞  
người ta, ít ra, cũng có thể nói đó là thái độ của nhà kinh-nghiệm-luận, điều đó ਀琀뀀�渞最 欀栀渀最 挀渀 栀팀„渀最栀椀 最 渀愞⸀ 䈀ꌀ漞 氀 渀最栀椀윀瀞 琀栀挞 爀愀 挀栀준„氀 猀„琀挀栀 琀„挀愞 欀椀渀栀  
nghiệm, tuy vô ý thức nhưng là căn để của tính cách người ta và là sự thực quy ਀ᄀ쬁渞栀 渀栀渞最 栀渀栀 瘀椀 琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀⸀ 䐀漀 ᄀ 戀ꌀ漞 爀넀渞最 渀最栀椀윀瀞 琀뀀ꄁ渁最 琀挞 琀栀 挀栀대渞最 焀甀愀 挀椀渁最  
chỉ là sự liên tục củ kinh nghiệm, và, dĩ nhiên, chỉ là y vào kết quả của kinh ਀渀最栀椀윀洞 瘀 猀„氀뀀甁 挀栀甀礀쌀渞 氀椀渀 琀挞 挀愞 琀渀栀 挀挀栀⸀ 嘀Ⰰ 琀栀攀漀 渀栀뀀 倀栀관琞 渀椀Ⰰ 猀椀渀栀 洀윀渞栀  
của người ta là do sự tích tụ những kinh nghiệm ở quá khứ vô hạn mà có, y vào ਀琀渀栀 挀挀栀 琀栀挀栀 渞最 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 洀 搀漀愀渀栀 挀꜀甞 琀„欀Ⱎ 瘀 挀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 搀漀愀渀栀 挀꜀甞  
đó lại là những kinh nghiệm mới mà biến hóa tính cách, cứ như thế kế tục vô ਀挀豈渀最Ⰰ ᄀ 琀挞 氀 氀甀渀 栀팀椞⸀ 刀팀椞 氀ꄀ椞 氀ꔀ礞 挀椀 琀渀栀 挀挀栀 ᄀ 挀豈渀最 瘀�椞 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀 琀ꔀ琞  
nhiên trong việc thích ứng vớo sự sáng tạo tự kỷ mà gọi là y vào nhân quả của ਀渀最栀椀윀瀞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 挀栀漀 琀뀀 琀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞 挀栀준„氀 琀뀀 琀뀀�渞最 挀愞 渀栀  
kinh-nghiệm-luận, cũng như cho Phật kiến lập sinh mệnh ngoài kinh-nghiệm ਀⠀渀最栀椀윀瀞⤀ ᄀ섁甞 氀 猀„猀愀椀 氀꜀洞⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 挀愞 倀栀관琞 氀 瘀 琀栀礞 瘀 挀栀甀渀最Ⰰ 瘀Ⰰ  
nhận xét về phương diện không nhận kinh nghiệm có điểm xuất phát, thì Phật hiển ਀渀栀椀渀 挀椀渁最 氀ꄀ椞 氀 渀栀 吀椀渀ⴀ琀栀椀渀ⴀ氀甀관渞 渀栀뀀渁最 琀栀愞 渀栀관渞 洀�琞 琀栀„猀椀渀栀 洀윀渞栀 㰀椀㸀欀栀渀最  
phải nghiệp cũng không rời nghiệp </i>vậy. Về sau, phái Duy thức lập ra ਀䄀ⴀ䰀ꄀ椞ⴀ䜀椀愀 瘀 欀栀ꌀ漞 猀琀Ⰰ 猀漀 猀渀栀 瘀섀„琀椀渀 琀栀椀渀 挀栀渞最 琀„⠀戀ꌀ渞 栀甞 挀栀渞最 琀⤞ 瘀 栀관甞  
thiên chủng tử (tân huân chủng tử) của nó thật ra cũng bắt nguồn từ tư tưởng ਀琀爀渀 ᄀ礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Lại nữa, tuy rườm rà nhưng hãy lấy một thí dụ để nói rõ về ਀洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀猀椀渀栀 洀윀渞栀⸀ 㰀⼀椀㸀一栀뀀 栀꼀挞 琀栀礞 ⠀渀뀀�挞 ᄀ攁渀⤀  
chẳng hạn. Một thể lỏng có màu đen thì gọi là hắc thủy, nhưng ngoài thể lỏng ra ਀欀栀渀最 挀 洀甀 猀꼀挞Ⰰ 洀 渀最漀椀 洀甀 猀꼀挞 爀愀 挀椀渁最 欀栀渀最 挀 琀栀쌀„氀케渞最㨀 ᄀ 氀 洀�琞 渀最甀礀渀  
lý nhất định (theo cách phân tích hóa học có thể khiến cho nó xa lìa bản thể mà ਀挀栀ꄀ椁 瘀ꄀ椁 爀愀 渀最漀椀Ⰰ 渀栀뀀渁最 �„ᄀ礀 欀栀渀最 戀渀 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 ꔀ礞⤀⸀ 䌀栀漀 渀渀Ⰰ 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀 
nghiệp </i>rốt cuộc cũng như màu sắc, còn <i>sinh mệnh </i>cũng như thể lỏng, cả ਀栀愀椀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 洀�琞 洀 氀 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ 欀栀挀 渀栀愀甀 渀栀뀀渁最 氀 洀�琞⸀ 一栀뀀渁最 猀椀渀栀 洀윀渞栀 焀甀愀渀  
Phật giáo lại có tính chất lưu động, bởi thế nếu chỉ thí dụ với bắc thủy e cũng ਀挀栀뀀愁 ᄀⰞ 洀 瀀栀ꌀ椞 戀椀뼀渞 渀 琀栀渀栀 氀뀀甁 ᄀ�渞最Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀 渀턀椞 琀椀뼀瀞 渀栀愀甀 琀爀椀 挀栀ꌀ礞 欀栀渀最  
ngừng. Và cái phương hướng chảy tới tất phải do màu sắc quy định, đồng thời lại ਀搀漀 瀀栀뀀ꄁ渁最 栀뀀�渞最 挀栀ꌀ礞 琀�椞 挀 欀栀挀 洀 洀甀 猀꼀挞 挀愞 栀꼀挞 琀栀礞 挀椀渁最 挀 欀栀挀⸀ 䌀渀 瘀섀„猀„ 
biến đổi của màu sắc khi từ màu đỏ biến thành màu đen, biến thành màu vàng không ਀瀀栀ꌀ椞 洀ꔀ琞 洀甀 ᄀ쌁„琀爀�„琀栀渀栀 洀甀 ᄀ攁渀Ⰰ 瘀渀最 瘀 洀甀 ᄀ켁„挀椀渁最 最椀„ᄀ뀁挞 欀栀ꌀ„渀̀渁最 琀渀栀 ᄀ쌁„ 
biến thành màu vàng, màu đen. Cũng thế, khi từ màu đen và vàng chuyển biến thành ਀洀甀 琀爀꼀渞最 琀栀 ᄀ섁甞 挀椀渁最 欀栀渀最 琀椀甀 搀椀윀琞Ⰰ 琀挞 氀Ⰰ 琀爀漀渀最 氀切挀 戀椀뼀渞 栀愀 瘀꬀渞 戀ꌀ漞 琀팀渞  
được khả-năng-tính. Ðiểm này rất gần giống như khái niệm <i>nghiệp </i>và <i>਀猀椀渀栀 洀윀渞栀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀氀甀渀 栀팀椞 㰀⼀椀㸀瘀관礞⸀ 吀挞 氀Ⰰ 瀀栀뀀ꄁ渁最 栀뀀�渞最 挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 搀漀  
nghiệp quy định, đồng thời nghiệp lại y vào nội dung hoạt động của sinh mệnh, ਀氀甀渀 氀甀渀 最礀 渀最栀椀윀瀞 洀�椞 椀渀 猀甀 瘀漀 琀„琀栀쌀Ⱎ 瘀 戀ꌀ漞 琀팀渞 渀栀渞最 渀最栀椀윀瀞 挀椀 ᄀ 挀㬀  
rồi toàn thể nghiệp này hay một bộ phận lại quy định nội dung sinh hoạt sinh ਀洀윀渞栀 渀最漀ꄀ椞 栀渀栀Ⰰ 琀甀礀 挀挞 欀„瀀栀挞 琀ꄀ瀞 渀栀뀀渁最 琀爀漀渀最 ᄀ 瘀꬀渞 挀 洀�琞 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀 爀 爀渀最Ⰰ  
mạch lạc mà biến thành lưu động liên tục. Ðây cũng là điểm bất đồng lớn giữa ਀渀最栀椀윀瀞 瘀 氀甀渀ⴀ栀팀椞ⴀ氀甀관渞⸀ 嘀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 栀甞ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞 挀栀漀 爀넀渞最 渀最栀椀윀瀞  
chẳng qua chỉ là phần ngoại biểu phụ thuộc vào sinh mệnh cố định, nghĩa là, cái ਀渀最甀礀渀ⴀᄀ�渞最ⴀ氀挞 瘀관渞 挀栀甀礀쌀渞 ᄀ뼁渞 挀挀 挀ꌀ渞栀 ᄀ쬁愞Ⰰ 挀渀 倀栀관琞 最椀漀 琀栀 戀ꌀ漞 琀爀漀渀最 猀„戀椀뼀渞  
hoá bất tuyệt lại hấp thụ những kinh nghiệm quá khứ rồi lấy đó làm ਀渀最甀礀渀ⴀᄀ�渞最ⴀ氀挞 洀 砀切挀 琀椀뼀渞 猀„猀渀最 琀ꄀ漞 ⠀渀椀 ᄀ度渀最 栀ꄀ渁 氀 猀渀最 琀ꄀ漞 琀甀꜀渞 栀漀渀⤀⸀  
Như tôi đã nói ở trên, đến Phật giáo thuyết nghiệp và luân hồi mới thật có đầy ਀ᄀ„ﴀ 渀最栀⤀愁 琀爀椀뼀琞 栀촀挞Ⰰ 挀栀渀栀 氀 �„ᄀ椁쌀洞 渀礀⸀ 堀攀洀 琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 戀ꌀ漞 琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 挀愞  
Phật giáo không phù hợp với luận lý thì điều đó không thể chấp nhận được,&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㠀㐀∀㸀㰀⼀愀㸀㐀ⴀ 匀„儀唀䄀一 䠀였„䌀䄞 一䠀숀一 䌀섀䌀䠀 䜀䤀䄞 퀀�䤞 吀刀꼀�䌞 嘀쀀 퀀�䤞 匀䄀唀㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Như đã trình bày ở trên, Phật bảo sinh mệnh là một cái luôn ਀氀甀渀 戀椀뼀渞 栀愀Ⰰ 琀爀�„氀ꄀ椞 猀„琀뀀ꄁ渁最 琀挞 氀甀渀 栀팀椞 挀愞 渀Ⰰ 渀뼀甞 挀栀준„礀 瘀漀 琀渀栀 挀挀栀 瘀  
ý thức thì mối quan hệ nhân cách giữa khoảng đời trước và đời sau như thế nào? ਀一椀 挀挀栀 欀栀挀Ⰰ 渀 氀 洀�琞 栀愀礀 欀栀挀㼀 嘀Ⰰ 琀栀攀漀 栀甞ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞 琀栀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„琀甀礀 ᄀ섁甞 戀椀뼀渞  
hóa, nhưng ngã thể thì đồng nhất thường trụ, và, nói theo luận lý, đương nhiên, ਀渀最 琀栀쌀„琀爀뀀�挞 栀愀礀 猀愀甀 挀椀渁最 氀 ᄀ팁渞最 渀栀ꔀ琞⸀ 一栀뀀渁最 倀栀관琞 琀栀 挀栀준„渀栀관渞 琀爀漀渀最 ᄀ 挀栀渀栀  
cái tâm là vật biến hóa, cho nên tất phải có những câu nạn vấn, Nhất là về ਀琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 戀漀 栀뀀�渞最 琀栀„琀栀 挀挀 渀栀 栀甞ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞 琀栀뀀�渞最 挀栀ꔀ琞 瘀ꔀ渞 倀栀관琞 氀甀渀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Cù Ðàm! kẻ kia (Giáp) làm, chính kẻ kia (Giáp) lấy ਀ᄀ ⠀焀甀ꌀ„挀愞 渀⤀ 氀洀 瘀쬀Ⱎ 栀愀礀 洀�琞 氀洀 ⠀䜀椀瀀⤀ 洀 欀묀„欀栀挀 ⠀ꐀ琞⤀ 氀ꔀ礞 ᄀ 氀洀 瘀쬀㼞ᴀ⸠㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㈀㄀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
</span>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀 氀 洀�琞 渀最뀀�椞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 挀栀ꔀ琞 瘀ꔀ渞 倀栀관琞⸀ 퀀切渀最 爀愀 琀栀  
lời chất vần này đã bắt nguồn từ chỗ không hiểu được cái chân tướng của sinh ਀洀윀渞栀 戀椀뼀渞 栀愀 氀뀀甁 ᄀ�渞最 瘀 爀턀琞 挀甀�挞 挀椀渁最 挀栀준„氀ꔀ礞 挀椀 渀最 挀턀„ᄀ쬁渞栀 氀洀 琀椀甀 挀栀甀꤀渞  
mà nạn vấn, thế thôi. Phật bảo sự quan hệ trước hay sau của đặc tướng tương tục ਀挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 欀栀渀最 琀栀쌀„挀栀漀 氀 洀�琞 洀 挀椀渁最 欀栀渀最 琀栀쌀„戀ꌀ漞 爀넀渞最 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ 洀 氀  
cũng giống nhau, mà cũng khác nhau: đó là trung đạo.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䈀�椞 琀栀뼀„倀栀관琞 ᄀ 琀爀ꌀ„氀�椞 挀甀 栀케椞 琀爀渀 ᄀ礀 戀넀渞最 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀 
duyên khởi.</i>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䜠椀瀀 氀洀 洀 戀ꌀ漞 䜀椀瀀 氀ꔀ礞 ᄀ 氀洀 瘀쬀„琀栀 ᄀꔁ礞 氀 挀挞  
đoan thứ nhất. Giáp làm mà bảo Ất lấy đó làm vị thì đấy là cực đoan thứ hai. Như ਀䰀愀椀 琀爀渀栀 砀愀 栀愀椀 挀挞 ᄀ漁愀渀 ꔀ礞 瘀 琀栀甀礀뼀琞 瀀栀瀀 琀栀攀漀 琀爀甀渀最 ᄀꄁ漞ᴀ㰠猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㈀㈀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Đó là tinh thần của đức Phật về điểm này. Nếu theo quan điểm ਀挀愞 䴀爀猀⸀ 刀栀礀猀 䐀愀瘀椀搀猀 琀栀 挀 琀栀쌀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 琀栀攀漀 栀渀栀 琀栀挞 ᄀ팁„戀椀쌀甞 渀栀뀀 猀愀甀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">A – A’ – A” – A’” – An … anB – B’ – B” – B’” – Ba – bnC – C’ ਀ጀ†䌀ᴀ†ጀ†䌀ᤀᴠ†ጀ†䌀愀☀†攀渀䐀 ☀†搀渀䔀 ☀☠渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trong đồ biểu trên, ABCDE là mô hình của sinh mệnh do năm ਀甀꤀渞 琀ꄀ漞 琀栀渀栀Ⰰ 琀栀挞 琀뼀„琀甀礀 欀栀渀最 挀 渀栀뀀渁最 挀栀준„最椀ꌀ„ᄀ쬁渞栀 氀 渀 琀挀栀 爀�椞 欀栀케椞  
nghiệp, tức là sinh mệnh tính cách. Rồi lại dùng chỉ số, “,” biểu thị sự phản ਀渞最 挀愞 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞Ⰰ 琀挞 氀 渀最栀椀윀瀞Ⰰ ᄀ쌁„琀케„爀넀渞最 猀椀渀栀 洀윀渞栀 洀 栀渀栀 氀 猀椀渀栀 洀윀渞栀  
thực tế.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 最椀ꌀ„ᄀ쬁渞栀 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 氀ꔀ礞 栀椀윀渞 琀栀뼀„ 
làm khởi điểm là A, nếu dùng hắc thủy làm thí dụ thì như thanh thủy. Nhưng cái ਀琀渀栀 挀栀ꔀ琞 挀愞 ꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ栀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀„瘀턀渞 欀栀渀最 洀�琞 欀栀꼀挞 渀漀 搀渞最 渀最栀준㬞 栀漀ꄀ琞  
động của nó trực tiếp tự nhuộm màu sắc chính nó mà thành một loại tính cách của ਀䄀ᤀⰠ 䄀ᤀ†渀礀 氀ꄀ椞 挀̀渁 挀„琀栀攀漀 洀甀 猀꼀挞 琀渀栀 挀挀栀 洀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 ᄀ쌁„洀愀渀最 氀ꄀ椞 琀渀栀 挀挀栀  
A’” cứ như thế lần lượt thu thập những kinh nghiệm quá khứ vào hiện tại rồi hiện ਀琀ꄀ椞 氀ꄀ椞 搀뀀渞最 琀栀渀栀 瘀쬀„氀愀椀 挀栀漀 ᄀ뼁渞 挀栀甀渀最 欀„氀 䄀ᤀᴠ†瘀관礞⸀ ☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trong đồ biểu A’ A” A’” tựa như có giàn cách, nhưng thật ra ਀渀 氀 猀„氀椀渀 琀挞 戀ꔀ琞 ᄀ漁ꄀ渞Ⰰ 挀栀漀 渀渀 琀甀礀 琀爀ꌀ椞 焀甀愀 渀栀椀섀甞 戀椀뼀渞 栀愀Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀栀�„瘀漀  
ký ức lúc thiếu thời, tên họ của chính mình và hoàn cảnh xung quanh mà vẫn giữ ਀ᄀ뀁挞 挀椀 渀栀渀 挀挀栀 洀 栀渀栀 䄀⸀ 吀„洀�琞 ᄀ愞 戀 琀爀�„琀栀渀栀 洀�琞 渀最 最椀 挀椀渁最 最椀턀渞最 渀栀뀀  
thực thể của một cuốn phim ảnh: cuốn phim tuy dài mấy nghìn thước nhưng cũng là ਀洀�琞 渀最뀀�椞 洀 挀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 欀栀挀 渀栀愀甀 琀爀漀渀最 挀甀턀渞 瀀栀椀洀⸀ 䌀„戀椀뼀渞 栀愀 渀栀뀀 琀栀뼀„ 
cho đến khi không còn có thể duy trì được cái thói thường biết là cùng một hình ਀琀뀀�渞最 琀栀 氀切挀 ᄀ 猀봀„瀀栀琀 猀椀渀栀 洀�琞 欀쬀挞栀 戀椀뼀渞 氀�渞Ⰰ 琀挞 氀 挀栀뼀琞⸀ 一栀渞最 ᄀ뀁�渞最 ☀† 
trong đồ biếu chính là chỉ điểm này, kết quả đi đến hình B, nhìn trên bề mặt tựa ਀栀팀„爀ꔀ琞 猀愀椀 欀栀挀 瘀�椞 䄀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 琀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 挀椀 挀ꄀ 猀�„挀愞 䈀 氀 琀渀栀 挀挀栀 瘀ⴀﴀⴀ琀栀挞⸀  
Còn như có sự tích tụ kinh nghiệm của An, tức an, thì chẳng qua đó chỉ là sự ਀戀椀뼀渞 栀愀 氀椀渀 琀挞 挀愞 䄀渀 洀 琀栀椀⸀ 䰀ꄀ椞 琀栀攀漀 倀栀관琞 琀栀 琀甀礀 挀椀渁最 氀 渀栀渀 氀漀ꄀ椞 渀栀뀀渁最  
trong đó có những sai khác về năng lực, cảnh ngộ và các bất đồng khác v.v… chính ਀氀 猀挞 㰀椀㸀愀渀 㰀⼀椀㸀琀椀섀洞 琀ꄀ椞 渀礀⸀ 刀팀椞 氀ꄀ椞 氀ꔀ礞 㰀椀㸀愀渀 㰀⼀椀㸀氀洀 挀ꄀ 猀�„挀栀漀 洀촀椞 栀漀ꄀ琞  
động, y theo quy tắc trên đây, đi đến Bn mà sinh đại kịch biến thành ra bn, enD, ਀搀渀䔀 瘀⸀瘀 ☀†ᄀ 挀栀渀栀 氀 栀渀栀 琀뀀�渞最 氀甀渀 栀팀椞 瘀 栀ꄀ渞⸀ 䌀栀漀 渀渀Ⰰ 渀뼀甞 挀栀준„渀栀관渞 砀琀 琀爀渀  
bề mặt thôi thì giữa ABDC … tựa hồ như không có một quan hệ nào, nhưng nếu quán ਀琀爀椀윀琞 渀�椞 搀甀渀最 挀愞 挀栀切渀最 琀栀 琀爀漀渀最 挀椀 渀最甀礀渀 ᄀ�渞最 氀挞 挀愞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 挀 戀愀漀 栀洀  
A’ – A” – A’” … nữa. Bởi thế, Bà-La-Môn do A quy định. CB do AD quy định, D do ਀䄀䈀䌀 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀Ⰰ ᄀ 琀挞 氀 猀„琀栀渀栀 氀관瀞 焀甀愀渀 栀윀„渀栀渀 焀甀ꌀ„瘀관礞⸀ 퀀椀쌀洞 渀礀Ⰰ 欀栀椀 ᄀ뀁挞  
đặt thành vấn đề pháp tướng, thì câu hỏi được nêu ra là A quy định B là điều ਀欀椀윀渞 ᄀ쌁„琀栀挞 栀椀윀渞 栀愀礀 ᄀ 挀栀준„氀 焀甀 琀爀渀栀 猀봀„ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞 䐀㼀 퀀뼀渞 洀�琞 ᄀ�椞 渀最뀀�椞 琀栀 搀⤀  
nhiên vấn đề cũng được đặt ra là: trong sự tích tụ vô số nghiệp thì nghiệp này ਀氀 渀最甀礀渀 渀栀渀 琀栀„礀뼀甞㼀 瘀⸀瘀☀†嘀섀„猀愀甀Ⰰ 䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀ琞ⴀ䴀愀 挀 ᄀ뀁愁 爀愀 渀栀椀섀甞 挀挀栀 渀最栀椀渀  
cứu, nhưng ở đây chưa cần đề cập đến. Tóm lại, nói một cách đại thể, pháp tắc <i>਀琀愀洀 琀栀뼀„渀栀渀 焀甀ꌀ„㰀⼀椀㸀挀愞 倀栀관琞 最椀漀 ᄀ ᄀ뀁挞 砀礀 搀渞最 琀爀渀 渀섀渞 琀ꌀ渞最 猀„戀椀뼀渞 栀愀 欀쌀„ 
trên; nghĩa là theo Phật. nếu bảo mối quan hệ giữa quả báo hưởng thụ và người ਀琀ꄀ漞 琀挀 氀 洀�琞 栀愀礀 欀栀挀 琀栀 ᄀ섁甞 猀愀椀 氀꜀洞Ⰰ 洀 瀀栀ꌀ椞 挀̀渁 挀„瘀漀 瀀栀瀀 琀꼀挞 戀椀뼀渞 栀愀  
tức hệ lệ duyên khởi, để giải quyết mới được. Cũng như đã dẫn dụ ở trên, cái mà ਀倀栀관琞 最椀漀 最촀椞 氀 氀甀渀 栀팀椞 挀栀渀栀 挀椀渁最 最椀턀渞最 渀栀뀀 猀„戀椀뼀渞 栀愀 挀愞 挀漀渀 琀넀洞㨀 琀„挀漀渀  
trùng nhỏ trở thành con nhộng, từ con nhộng thành con ngài, cứ nhìn từ bên ngoài ਀琀栀 琀愞 栀팀„氀 洀�琞 挀漀渀 瘀관琞 栀漀渀 琀漀渀 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ 渀栀뀀渁最 爀턀琞 挀甀�挞 琀栀 挀栀준„氀 猀„戀椀뼀渞  
hóa của một con trùng. Người ta không thể bảo con trùng và con ngài là một, mà ਀挀椀渁最 欀栀渀最 琀栀쌀„戀ꌀ漞 氀 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ 挀栀준„挀 琀栀쌀„挀栀漀 ᄀ 氀 猀„戀椀뼀渞 栀愀 洀 挀椀 氀ﴀ 琀栀切  
của nó thì tương đồng mà thôi.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ丠最栀椀윀瀞 欀栀渀最 挀 渀最뀀�椞 琀ꄀ漞 琀挀 挀椀渁最 欀栀渀最 挀 渀最뀀�椞  
nếm quả, chỉ là do các uẩn chuyển biến, đó là sự nhận xét đúng với chân đế. Có ਀渀最栀椀윀瀞Ⰰ 挀 焀甀ꌀ„挀椀渁最 最椀턀渞最 渀栀뀀 猀„琀甀꜀渞 栀漀渀 挀愞 挀礀 瘀�椞 琀爀椀 挀礀 ⠀渀最栀椀윀瀞 瘀 焀甀ꌀ⤞Ⰰ  
mỗi mỗi làm nhân cho nhau để chuyển biến, không ai có thể nói được đầu mối và ਀挀栀甀渀最 挀挞 挀愞 渀ᴀ㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㈀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀渀漀爀洀愀氀∀㸀嬀㄀㈀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Sự biến hóa trên đây là sự biến hóa vô thủy vô chung, tức là ਀氀甀渀 栀팀椞 瘀 栀ꄀ渞Ⰰ 洀 挀椀 瀀栀瀀 琀꼀挞 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀 焀甀 琀爀渀栀 戀椀뼀渞 栀愀 ꔀ礞 氀 渀栀渀 焀甀ꌀ㨞 ᄀ  
là quan điểm đích thực của Phật giáo.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀က뼁渞 ᄀ礀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ᄀ뀁挞 氀뀀甁 ﴀ 氀㨀 渀뼀甞 ᄀ挞 倀栀관琞 挀栀준„砀礀 搀渞最 氀甀渀  
hồi theo sự biến hóa như thế thì luân hồi luận của Phật không phải là thuyết ਀氀甀渀 栀팀椞 氀甀관渞 挀愞 倀栀琀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 琀栀甀礀뼀琞 氀甀渀 栀팀椞 琀栀攀漀 ᄀ度渀最 琀„渀最栀⤀愁 挀愞 渀Ⰰ  
vì nếu đúng tự nghĩa của luân hồi là linh hồn luẩn quẩn trong không gian để đi ਀ᄀ꜁甞 琀栀愀椀 挀栀쬀甞 挀挀 琀栀渀 瀀栀관渞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nhưng theo Phật thì cái đương thể của sự biến hóa tức là ਀氀甀渀 栀팀椞 挀栀„欀栀渀最 挀 氀椀渀栀 栀팀渞 瀀栀ꌀ渞最 瀀栀ꔀ琞 琀爀漀渀最 欀栀渀最 最椀愀渀Ⰰ 挀椀渁最 渀栀뀀 挀漀渀 猀甀  
không phải chết đi mới biến thành tức con nhộng, con ngài, nhưng chỉ vì sự biến ਀栀愀 洀 琀栀渀栀 渀最椀Ⰰ 琀栀渀栀 渀栀�渞最⸀ 匀椀渀栀 洀윀渞栀 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 挀椀渁最 氀 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„ 
biến hóa thành trâu, thành ngựa, thành địa ngục, thành thiên đường, tất cả đều ਀欀栀渀最 渀最漀椀 挀椀 ᄀ뀁挞 洀윀渞栀 搀愀渀栀 氀 渀最栀椀윀瀞Ⰰ 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 戀椀뼀渞 栀愀 琀栀渀栀 氀甀渀 栀팀椞Ⰰ  
cho nên nói:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䐠漀 焀甀ꌀ„戀漀 琀 欀椀뼀渞 洀 琀„渀栀椀渀 猀椀渀栀 瘀漀 琀洀 ᄀ쬁愞  
ngục lớn”<span style="font-style: normal"><a name="_ftnref124" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn124"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[124]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀挞 挀椀 瀀栀切 戀꤀洞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 琀栀椀渀 ᄀ뀁�渞最Ⰰ ᄀ쬁愞 渀最挞 洀 氀  
nghiệp của người ta lấy nó làm cảnh giới của chính mình sáng tạo ra, không phải ਀氀椀渀栀 栀팀渞 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 ᄀ꜁甞 琀栀愀椀 瘀漀 戀渞最 渀最愞 洀 挀栀준„氀 渀最栀椀윀瀞 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀Ⰰ  
trong quá trình biến hóa dùng năm uẩn của loài người thay vì năm uẩn của loài ਀渀最愞⸀ � 琀栀관琞 挀愞 倀栀관琞 瘀섀„氀甀渀 栀팀椞 氀甀관渞 挀栀渀栀 氀 �„ᄀ椁쌀洞 渀礀⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 ﴀ 欀椀뼀渞  
của luận sư Long-Quân (Nagasena) bảo rằng luân hồi chỉ là sự kế tục của <i>danh, ਀猀꼀挞 㰀⼀椀㸀瘀 琀栀 搀„氀愞 琀„洀�琞 渀最촀渞 ᄀ渀 渀礀 戀渀 猀愀渀最 洀�琞 渀最촀渞 ᄀ渀 欀栀挀 ᄀ쌁„渀椀 氀渀  
sự tuần hoàn của luân hồi quan<a name="_ftnref125" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn125"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[125]</span></span></a>, ਀挀 琀栀쌀„挀栀漀 氀 爀ꔀ琞 瀀栀豈 栀瀞 瘀�椞 氀甀관渞 氀ﴀ 氀甀渀 栀팀椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trong số các học giả cận đại có người muốn dùng phương pháp ਀琀爀椀뼀琞 栀촀挞 ᄀ쌁„挀栀준渞栀 氀ﴀ 倀栀관琞 最椀漀 瘀 琀栀甀礀뼀琞 挀愞 栀촀„ᄀ뀁挞 渀最뀀�椞 琀愀 琀栀愞 渀栀관渞 琀栀  
trước hết phải kể đến Ước-biên-hà-ngạch-nho.<a name="_ftnref126" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn126"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[126]</span></span></a> ਀一最漀椀 爀愀Ⰰ 猀턀„渀栀渀 猀⤀ 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 渀栀뀀 琀爀渀 挀椀渁最 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㈀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_085"></a>5- TÍNH CHẤT CỦA NGHIỆP VÀ QUẢ VỚI THỎA ÐÁNG TÍNH LUÂN LÝ:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀椀㸀ᰀ丠最뀀�椞 琀愀 最椀攀漀 渀栀渀 渀漀 琀栀 栀뀀�渞最 焀甀ꌀ„ꔀ礞㨀 氀洀 氀渀栀 ᄀ뀁挞  
quả tốt, làm ác chịu quả xấu, người trồng thì người hưởng”.</i><a name="_ftnref128" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn128"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[128]</span></span></a><i>਀㰀⼀椀㸀⠀夀愀搀 椀搀攀洀 瘀愀瀀瀀愀琀琀椀 戀椀樀愀渀渀 䰀愀搀椀猀愀洀 倀栀愀氀愀洀Ⰰ 欀愀氀礀愀渀愀 欀愀欀愀爀椀 欀愀氀礀愀渀愀洀Ⰰ 瀀愀瀀愀欀愀爀椀  
ca Papakam Pavattam taka te bijam Phacam Paccanabh-assasi).<i>&nbsp;</i></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀က 氀 琀栀攀漀 瀀栀瀀 琀꼀挞 渀栀渀 焀甀ꌀ„挀愞 渀最栀椀윀瀞⸀ 匀漀渀最 洀Ⰰ 挀椀 琀渀栀  
chất quan hệ giữa nghiệp và quả như thế nào? Bởi vì, người làm thiện ਀⠀欀愀氀礀愀渀愀欀愀爀椀⤀ ᄀ뀁挞 焀甀ꌀ„琀栀椀윀渞 ⠀欀愀琀礀愀渀愀最愀欀栀氀愀⤀Ⰰ 渀最뀀�椞 氀洀 挀 ⠀爀愀瀀愀欀愀渀⤀ 挀栀쬀甞 焀甀ꌀ„ 
xấu (rapaphalav) cái ý nghĩa thiện, ác ấy chưa thể rõ ràng và cái thỏa-đáng-tính ਀挀愞 渀 瘀꬀渞 挀栀뀀愁 ᄀ뀁挞 洀椀渀栀 戀ꄀ挞栀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trước hết hãy xét về phương diện tính chất. Ðức Phật đại ਀欀栀椀 挀栀漀 挀椀 琀渀栀 挀栀ꔀ琞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 渀栀渀 瘀 焀甀ꌀ„挀 栀愀椀 氀�瀞⸀ 吀栀„渀栀ꔀ琞Ⰰ 焀甀愀渀 猀琀  
nhân quả về phương diện cùng tính chất; thứ hai, quan sát nó về phương diện khác ਀琀渀栀 挀栀ꔀ琞⸀ 一뼀甞 渀椀 琀栀攀漀 琀栀甀관琞 渀最„猀愀甀 渀礀 琀栀 ᄀ 挀栀渀栀 氀 猀„渀栀관渞 ᄀ쬁渞栀 瘀섀„栀愀椀  
thứ quan hệ giữa <i>đồng-loại-nhân </i>(sobhagahala) <i>đẳng-lưu-quả </i>਀⠀渀椀猀礀愀渀ⴀ搀愀瀀栀愀氀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀搀椀ⴀ琀栀挞ⴀ渀栀渀 㰀⼀椀㸀⠀瘀椀瀀愀欀愀栀攀琀甀⤀ 㰀椀㸀搀쬀„琀栀挞 焀甀ꌀ„㰀⼀椀㸀 
(vipakep-hela) vậy, (đồng loại nhân, đẳng-lưu-qả nghĩa là tính chất của nhân và ਀琀挀栀 挀栀ꔀ琞 挀愞 焀甀ꌀ„最椀턀渞最 渀栀愀甀㬀 搀椀ⴀ琀栀挞ⴀ渀栀渀Ⰰ 搀쬀ⴞ琀栀挞ⴀ焀甀ꌀ„渀最栀⤀愁 氀 琀渀栀 挀栀ꔀ琞 挀愞  
nhân và của quả khác nhau).</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䰀漀ꄀ椞 焀甀愀渀 栀윀„琀栀„渀栀ꔀ琞 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 琀洀 氀ﴀ 氀洀 挀栀Ⱎ ᄀꄁ椞 礀뼀甞  
cũng giống như thuyết <i>nghiệp </i>ở trên, nhưng tiến lên một bậc nữa thì kết ਀焀甀ꌀ„ᄀ뀁挞 戀椀쌀甞 栀椀윀渞 琀栀攀漀 栀渀栀 琀栀挞 琀椀뼀渞 戀�Ⱎ 渀栀뀀㨁 ᄀ�椞 渀礀 最꼀渞最 猀挞 栀촀挞 栀케椞 琀栀 ᄀ�椞  
sau sinh ra sẽ là người có tính chất thông minh, sáng suốt; đời này lười biếng ਀琀栀 ᄀ�椞 猀愀甀 猀椀渀栀 爀愀 猀봀„渀最甀 ᄀ꜁渞 搀턀琞 渀琀⸀ 䐀漀 ᄀⰀ 渀最礀 砀뀀愁 倀栀관琞 琀栀뀀�渞最 栀케椞 渀栀渞最  
người tu theo các ngoại đạo trì giới gà, chó là tương lai kết quả ấy sẽ ra sao ਀爀팀椞 挀栀漀 爀넀渞最 琀甀 最椀�椞 最Ⰰ 挀栀 洀 渀뼀甞 琀洀 琀甀 最Ⰰ 挀栀 琀栀 猀愀甀 欀栀椀 挀栀뼀琞 ᄀ椁 挀椀渁最 猀椀渀栀  
làm gà, chó.<a name="_ftnref129" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn129"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[129]</span></span></a> ਀瘀 焀甀ꌀ„戀漀 氀甀渀 栀팀椞 欀栀渀最 挀栀ꔀ瀞 渀栀관渞 挀 猀„琀栀뀀�渞最Ⰰ 瀀栀ꄀ琞 挀愞 ᄀ윁„琀愀洀 渀栀渀 洀 挀栀준„ 
thích ứng với tính cách tự kỷ do chính mình tạo tác, cho nên người tu làm gà sẽ ਀氀 最Ⰰ 洀愀渀最 琀洀 焀甀Ⱎ 猀봀„氀 焀甀Ⱎ 最椀„琀洀 琀爀�椞 猀봀„猀椀渀栀 挀椀 琀爀�椞Ⰰ ᄀ 挀 琀栀쌀„戀ꌀ漞 氀  
lẻ tự nhiên. Do vậy, thuyết nhân quả bảo người làm thện hướng quả thiện, làm ác ਀挀栀쬀甞 焀甀ꌀ„挀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„挀栀漀 氀 挀 挀̀渁 挀„琀洀 氀ﴀ 爀ꔀ琞 砀挀 ᄀ渀最⸀ 匀„琀甀 搀뀀渞最 瘀  
giáo dục của người ta tuy lấy một thời đại làm hạn nhưng chẳng qua cũng chỉ ਀琀栀挀栀 搀渞最 挀椀 氀ﴀ 瀀栀瀀 渀栀渀 焀甀ꌀ„ᄀ 洀 琀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Loại thứ hai là nhân quả khác loại, đứng trên lập trường ਀氀甀관渞 氀ﴀ ᄀ쌁„渀栀관渞 琀栀挞 焀甀愀渀 栀윀„渀栀渀 焀甀ꌀ„最椀愞 渀栀渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 挀 琀渀栀 挀栀ꔀ琞 欀栀挀  
nhau, tức là cái quy luật không làm thiện mà được hưởng hạnh phúc, không làm ác ਀洀 瀀栀ꌀ椞 挀栀쬀甞 栀촀愞 栀漀ꄀ渞⸀ 嘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀 挀栀준„挀 渀最栀⤀愁 氀甀渀 氀ﴀⰀ 挀渀 栀촀愞Ⰰ  
phúc không hẳn có ý nghĩa luân lý, mà chỉ có nghĩa hợp ý hay không hợp ý, bởi ਀琀栀뼀„欀栀渀最 琀栀쌀„挀漀椀 琀渀栀 挀栀ꔀ琞 渀栀渀 焀甀ꌀ„氀 最椀턀渞最 渀栀愀甀⸀ 吀爀漀渀最 欀栀椀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„ 
những hiện tượng nhân sinh, đức Phật thường không bỏ qua loại quan hệ này. Hãy ਀氀ꔀ礞 洀�琞 琀栀 搀㨞 ᄀ�椞 渀愀礀 挀栀뼀琞 礀쌀甞 氀 ᄀ�椞 琀爀뀀�挞 猀琀 猀椀渀栀 渀栀椀섀甞Ⰰ 挀渀 ᄀ�椞 渀礀 猀턀渞最  
lâu là do đời trước có lòng thương xót và tha sống cho những sinh mệnh khác; đời ਀渀礀 ᄀ愁甀 欀栀픀„渀栀椀섀甞 氀 搀漀 ᄀ�椞 琀爀뀀�挞 氀洀 欀栀픀„渀漀 挀栀切渀最 猀椀渀栀Ⰰ 琀爀椀 氀ꄀ椞 ᄀ�椞 渀礀 洀ꄀ渞栀  
khỏe, không bệnh tật là do đời trước có từ tâm vỗ về những người khác. Lại như ਀欀椀뼀瀞 渀礀 琀뀀�渞最 洀ꄀ漞 砀ꔀ甞 砀 氀 搀漀 欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 栀愀礀 最椀관渞 搀„挀甀 欀준渞栀Ⰰ 琀爀椀 氀ꄀ椞Ⰰ 欀椀뼀瀞  
này đẹp đẽ là do kiếp trước nhu mì hiền hậu; cho đến kiếp này nghèo cùng khổ sở ਀氀 搀漀 欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 欀栀渀最 氀洀 瘀椀윀挞 瀀栀切挀 琀栀椀윀渞Ⰰ 琀爀椀 氀ꄀ椞Ⰰ 欀椀뼀瀞 渀礀 最椀甀 挀 氀 搀漀  
kiếp trước hay bố thí giứp đỡ kẻ khốn cùng v.v… Trong những trường hợp trên đây, ਀挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀猀琀 猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀瘀�椞 㰀椀㸀挀栀뼀琞 礀쌀甞Ⰰ 瘀휀„瘀섀„渀甀椀 渀ꔀ渞最 㰀⼀椀㸀瘀�椞 㰀椀㸀猀턀渞最 氀甀Ⰰ 
</i>ít ra, về phương diện luân lý cũng là những khái niệm bất đồng, nhưng cách ਀琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 琀爀渀 挀栀渀栀 氀 ᄀ쌁„挀턀„欀뼀琞 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„渀栀渀 焀甀ꌀ„琀爀漀渀最 ᄀ⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 猀„ 
thuyết minh ấy không phải chỉ để khuyên người đời bỏ ác làm thiện, để tăng tiến ਀ᄀꄁ漞 ᄀ挞 洀 挀栀渀栀 氀 洀渀 最椀漀 氀ﴀ 挀挞 琀爀촀渞最 礀뼀甞 ᄀ쌁„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 渀栀渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 戀ꔀ琞  
đồng của nhân sinh.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 瘀관礞 氀 倀栀관琞 ᄀ 礀 琀栀攀漀 渀最栀椀윀瀞 ᄀ쌁„琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„栀愀椀 氀�瀞  
quan hệ nhân quả mà trong đó, dĩ nhiên, loại nhân quả cùng loại dễ hiểu hơn, vì, ਀渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 渀 挀 挀̀渁 挀„琀洀 氀ﴀ 砀礀 搀渞最 琀爀渀 琀渀栀 猀渀最 琀ꄀ漞 挀愞 ﴀ 挀栀⸀  
Nhưng loại sau, tức là nhân quả khác loại, thì khó hiểu hơn vì nó không phải là ਀瘀관琞 搀漀 琀渀栀 猀渀最 琀ꄀ漞 琀爀挞 琀椀뼀瀞 挀愞 ﴀ 挀栀 ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞㬀 渀뼀甞 戀ꌀ漞 瘀 欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 猀琀 猀椀渀栀  
mà kiếp này, theo cái tập quán đó, sinh làm người tàn ác hiếu sát thì còn có căn ਀挀Ⱎ 搀씀„栀椀쌀甞⸀ 䌀栀„ᄀ넁渞最 渀礀 氀ꄀ椞 氀ꔀ礞 猀„挀栀뼀琞 礀쌀甞 琀栀愀礀 挀栀漀 琀渀 挀 栀椀뼀甞 猀琀 琀栀 挀̀渁  
cứ ấy ở đâu? Cũng thế, bảo vì kiếp trước làm khổ não chúng sinh nên kiếp này ਀猀椀渀栀 爀愀 瀀栀ꌀ椞 ᄀ愁甀 턀洞Ⰰ 欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 瘀 琀栀뀀ꄁ渁最 砀琀 瘀 渀甀椀 搀뀀渞最 挀栀切渀最 猀椀渀栀 渀渀 欀椀뼀瀞  
này sinh ra làm phúc thần thì còn dể hiểu, nhưng nếu bảo vì não ác mà đau ốm, vì ਀渀甀椀 渀ꔀ渞最 洀 ᄀ뀁挞 欀栀케攞 洀ꄀ渞栀 琀栀 氀ꔀ礞 最 ᄀ쌁„洀椀渀栀 挀栀渞最 挀椀 琀栀케愞ⴀᄀ渀最ⴀ琀渀栀 挀愞 渀㼀  
Muốn trực tiếp căn cứ vào tính cách sáng tạo của tự kỷ mà giải thích nó như loại ਀渀栀渀 焀甀ꌀ„挀豈渀最 氀漀ꄀ椞 氀 洀�琞 瘀椀윀挞 瘀 挀豈渀最 欀栀 欀栀̀渁⸀ 䠀甀턀渞最 挀栀椀Ⰰ 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 猀„琀栀관琞  
trước mặt là luật pháp quốc gia có điều thưởng thiện phạt ác, lấy việc kết hợp ਀琀栀椀윀渞Ⰰ 挀Ⰰ 栀촀愞Ⰰ 瀀栀切挀 氀洀 氀ﴀ 戀ꔀ琞 搀椀 戀ꔀ琞 搀쬀挞栀Ⰰ 砀攀洀 琀栀뼀„琀栀 戀椀윀渞 洀椀渀栀 瘀섀„渀栀渀 焀甀ꌀ„ 
cực dễ dãi. Nhưng, nên biết luật pháp quốc gia là quy định hậu thiên, còn nhân ਀焀甀ꌀ„氀 氀ﴀ 瀀栀瀀 琀椀渀 琀栀椀渀Ⰰ 渀뼀甞 欀栀渀最 挀栀漀 ᄀ 氀 洀�琞 㰀椀㸀猀挞 戀ꔀ琞 欀栀ꌀ„琀뀀 渀最栀쬀„㰀⼀椀㸀洀  
đi tìm cầu những lý do của cái tiên thiên vốn vĩ như thế thì vấn đề này nên phải ਀戀椀윀渞 洀椀渀栀 氀洀 猀愀漀⸀ 堀뀀愁 渀礀Ⰰ 渀栀椀섀甞 栀촀挞 最椀ꌀ„倀栀관琞 最椀漀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 渀栀渀 焀甀ꌀ„氀 挀栀渀  
lý cũng đều bỏ qua điểm này. Họ chỉ thuyết minh ý nghĩa đạo đức của ác nhân, ਀琀栀椀윀渞 渀栀渀Ⰰ 爀팀椞 栀휀渞 栀瀞 琀栀椀윀渞 挀 瘀 焀甀ꌀ„戀漀 挀愞 琀栀椀윀渞 挀 氀 瘀관渞 洀윀渞栀 砀ꔀ甞 栀愀礀 琀턀琞  
mà cho như nhân quả đồng loại vì ngừng lại ở đó. Nhưng, chúng ta đừng quên rằng ਀挀椀 ᄀ椁쌀洞 欀栀 欀栀̀渁 渀栀ꔀ琞 挀愞 渀栀渀ⴀ焀甀ꌀⴞ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 挀栀渀栀 氀 ᄀ椁쌀洞 渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nhưng mà, muốn giữ được cái nguyên lý và sự điều hòa của các ਀氀甀관渞 琀爀渀 ᄀ礀Ⰰ 挀椀 焀甀愀渀 栀윀„瘀 渀栀渀 焀甀ꌀ„欀栀挀 氀漀ꄀ椞 渀礀 挀 ᄀ„氀 氀ﴀ 氀甀관渞 琀栀甀礀뼀琞  
minh không? Hay, Phật có bảo trong quan hệ dị loại ấy có đủ lý pháp tự nhiên mà ਀挀栀甀渀最 焀甀椀 渞最 搀渞最 渀 渀栀뀀 洀�琞 氀漀ꄀ椞 渀栀渀 焀甀ꌀ„ᄀ팁渞最 氀漀ꄀ椞 ᄀ쌁„氀洀 挀栀漀 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀Ⰰ 栀촀愞Ⰰ  
phúc cùng nhất trí, dùng như thế để thỏa mãn yêu cầu của người ta chăng? Vấn đề ਀渀礀 挀 氀묀„挀椀渁最 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 琀挀栀 爀�椞 ᄀꄁ漞 ᄀ挞 ᄀ쌁„琀ꌀ漞 氀甀관渞 挀椀渁最 渀渀⸀ 吀栀攀漀 挀栀휀„琀椀 渀栀관渞  
xét thì nó cũng có thể được thuyết minh theo tính chất của <i>nghiệp luận</i> ở ਀琀爀渀⸀ 吀挞 氀Ⰰ 渀 挀椀渁最 挀 挀栀휀„搀甀礀 琀爀 ᄀ뀁挞 猀„ᄀ椁섀甞 栀愀⸀ 吀愀 栀礀 琀栀„戀渀 瘀섀„ᄀ椁쌀洞  
này.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一뼀甞 挀栀준„渀栀渀 �„戀섀„渀最漀椀 琀栀 琀栀ꔀ礞 㰀椀㸀栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 ﴀ 挀栀 㰀⼀椀㸀 
(sancetanika kamma) của người ta đơn giản, nhưng thoạt thì nó đã được thành lập ਀琀爀渀 渀섀渞 琀ꌀ渞最 瘀 焀甀 琀爀渀栀 栀뼀琞 猀挞 瀀栀挞 琀ꄀ瀞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 欀栀椀 洀�琞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 渀漀 琀爀�„ 
về với chính nó thì cái ấn tượng phản ứng của nó cũng quyết không phải là vật ਀ᄀꄁ渁 琀栀甀꜀渞㬀 渀 猀봀„氀ꔀ礞 挀椀 琀渀栀 挀挀栀 ꔀ渞 琀뀀渞最 挀愞 渀 氀洀 挀ꄀ 猀�„ᄀ쌁Ⱎ 猀愀甀 欀栀椀 栀漀ꄀ琞  
động, tác thành thế giới của chính nó, và kết quả của nó không phải chỉ đồng ਀渀栀ꔀ琞 洀 挀 ᄀ„洀촀椞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞Ⰰ ᄀ椁섀甞 渀礀 琀뀀�渞最 欀栀渀最 挀꜀渞 渀椀 愀椀 挀椀渁最 栀椀쌀甞⸀ 嘀  
nữa, trong một đời người cũng tạo thành vô số nghiệp, rồi cùng kết hợp với những ਀挀椀 ᄀ 琀ꄀ漞 �„欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞Ⰰ 氀ꔀ礞 ᄀꔁ礞 氀洀 挀ꄀ 猀�„ᄀ쌁„琀ꄀ漞 琀栀渀栀 瘀관渞 洀윀渞栀 挀愞 挀栀渀栀 洀渀栀Ⰰ  
thì quả báo sẽ có ý nghĩa cực phức tạp, ta có thể tưởng tượng cũng thấy được. ਀吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 渀最礀 渀愀礀 洀 渀椀Ⰰ 琀愀 挀 琀栀쌀„挀栀椀愀 琀栀渀栀 栀愀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最  
diện để khảo sát, tức là, phương diện biểu hiện năng động và phương diện hiểu ਀栀椀윀渞 瀀栀ꌀ渞 ᄀ�渞最⸀ 一椀 挀挀栀 欀栀挀Ⰰ 㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞Ⰰ 㰀⼀椀㸀洀�琞 洀뜀琞 琀甀礀 琀挀栀 挀挞 栀椀쌀渞 栀椀윀渞  
những quả tương tự như chính nó, nhưng, đồng thời, mặt khác, lại trình hiện quả ਀琀栀뀀�渞最Ⰰ 瀀栀ꄀ琞⸀ 嘀Ⰰ 琀甀礀 挀豈渀最 洀�琞 渀最栀椀윀瀞 渀栀뀀渁最 欀栀椀 挀栀준„欀栀ꌀ漞 猀琀 渀 琀栀攀漀 猀„琀栀관琞 琀洀  
lý và khi cho nó một giá trị luân lý, thì ý nghĩa của nó có khác nhau. Vả lại, ਀挀ꌀ„栀愀椀Ⰰ 渀뼀甞 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀„渀栀渞最 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 欀栀挀 渀栀愀甀 挀愞 挀豈渀最 洀�琞 渀最栀椀윀瀞 琀栀 ꔀ渞  
tượng của nó cũng có hai ý nghĩa. Bởi thế, sau khi tìm cầu cơ sở cho hoạt động ਀猀渀最 琀ꄀ漞 洀 栀椀쌀渞 栀椀윀渞 琀栀渀栀 栀愀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀栀 挀椀渁最 氀 氀봀„琀„渀栀椀渀⸀ 一栀뀀 琀栀뼀Ⱎ  
đứng về phương diện sự thật tâm lý mà nói thì nó là nhân quả đồng loại, còn đứng ਀瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 最椀 琀爀쬀„氀甀渀 氀ﴀ 洀 渀椀 琀栀 渀 氀 渀栀渀 焀甀ꌀ„搀쬀„氀漀ꄀ椞Ⰰ 瀀栀„琀栀甀�挞 瘀漀  
sự thưởng phạt. Nếu thuyết minh theo tiền lệ thì như người có tâm từ thiện làm ਀瘀椀윀挞 瀀栀切Ⰰ 欀뼀琞 焀甀ꌀⰞ 挀栀渀栀 挀椀 琀渀栀 挀挀栀 ᄀ ᄀ 渀栀甀 栀愀 瘀 渀最뀀�椞 ꔀ礞 琀爀�„琀栀渀栀 渀最뀀�椞  
từ thiện, giàu lòng thương yêu; và tiến lên một bậc nữa mà nói, nếu tái sinh ở ਀欀椀뼀瀞 猀愀甀 挀椀渁最 猀봀„氀 瘀쬀„栀愀 琀栀渀 䈀팀ⴞ吀琀 挀 氀渀最 琀栀뀀ꄁ渁最 渀最뀀�椞 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞⸀ 퀀礀 琀挞  
là sự hiển hiện về phương diện năng động, thuộc nhân quả đồng loại vậy. Ðồng ਀琀栀�椞㬀 搀豈 挀栀漀 琀洀 琀„琀栀椀윀渞 ꔀ礞 瀀栀琀 砀甀ꔀ琞 琀„ᄀ�渞最 挀ꄀ 琀栀甀꜀渞 琀切礀 挀栀渀 挀栀渀栀Ⰰ 欀栀渀最  
mang một sự báo đáp nào nhưng đã có của và người thì tự nó cũng đã có cái ấn ਀琀뀀渞最 琀栀挞 栀渀栀 ﴀ 挀栀 ᄀⰀ 渀 猀봀„琀爀�„琀栀渀栀 琀渀栀 挀挀栀Ⰰ 瘀 欀栀椀 琀ꄀ漞 琀栀渀栀 琀栀뼀„最椀�椞  
của chính mình thì thế giới ấy cũng sẽ trình hiện một cách sung thực, tức chính ਀洀渀栀 猀봀„猀椀渀栀 瘀漀 挀ꌀ渞栀 渀最�„最椀甀 猀愀渀最⸀ 嘀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 瘀 挀椀渁最 猀봀„ᄀ뀁挞  
trình bày ở sau, thế giới của chúng ta rốt cục cũng chỉ là vật do tính cách của ਀挀栀切渀最 琀愀 琀ꄀ漞 琀栀渀栀㬀 ᄀ 氀 ﴀ 欀椀뼀渞 ᄀ挀栀 琀栀挞 挀愞 倀栀관琞⸀ 䌀椀渁最 琀栀뼀Ⱎ 欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 氀洀  
khổ người, kiếp này hay kiếp sau càng lấy tâm hung bạo làm yếu tố, tức, đồng ਀琀栀�椞Ⰰ �„瀀栀뀀ꄁ渁最 欀栀挀 栀椀윀渞 爀愀 琀栀뼀„最椀�椞 瀀栀椀섀渞 渀漀 氀 挀ꌀ渞栀 ᄀ쬁愞 挀愞 挀栀渀栀 洀渀栀Ⰰ 挀栀漀  
đến tự thân đau ốm hay chết yểu, đó tức là sự hiển hiện phản động của nghiệp, ਀琀甀礀 氀 渀栀渀 焀甀ꌀ„搀쬀„氀漀ꄀ椞 渀栀뀀渁最 琀栀관琞 琀栀 挀椀渁最 最椀턀渞最 渀栀뀀 渀栀渀 焀甀ꌀ„ᄀ팁渞最 氀漀ꄀ椞Ⰰ 爀턀琞  
cục không ngoài cái tính cách của chính mình do chính mình tạo tác. Duy có điểm ਀猀愀椀 欀栀挀 氀 渀栀渀 焀甀ꌀ„ᄀ팁渞最 氀漀ꄀ椞 氀 渀栀渀 焀甀ꌀ„琀爀甀礀 琀栀攀漀 猀„琀栀挞 琀洀 氀ﴀⰀ 挀渀 渀栀渀  
quả dị loại là nhân quả truy theo cái giá trị bao hàm trong sự thực tâm lý. Lại ਀渀栀뀀 栀愀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 挀愞 渀最栀椀윀瀞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀切挀 渀漀 挀椀渁最 琀栀攀漀 渀栀愀甀 ᄀ쌁„挀豈渀最 洀�琞 氀切挀  
thực hiện thành quả, mà có khi hiển hiện là khác thời, dó đó mà thế giới có ਀渀栀椀섀甞 瀀栀뀀ꄁ渁最 琀爀ꄀ渞最 欀栀挀 渀栀愀甀Ⰰ 挀栀대渞最 栀ꄀ渞 渀栀뀀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 栀椀섀渞 氀渀栀 瀀栀切挀 栀관甞 琀栀  
cứ gặp tai nạn, nghèo khổ, còn những kẻ hung ác thì lại được giàu có sung sướng. ਀一栀渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 ꔀ礞 挀栀渀栀 氀 栀愀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 欀쌀„琀爀渀 戀椀쌀甞 栀椀윀渞 瘀섀„搀쬀„琀栀�椞 瘀관礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nếu sự giải thích trên đây quả thực đúng với chân ý của Phật ਀琀栀Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀Ⰰ 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„琀栀椀윀渞 渀栀渀Ⰰ 琀栀椀윀渞 挀Ⰰ 挀 渀栀渀Ⰰ 挀 焀甀ꌀⰞ 搀豈 挀栀漀 瀀栀뀀ꄁ渁最  
pháp biểu hiện có hơi lờ mờ, cũng chỉ nói cùng một nghiệp nhưng có hai phương ਀搀椀윀渞 琀挀 搀渞最 洀 琀栀椀⸀ 䌀栀漀 渀渀Ⰰ 琀栀攀漀 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 瀀栀渀 琀挀栀 琀爀渀 ᄀ礀Ⰰ 洀뜀挞 搀꜀甞 搀쬀„ 
loại nhân quả trong nhân-quả-luận tuy có khó hiểu nhưng hiển nhiên vẫn cũng có ਀挀̀渁 挀„氀ﴀ 氀甀관渞Ⰰ ᄀ椁섀甞 ᄀ 爀ꔀ琞 爀 爀渀最⸀ 嘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ 猀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 ꔀ礞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 ﴀ  
kiến của riêng tôi, mà, về sau, phải Duy Thức đã chia chủng tử (ấn tượng của ਀渀最栀椀윀瀞⤀ 琀栀渀栀 㰀椀㸀搀愀渀栀 渀最渀 挀栀渞最 琀„㰀⼀椀㸀⠀猀„琀栀挞⤀ 瘀 㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞 挀栀渞最 琀„㰀⼀椀㸀⠀最椀  
trị); nghĩa là, <i>danh ngôn chủng tử </i>phát hiện thành thế giới sự thực, còn ਀渀最栀椀윀瀞 挀栀渞最 琀„瀀栀琀 栀椀윀渞 琀栀渀栀 琀栀뼀„最椀�椞 瘀관渞 洀윀渞栀Ⰰ 氀ﴀ 搀漀 琀栀관琞 ᄀ 爀 爀渀最⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Lại nữa, trong hai phương diện nhân quả kể trên nếu đứng ਀琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 氀ﴀ 氀甀관渞 洀 渀椀Ⰰ 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀渀栀渀 焀甀ꌀ„渀̀渁最 ᄀ�渞最 㰀⼀椀㸀琀甀礀 挀椀渁最 挀  
nhiều phương diện sở động, nhưng cũng có nhiều tính xác thực; song, đây cũng do ਀渀휀„氀挞 栀관甞 琀栀椀渀Ⰰ 琀挞 氀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 戀椀뼀渞 ᄀ픁椞 ᄀ뼁渞 洀�琞 琀爀渀栀 ᄀ�„渀漀 ᄀ㨀 搀⤀  
nhiên đức Phật cũng đã lưu ý đến điểm này. Chẳng hạn do nghiệp kiếp trước mà tư ਀挀栀ꔀ琞 渀最甀 ᄀ�渞Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀栀�„欀椀뼀瀞 渀礀 挀턀„最꼀渞最 洀 戀팀椞 搀뀀渞最 ᄀ뀁挞 琀渀栀 挀挀栀 洀椀渀栀 洀꬀渞Ⰰ  
như vậy là đã điều hòa được. Cũng thế, tuy tư chất minh mẫn, nhưng vì lười biếng ਀渀渀 挀 琀栀쌀„洀�„洀ꔀ琞 戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 瘀 琀爀�„琀栀渀栀 渀最甀 ᄀ�渞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ ᄀ挞 倀栀관琞 琀甀礀 琀栀愞 渀栀관渞  
năng lực của tiền nghiệp rất mạnh, nhưng cũng tưởng lệ sự tu dưỡng hậu thiên: đó ਀氀 ᄀ椁쌀洞 欀栀挀 栀대渞 瘀�椞 㰀椀㸀琀切挀ⴀ洀윀渞栀ⴀ氀甀관渞 㰀⼀椀㸀挀愞 瀀栀椀 䴀愀ⴀ栀愀ⴀ氀ⴀ挀豈ⴀ砀 ⠀䴀欀欀栀愀氀椀  
Gasele). Và cái sứ mệnh duy nhất của Phật là làm cho con người chuyển biến được ਀挀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀切挀 渀最栀椀윀瀞 渀礀 ᄀ쌁„琀爀�„渀渀 猀渀最 猀甀턀琞Ⰰ 倀栀관琞 猀�„搀⤀ 氀 倀栀관琞 挀栀渀栀 氀  
ở điểm đó. Vì phương diện năng động của nghiệp vốn do ý thức dưỡng thành, cho ਀渀渀 挀̀渁 挀„琀栀攀漀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 ﴀ 琀栀挞 栀관甞 琀栀椀渀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 ᄀ椁섀甞 栀愀 挀栀甀礀쌀渞  
biến. Trái lại, về phương diện phản động, tức về phương diện vận mệnh,&nbsp; thì Phật ਀挀椀渁最 挀栀漀 爀넀渞最 焀甀礀 氀甀관琞 挀愞 渀 挀挞 渀最栀椀洀 渀最뜀琞Ⰰ 欀栀渀最 琀栀愞 渀栀관渞 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 戀椀뼀渞  
đổi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ吠„䬀栀뀀甁Ⰰ 琀愀 焀甀礀뼀琞 欀栀渀最 戀愀漀 最椀�„渀椀 爀넀渞最 焀甀ꌀ„戀漀  
của cố tác nghiệp tiêu diệt, không được lãnh chịu. Quả báo ấy hoặc đời này hay ਀ᄀ�椞 猀愀甀 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀 瀀栀ꌀ椞 栀渞最 挀栀쬀甞ᴀ㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㌀　∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀渀漀爀洀愀氀∀㸀嬀㄀㌀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Những kẻ tạo nghiệp ác, dù có lên không, xuống ਀戀椀쌀渞 栀愀礀 瘀漀 栀愀渀最 渀切椀 挀椀渁最 欀栀渀最 渀ꄀ椁 渀漀 挀 琀栀쌀„琀爀턀渞 琀栀漀琀ᴀ㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㌀㄀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀渀漀爀洀愀氀∀㸀嬀㄀㌀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trên đây là những câu Phật thường nói. Duy về nhân quả dị ਀氀漀ꄀ椞 琀栀 瘀 渀最栀椀윀瀞 �„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 渀礀 瘀턀渞 挀栀준„搀漀 瘀 ﴀ 琀栀挞 搀뀀朞 琀栀渀栀Ⰰ 渀渀 欀栀渀最  
thể dựa vào nỗ lực ý thức để ngăn chặn không cho quả của nó phát sinh được. Cho ਀渀渀Ⰰ ᄀ턁椞 瘀�椞 渀栀渞最 琀渀栀 砀ꔀ甞 琀洀 氀ﴀⰀ 搀豈 砀甀 砀愀 ᄀ뼁渞 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀Ⰰ ᄀ挞 倀栀관琞 ᄀ섁甞 洀甀턀渞  
chinh phục để đạt đến địa vị cao cả. Còn về vận mệnh may rủi thì đó là pháp tắc ਀琀„渀栀椀渀Ⰰ 挀栀漀 搀豈 倀栀관琞 挀椀渁最 欀栀渀最 琀栀쌀„琀爀渀栀 欀栀케椞Ⰰ 挀栀渀栀 ᄀ挞 倀栀관琞 挀椀渁最 琀栀뀀�渞最  
giảng dạy như thế.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䠠뼀琞 琀栀ꌀ礞 挀椀 挀 猀椀渀栀 ᄀ섁甞 挀 挀栀뼀琞Ⰰ 琀栀촀„洀윀渞栀 挀甀턀椞  
cùng cũng phải hết.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ夠 瘀漀 渀最栀椀윀瀞 洀 挀栀쬀甞 搀甀礀渀 戀漀Ⰰ 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀 ᄀ섁甞 挀  
quả của nó.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ吠甀 瀀栀切挀 ᄀ뀁挞 猀椀渀栀 氀渀 挀椀 琀爀�椞Ⰰ 琀ꄀ漞 挀 琀栀 瀀栀ꌀ椞  
vào địa ngục.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ吠甀 ᄀ뀁挞 琀栀 搀琞 ᄀ뀁挞 猀턀渞最Ⰰ 挀栀뼀琞Ⰰ 洀 渀栀관瀞 渀椀뼀琞ⴀ戀渀  
vĩnh viễn.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䬠栀渀最 琀爀渀 欀栀渀最Ⰰ 欀栀渀最 搀뀀�椞 戀椀쌀渞Ⰰ 欀栀渀最 琀爀漀渀最  
rừng núi, không một chỗ nào trốn được cái chết.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ丠最愀礀 ᄀ뼁渞 挀栀뀀 倀栀관琞Ⰰ 䈀팀„吀琀Ⰰ 䐀甀礀渀 最椀挀 瘀 吀栀愀渀栀 嘀̀渁  
còn phải bỏ cái thân vô thường, huống nữa là phàm phu”<span style="font-style: normal"><a name="_ftnref132" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn132"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[132]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀က 氀 渀最栀椀윀瀞 戀漀 猀椀渀栀 琀Ⱎ 欀栀渀最 洀�琞 愀椀 挀 琀栀쌀„琀爀渀栀 欀栀케椞⸀  
Nhiệm vụ của Phật chẳng qua chỉ là khiến người ta nhận chân điều đó và dạy cho ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 琀栀漀琀 氀礀 洀 琀栀椀Ⰰ㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_086"></a>6- CÁC LOẠI HỮU TÌNH<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀攀漀 渀最甀礀渀 琀꼀挞Ⰰ ᄀ쌁„琀栀挀栀 渞最 瘀�椞 挀挀 氀漀ꄀ椞 渀最栀椀윀瀞Ⰰ 栀甞 琀渀栀  
cũng có nhiều loại. Ðúng như Phật đã nói, tuy có vô số chúng sinh, nhưng không ਀挀栀切渀最 渀漀 最椀턀渞最 渀栀愀甀 氀 瘀 挀 渀栀渞最 渀最栀椀윀瀞 欀栀挀 渀栀愀甀⸀ 匀漀渀最Ⰰ 渀뼀甞 挀栀준„渀椀 氀 㰀椀㸀瘀  
số </i>thì co chỗ ba tiện cho việc thuyết minh, bởi thế, Phật cũng theo tập quán ਀ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞Ⰰ 挀漀椀 栀甞 琀渀栀 挀椀渁最 渀栀뀀 洀�琞 氀漀ꄀ椞 琀팀渞 琀ꄀ椞 琀栀꜀渞 琀栀漀ꄀ椞 瘀 ᄀꄁ椞 欀栀椀 挀栀椀愀  
thành năm hoặc sáu loại: tức là <i>năm ngã </i>(pancagatiyac – ngũ thú) hay <i>਀猀甀 渀最 㰀⼀椀㸀⠀挀栀愀最愀琀椀最愀 ⴀ 氀挞 琀栀切⤀ 瘀관礞⸀ 一̀洁 渀最 氀㨀 㰀椀㸀ᄀ쬁愞 渀最挞㰀⼀椀㸀 ⠀渀椀爀愀礀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀 
súc sinh </i>(tiracchanayoni – bàng sinh), <i>ngã quỷ </i>(visaya), <i>nhân sinh਀㰀⼀椀㸀⠀洀愀渀甀漀猀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀琀栀椀渀 琀栀뀀渞最 㰀⼀椀㸀⠀搀攀瘀愀氀愀欀愀⤀⸀ 퀀 氀 挀挀栀 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 ᄀ꜁甞 琀椀渀⸀  
Sau đến Ðộc-tử-bộ-bắc-đạo-phái thêm A-tu-la (asura) vào hàng thứ tư thì thành ra ਀猀甀 渀最㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㌀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Trung Quốc và Nhật Bản thường gọi là sáu quả luân hồi chính đã phát xuất từ đó. ਀匀„琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 琀뀀�渞最 琀관渞 瘀섀„琀栀甀礀뼀琞 猀甀 渀最 ᄀ섁甞 ᄀ뀁挞 挀栀瀀 琀爀漀渀最 吀̀渁最ⴀ一栀ꔀ琞ⴀ䈀�Ⱎ 欀쌀„ 
cả Hán dịch và Ba-li, và trong Trường A-Hàm bản Hán dịch phần thứ tư ਀⠀吀栀뼀ⴞ䬀ⴞ䬀椀渀栀⤀ 瘀⸀瘀☀†一栀뀀渁最 欀栀椀 戀渀 瘀섀„䄀ⴀ琀ⴞᄀꄁ琞ⴀ洀愀 猀봀„氀ꄀ椞 渀椀 爀 栀ꄀ渁Ⰰ �„ᄀ礀 挀栀준„ 
lược thuật thế thôi. Tóm lại, sự phân loại hữu tình trên đây, trừ nhân loại và ਀猀切挀 猀椀渀栀 爀愀Ⰰ 挀渀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 氀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 琀栀꜀渞 琀栀漀ꄀ椞⸀ 一栀관渞 砀琀 琀栀攀漀 琀渀 渀最뀀渞最  
nhất ban của đương thời thì cho tất cả đều là sự tồn tại sinh tồn và Phật cũng ਀琀栀愞 渀栀관渞 洀 挀漀椀 ᄀ 氀 洀�琞 栀椀윀渞 琀뀀渞最 挀愞 琀栀뼀„最椀�椞 氀甀渀 栀팀椞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Cách phân loại năm ngã trong sáu ngã kể trên, theo một ý ਀渀最栀⤀愁 渀漀 ᄀⰀ 挀挀栀 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 琀栀切 瘀쬀„渀栀ꔀ琞 氀 瘀섀„吀栀椀渀 戀�⸞ 퀀挞 倀栀관琞 ᄀ 氀ꔀ礞 渀 瀀栀턀椞  
hợp với ba cõi mà thành hai mươi sáu loại, và trừ một bộ phận nhỏ, còn tất cả ਀挀挀 琀栀꜀渞 欀栀挀 挀栀漀 搀豈 琀爀漀渀最 最椀�椞 琀渀 渀最뀀渞最 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 挀椀渁最 欀栀 洀 戀椀뼀琞 ᄀ뀁挞⸀ 嘀관礞Ⰰ  
đức Phật đã dựa vào tài liệu nào để sắp đặt và phối hợp Thiên bộ như thế? Ðây ਀琀甀礀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 洀甀턀渞 渀栀渀 焀甀愀 琀渀栀  
hình của tôn-giáo-giới đương thời để hiểu rõ nguồn gốc Phật giáo, thì có thể nói ਀渀 挀椀渁最 氀 洀�琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„爀ꔀ琞 挀꜀渞 ᄀ뀁挞 渀最栀椀渀 挀甞⸀ 嘀 �„ᄀ礀 欀栀渀最 ᄀ„琀栀 最椀�„渀渀  
không thể chép đầy đủ tên các cõi trời, mà chỉ đặt thành vấn đề một cách sơ lược ਀渀栀뀀 琀栀뼀„琀栀椀Ⰰ 洀漀渀最 焀甀ﴀ 瘀쬀„渀漀 挀 挀栀 栀礀 渀最栀椀渀 挀甞 渀 洀�琞 挀挀栀 猀甀 砀愀 栀ꄀ渁⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Lại trong thuyết <i>ngũ đạo </i>cho đến thuyết <i>lục đạo਀㰀⼀椀㸀ᄀ섁甞 欀栀渀最 ᄀ섁„挀관瀞 ᄀ뼁渞 琀栀挞 瘀관琞Ⰰ 渀뼀甞 渀椀 琀栀攀漀 渀最甀礀渀 琀꼀挞 瘀 猀漀 瘀�椞 瀀栀椀  
Số-Luận, thì đây là một khuyết điểm của Phật giáo; nhưng, nếu đứng trên lập ਀琀爀뀀�渞最 琀栀挞 琀椀씀渞 琀ꔀ琞 礀뼀甞 洀 渀椀 琀栀 ᄀ 挀栀대渞最 焀甀愀 挀栀준„瘀 洀甀턀渞 挀栀漀 琀椀윀渞 氀椞 洀  
thôi. Tại sao vậy? Vì, như sẽ trình bày sau, đức Phật đặt giới bất-sát-sinh lên ਀栀渀最 ᄀ꜁甞Ⰰ 琀栀渀最 挀ꌀ„琀ꄀ椞 最椀愀 瘀 砀甀ꔀ琞 最椀愀Ⰰ 渀뼀甞 渀栀椀뼀瀞 挀ꌀ„琀栀挞 瘀관琞 瘀漀 氀挞 ᄀꄁ漞 琀栀Ⰰ  
trên lý luận, đại khái người ta không thể sống được, bởi vì ăn cây rau cũng phạm ਀最椀�椞 猀琀 琀栀 挀渀 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 戀넀渞最 挀挀栀 渀漀⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 琀爀漀渀最 氀甀관琞 挀椀渁最 挀 搀ꄀ礞 搀豈 ᄀ턁椞  
với cây cỏ cũng phải có lòng thương xót, không được dẫm bừa lên, xem thế thì ਀戀椀뼀琞 搀豈 氀 渀栀渞最 瘀관琞 琀栀ꔀ瀞 欀洀 渀栀ꔀ琞 ᄀ挞 倀栀관琞 挀椀渁最 琀栀愞 渀栀관渞 猀„猀턀渞最 挀愞 挀栀切渀最⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Chúng sinh trong ngũ đạo hay lục đạo kể trên do các sinh sản ਀欀栀挀 渀栀愀甀 洀 ᄀ뀁挞 挀栀椀愀 琀栀渀栀 戀턀渞 氀漀ꄀ椞 瘀 最촀椞 氀 㰀椀㸀琀„猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀⠀挀愀琀愀猀猀愀礀漀渀瘀礀愀⤀Ⰰ  
tức là <i>thai sinh </i>(jalabvja), <i>noãn sinh </i>(andaya), <i>thấp sinh </i>਀⠀猀愀爀洀猀攀搀愀礀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀栀愀 猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀⠀漀瀀愀瀀琀椀欀愀⤀⸀ 吀栀愀椀 猀椀渀栀 琀栀 渀栀뀀 渀最뀀�椞 瘀 琀栀切 琀„ 
thai mẹ sinh ra. Noãn sinh thì như loài chim từ trong trứng nở ra. Thấp sinh thì ਀渀栀뀀 洀甀휀椞 瘀 瘀攀 搀漀 渀ꄀ椁 ꤀洞 뀀�琞 猀椀渀栀 爀愀⸀ 䠀愀 猀椀渀栀 琀栀 渀栀뀀 挀椀 琀爀�椞 栀愀礀 ᄀ쬁愞 渀最挞 琀„ 
nhiện hóa sinh.<a name="_ftnref134" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn134"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[134]</span></span></a> ਀섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 挀椀渁最 ᄀ 渀椀 ᄀ뼁渞 琀栀愀椀 猀椀渀栀 ⠀樀愀爀愀礀甀礀愀⤀Ⰰ 渀漀渀 猀椀渀栀 ⠀愀渀搀愀礀愀⤀Ⰰ 琀栀ꔀ瀞 猀椀渀栀  
(svedaja) và chủng sinh (byaja); xem thế thì tư tưởng tứ sinh của Phật đã bắt ਀渀最甀팀渞 琀„ᄀⰀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㌀㔀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
duy có điểm khác là đã thay thế <i>chủng sinh </i>bằng <i>hóa sinh, </i>lý do, ਀渀栀뀀 瘀愞 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 瘀 倀栀관琞 最椀漀 欀栀渀最 渀栀椀뼀瀞 琀栀挞 瘀관琞 瘀漀 氀甀渀 栀팀椞 最椀�椞Ⰰ 洀Ⰰ  
thích ứng với tư tưởng địa ngục đang thịnh hành thời bấy giờ, cần phải thuyết ਀洀椀渀栀 瘀섀„挀挀栀 栀愀 猀椀渀栀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tuy nhiên, cứ theo lời Phật dạy phải mến tiếc cỏ cây và cho ਀瘀椀윀挞 瀀栀 栀漀ꄀ椞 琀栀ꌀ漞 洀�挞 氀 洀�琞 琀�椞 挀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㌀㘀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
thì biết Phật cũng đã từng để ý về điểm này.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䰀ꄀ椞 渀愞Ⰰ 渀最椀 ᄀꄁ漞 瘀 琀„猀椀渀栀 琀爀渀 ᄀ뀁挞 瀀栀턀椞 栀瀞 瘀�椞 挀挀 挀椀  
thì đức Phật lấy đó làm ba cõi, tức <i>cõi dục </i>(kamaloka - dục giới), <i>cõi ਀猀꼀挞 㰀⼀椀㸀⠀爀甀瀀愀氀漀欀愀 ⴀ 猀꼀挞 最椀�椞⤀ 瘀 㰀椀㸀挀椀 瘀 猀꼀挞 㰀⼀椀㸀⠀愀爀甀瀀愀氀漀欀愀 ጀ†瘀 猀꼀挞 最椀�椞⤀⸀  
Cõi dục là nơi lòng dục thịnh nhất, bao gồm từ địa ngục đến một bộ phận trên cõi ਀琀爀�椞㬀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„戀턀渞 氀漀椀 ⠀琀„猀椀渀栀⤀ ᄀ섁甞 琀栀甀�挞 挀椀 渀礀⸀ 匀꼀挞 最椀�椞 瘀 瘀 猀꼀挞 最椀�椞 琀漀渀  
là cõi trời và đều thuộc hóa sinh. Cả hai cõi này, năng lực thiền định tuy cực ਀洀ꄀ渞栀Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀椀 猀꼀挞 琀栀 瘀꬀渞 挀渀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 瘀관琞 挀栀ꔀ琞 ⠀琀栀渀 琀栀쌀⤞Ⰰ 挀椀 瘀 猀꼀挞Ⰰ 洀�椞  
là nơi dứt mọi hoạt động, chỉ còn tên gọi mà thôi.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀�„ᄀ礀 挀 ᄀ椁쌀洞 琀愀 挀椀渁最 挀꜀渞 挀栀切 ﴀ 氀㨀 琀栀甀礀뼀琞 琀愀洀 最椀�椞 渀礀 挀椀渁最  
có dính líu đến Áo-Nghĩa-Thư, tức chia hữu tình thành ba loại là: <i>thô ngã ਀猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀⠀漀氀愀爀椀欀愀 愀琀琀愀瀀愀ⴀ琀椀氀愀戀戀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀ﴀ 琀栀渀栀 渀最 猀椀渀栀㰀⼀椀㸀 ⠀猀愀洀愀洀愀礀愀  
attapatilabha); và <i>tưởng sở thanh ngã sinh </i>(samamaya attapatilabha). Từ ਀䈀ⴀ琀爀愀ⴀ戀ⴀ氀甀 欀椀渀栀 ⠀倀漀琀琀栀愀瀀愀搀愀⤀ 琀爀漀渀最 吀爀뀀�渞最 䈀�„ᄀ뼁渞 挀挀 欀椀渀栀 欀栀挀Ⰰ 渀最뀀�椞 琀愀 ᄀ섁甞  
thấy cách phân loại trên đây. Theo sự giải thích của Phật-Âm (Buddhaghosa) thì਀㰀椀㸀琀栀 渀最 猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀氀 挀栀준„挀栀漀 琀栀渀 �„挀椀 搀挞 洀ꄀ渞栀 瘀섀„礀뼀甞 㰀椀㸀琀턀„㰀⼀椀㸀渀栀挞 琀栀쌀Ⱎ 㰀椀㸀 
ý thành ngã sinh</i> chỉ cho thân ở cõi sắc có đầy đủ các căn; sau hết, <i>tưởng ਀猀�„琀栀渀栀 渀最 猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀氀 挀栀준„挀栀漀 琀栀渀 �„挀椀 瘀 猀꼀挞Ⰰ 栀漀渀 琀漀渀 琀栀甀�挞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最  
của thức. Cứ theo chính văn trong các kinh điển mà khảo sát thì đây cũng là sự ਀最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 爀ꔀ琞 ᄀ度渀最⸀ 匀漀渀最Ⰰ ᄀ椁섀甞 渀渀 渀栀�„�„ᄀ礀 氀 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀渀最椀 琀ꄀ渞最 㰀⼀椀㸀琀爀漀渀最  
Khang-đức-lợi-dã-áo-nghĩa-thư (Taattirvya up.) cho tổ chức của hữu tình là lấy ਀挀栀渀 渀最 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 爀팀椞 琀픀„挀栀挞 琀栀渀栀 渀̀洁 氀�瀞 洀 挀⸀ 吀爀뀀�挞 栀뼀琞 琀„戀渀 渀最漀椀  
là <i>thực vị sở thành ngã </i>(amrarasamayatman), <i>ý sở thành ngã </i>਀⠀洀愀渀愀洀愀礀愀琀洀愀渀⤀Ⰰ 㰀椀㸀琀栀挞 猀�„琀栀渀栀 渀最 㰀⼀椀㸀⠀瘀椀樀渀愀洀愀礀愀琀洀愀渀⤀Ⰰ 㰀椀㸀栀漀愀渀 栀„猀�„琀栀渀栀  
ngã </i>(ananda-mnayatman) rồi dần dần đi đến chỗ nhỏ nhiệm mà gần như chân ਀琀뀀�渞最 挀愞 渀Ⰰ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㌀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Bây giờ hãy so sánh thuyết này với <i>tam ngũ sinh </i>của Phật thì hiển nhiên ਀挀椀 洀 琀爀漀渀最 欀椀渀栀 最촀椞 氀 㰀椀㸀琀栀 渀最 猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀挀栀渀栀 氀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 瘀�椞 挀椀 洀  
Áo-Nghĩa-Thư gọi là <i>thực vị ngã </i>vậy. Còn ý <i>thành ngã sinh </i>và <i>਀琀뀀�渞最 猀�„琀栀渀栀 渀最 猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀琀栀 挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 渀栀뀀 㰀椀㸀ﴀ 猀�„琀栀渀栀 渀最㰀⼀椀㸀 瘀 㰀椀㸀 
thức sở thành ngã </i>trong Áo-Nghĩa-Thư vậy. </p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䐀漀 ᄀⰀ 琀愀 琀栀ꔀ礞 最椀愞 栀愀椀 琀栀甀礀뼀琞 ᄀ 挀 琀 渀栀椀섀甞 焀甀愀渀 栀윀„氀쬀挞栀  
sử. Không những thế, Phật Âm lấy đó phân phối với ba cõi để thuyết minh đã hẳn ਀爀팀椞Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 䠀甞 䈀�Ⱎ 瘀 挀栀漀 㰀椀㸀琀栀 渀最 猀椀渀栀 㰀⼀椀㸀氀 渀栀挞 琀栀쌀Ⱎ 渀渀 ᄀ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀ﴀ 猀�„ 
thành</i> làm thân trung hữu, tức có nghĩa là thâu nhỏ nhiệm, và lấy kinh Trung ਀䠀甞 琀팀渞 琀ꄀ椞 ᄀ쌁„洀椀渀栀 挀栀渞最⸀ 一뼀甞 猀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 渀礀 焀甀ꌀ„琀栀관琞 瀀栀豈 栀瀞 瘀�椞 ﴀ 欀椀渀栀 琀栀  
thuyết tam thân trên đây cũng lại gần giống như thuyết của Áo-Nghĩa-Thư. Nhưng, ਀渀椀 洀�琞 挀挀栀 爀턀琞 爀漀 琀栀 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 挀愞 倀栀관琞 숀洀 瘀꬀渞 最꜀渞 瘀�椞 ﴀ 欀椀渀栀 栀ꄀ渁⸀ �„ᄀ礀Ⰰ  
vì bàn đến sự khu biệt các loài sinh mà tôi bỗng nhớ đến tài liệu Áo-Nghĩa-Thư ਀瘀 挀栀준„最椀�椞 琀栀椀윀甞 焀甀愀 琀栀뼀„琀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thế là đức Phật đã đứng về nhiều phương diện để chỉ bày sự ਀欀栀挀 戀椀윀琞 挀愞 栀甞 琀渀栀 渀栀뀀 ᄀ ᄀ뀁挞 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀⸀ 匀漀渀最Ⰰ 渀뼀甞 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞  
trường đệ-nhất-nghĩa mà nói thì tất nhiên chẳng cần số mục phân loại nào cả. ਀倀栀관琞 挀栀漀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„猀„猀愀椀 戀椀윀琞 最椀愞 挀栀切渀最 猀椀渀栀 挀栀준„氀 搀漀 渀最栀椀윀瀞 洀 挀㬀 渀椀 瘀섀„戀ꌀ渞  
chất thì tất cả đều giống nhau, kẻ cao thượng có thể trở thành đê tiện, và kẻ đê ਀琀椀윀渞 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„琀爀�„琀栀渀栀 渀最뀀�椞 挀愀漀 琀栀뀀渞最⸀ 匀�„搀⤀ 挀栀椀愀 爀愀 氀漀ꄀ椞 洀挞 氀 洀甀턀渞 琀栀攀漀  
hữu tình quan nhất ban của thời bấy giờ cho tiện lợi mà thôi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀�„氀渀 挀栀切渀最 琀椀 ᄀ 最椀„洀�琞 琀栀椀 ᄀ�„挀挞 欀„琀„搀漀 瘀 氀甀관渞  
nạn để trình bày về ý nghĩa nội bộ của thuyết nghiệp trong Phật giáo. Sau đây, ਀ᄀ쌁„戀픀„猀甀渀最 琀栀洀Ⰰ 挀栀切渀最 琀椀 猀봀„渀椀 焀甀愀 瘀섀„最椀 琀爀쬀„挀愞 渀最栀椀윀瀞Ⰰ 戀�„瘀 挀 洀�琞 瀀栀椀  
học giả - trong đó cũng có cả những giáo đồ Phật giáo nữa – cho rằng thuyết ਀渀最栀椀윀瀞 氀 洀�琞 琀栀甀礀뼀琞 爀ꔀ琞 挀椀 欀豈Ⱎ 欀栀渀最 挀渀 栀瀞 琀栀�椞Ⰰ 瘀 挀椀渁最 栀뼀琞 猀挞 猀턀渞最⸀ 䐀漀 ᄀⰀ  
đối với giá trị đích thực của nghiệp có nhiều người chưa lý giải được. &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 欀栀ꌀ漞 猀琀 瘀섀„洀뜀琞 猀椀渀栀ⴀ瘀관琞ⴀ栀촀挞⸀ 䐀椀攀 琀愀 挀豈渀最 挀愞  
nghiệp với thuyết di truyền có thể có chỗ tương thông. Các học giả Tây phương ਀挀椀渁最 ᄀ 渀椀 琀栀뼀⸞ 䬀栀 挀栀ꔀ琞 挀椀渁最 渀栀뀀 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 �„ᄀ�椞 渀礀 氀 搀漀 挀挀  
kinh nghiệm ở đời trước, cho dù có khác nhau ở điểm một phần do tổ tiên, một ਀瀀栀꜀渞 搀漀 挀栀渀栀 洀渀栀 琀栀 渀 瘀꬀渞 挀 挀栀휀„琀뀀ꄁ渁最 琀⸞ 䠀甀턀渞最 挀栀椀Ⰰ 欀뼀琞 焀甀ꌀ„挀愞 琀栀甀礀뼀琞  
nghiệp thừa nhận tất cả đều là quan hệ luân hồi, như vậy cũng có chỗ tương thông ਀瘀�椞 琀뀀 琀뀀�渞最 琀椀뼀渞 栀愀 ⠀戀愀漀 最팀洞 挀ꌀ„琀栀漀椀 栀愀 渀愞⤀⸀ 䌀栀漀 渀渀Ⰰ ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最  
sinh-vật-học mà nói thì ý nghĩa của thuyết nghiệp cũng có điểm rất hứng thú; đó ਀氀 洀�琞 猀„琀栀관琞 欀栀渀最 琀栀쌀„瀀栀„渀栀관渞⸀ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 琀愀 渀渀 琀栀관渞 琀爀촀渞最 欀栀椀 挀漀椀 渀最愀渀最  
hàng sự khảo sát về tiến hóa luận với thuyết nghiệp của đức Phật. Tóm lại, so ਀瘀�椞 琀뀀 琀뀀�渞最 挀栀漀 氀漀椀 渀最뀀�椞 瘀 挀挀 ᄀ�渞最 瘀관琞 欀栀挀 氀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 ᄀ뜁挞 琀栀豈 栀漀渀 琀漀渀  
khác nhau rồi giải thích sự sai dị về khí chất của người ta là năng lực siêu tự ਀渀栀椀渀 琀栀 琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 氀挞 挀 琀栀쌀„挀 ᄀ椁쌀洞 瀀栀豈 栀瀞 瘀�椞 欀椀뼀渞 最椀ꌀ椞 挀愞 栀촀挞 琀栀甀관琞  
hiện đại. Ðiều này ai cũng phải thừa nhận.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䰀ꄀ椞 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 琀洀 氀ﴀ 栀촀挞 洀 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀栀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ  
nói ở trên, Phật giáo cho nghiệp là ý chí tích tụ kinh nghiệm trở thành tính ਀挀挀栀 瘀 ﴀ 琀栀挞 琀栀 ᄀ椁섀甞 渀礀 琀洀 氀ﴀ 栀촀挞 戀椀윀渞 渀愀礀 挀椀渁最 琀栀愞 渀栀관渞⸀ 刀팀椞 倀栀관琞 最椀漀  
cho tính cách vô ý thức này là căn để của ý thức thì cũng lại tương hợp với ਀琀栀甀礀뼀琞 瘀 ﴀ 琀栀挞 ⠀唀渀戀攀眀猀甀猀琀愀椀渀猀琀栀攀漀爀椀攀⤀⸀ 嘀섀„琀ꔀ琞 挀ꌀ„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 ᄀ ᄀ섁甞 挀 ᄀ椁쌀洞  
phù hợp với sự khảo sát về tâm lý học. Do đó, trong số các Phật tử Tây phương, ਀ᄀ 渀栀椀섀甞 渀最뀀�椞 渀栀�„�„栀渞最 琀栀切 琀洀 氀ﴀ 栀촀挞 洀 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 渀最栀椀渀 挀甞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 䰀ꄀ椞  
cũng có nhiều người do sự hiểu biết tâm lý học mà thấy thuyết nghiệp có một hứng ਀琀栀切 爀ꔀ琞 氀�渞⸀ 一栀뀀 瘀관礞Ⰰ 渀뼀甞 ᄀ攁洀 渞最 搀渞最 瘀漀 最椀漀 搀挞 琀栀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 �„ 
trên, tất cả mục đích giáo dục của nó, nói theo thuật ngữ Phật giáo, đều có thể ਀戀ꌀ漞 氀 琀挀栀 琀„琀栀椀윀渞 渀最栀椀윀瀞⸀ 吀ꄀ椞 猀愀漀㼀 嘀Ⰰ 洀挞 ᄀ挀栀 最椀漀 搀挞 ጀ†搀豈 氀 ᄀꄁ漞 ᄀ挞 栀愀礀  
kỹ thuật - đều nhằm vào sự huấn luyện lành mạnh để dưỡng thành tính cách vô ý ਀琀栀挞⸀ 퀀뼀渞 渀栀뀀 倀栀관琞 最椀漀 琀栀 欀栀渀最 渀栀渞最 挀栀준„氀ꔀ礞 ᄀ 琀栀挞 栀渀栀 洀 挀渀 挀栀漀 ﴀ 挀栀 琀„ 
nó là nghiệp nữa, cho nên, nếu ứng dụng thuyết này thì sự tu dưỡng nội bộ còn có ਀洀�琞 ﴀ 渀最栀⤀愁 瀀栀椀 琀栀뀀�渞最 琀爀촀渞最 ᄀꄁ椞⸀ 一椀 欀栀挀 ᄀ椁Ⰰ 渀뼀甞 砀愀 氀愀 渀栀渞最 猀„琀甀 搀뀀渞最 戀渀  
trong thì tất cả giáo dục đều không thể được thành lập. Biết được điều đó thì ta ਀猀봀„琀栀ꔀ琞 ᄀ뀁挞 挀椀 栀椀윀甞 焀甀ꌀ„挀愞 渀섀渞 最椀漀 搀挞 渀最栀椀윀瀞 氀甀관渞 渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thuyết nghiệp tuy có những hương diện như thế, nhưng, khảo ਀猀琀 瘀섀„最椀 琀爀쬀„挀愞 渀 琀栀 ﴀ 渀最栀⤀愁 琀爀촀渞最 礀뼀甞 渀栀ꔀ琞 挀 琀栀쌀„戀ꌀ漞 渀 氀 琀栀甀礀뼀琞 氀甀渀  
lý, tức là lý luận và giả định về sự nhất trí giữa thiện, ác, họa, phúc. Bây giờ ਀挀栀切渀最 琀椀 ᄀ渞最 瘀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 渀礀 ᄀ쌁„猀漀 猀渀栀 渀 瘀�椞 挀挀 琀栀甀礀뼀琞 挀愞 渀栀椀섀甞 渀最뀀�椞  
từ trước và đưa ra những đặc trường của thuyết nghiệp.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀„渀栀ꔀ琞 琀爀 最椀愞 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀 瘀 栀촀愞Ⰰ 瀀栀切挀 氀 洀�琞 ᄀ椁섀甞 爀ꔀ琞 欀栀  
chứng minh, nhưng, như Khang Ðức đã nói, nó lại là một yêu cầu mà người ta không ਀琀栀쌀„氀洀 渀最ꄀ⸁ 匀„琀栀뀀�渞最Ⰰ 瀀栀ꄀ琞 瘀 渀栀渞最 ᄀ쬁渞栀 挀栀뼀„琀爀관琞 琀„琀爀漀渀最 砀 栀�椞 渀栀渀 氀漀ꄀ椞  
thật đã bắt nguồn từ đó. Tuy nhiên, trên thực tế, yêu cầu này luôn luôn trở ਀琀栀渀栀 琀뀀ꄁ渁最 瀀栀ꌀ渞㨀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 栀椀섀渞 氀뀀ꄁ渁最 栀愀礀 最뜀瀞 琀愀椀 栀촀愞Ⰰ 渀栀渞最 欀묀„最椀愀渀 挀  
thường lại được sung sướng, vẻ vang: đó là hiện tượng bất tuyệt từ xưa đến nay. ਀퀀椀섀甞 ᄀ 挀 渀最栀⤀愁 氀 挀 ᄀꄁ漞 琀爀�椞 栀愀礀 欀栀渀最㼀 嘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 琀„砀뀀愁Ⰰ 渀最뀀�椞 琀愀 ᄀ ᄀ뀁愁  
nhiều thuyết để muốn điều hòa những nỗi bất bình khiến cho yêu cầu của người ta ਀ᄀ뀁挞 琀栀케愞 洀渀⸀ 一椀 洀�琞 挀挀栀 欀栀椀 焀甀琀Ⰰ 琀愀 挀 琀栀쌀„ᄀ度挀 欀뼀琞 琀栀渀栀 渀栀渞最 ᄀ椁쌀洞 猀愀甀  
đây:</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„渀栀ꔀ琞Ⰰ 栀礀 瘀촀渞最 �„猀„挀ꌀ椞 琀栀椀윀渞 琀픀„挀栀挞 砀ⴀ栀�椞ⴀ堀 栀�椞  
nguyên là cơ quan có đầy đủ trách nhiệm về yêu cầu này, nhưng vì tổ chức của nó ਀欀栀渀最 ᄀ뀁挞 栀漀渀 琀漀渀 渀渀 挀栀뀀愁 琀栀쌀„琀栀挞 栀椀윀渞 ᄀ뀁挞 礀甀 挀꜀甞 ᄀ 洀�琞 挀挀栀 琀爀椀윀琞 ᄀ쌁Ⱎ  
người ta trông đợi trong tương lai sự tổ chức xã hội được cải thiện thì mới dần ਀搀꜀渞 琀栀挞 栀椀윀渞 ᄀ뀁挞 猀„渀栀ꔀ琞 琀爀㬀 挀栀漀 渀渀Ⰰ 渀最漀椀 猀„琀椀뼀渞 戀�„挀ꌀ椞 琀栀椀윀渞 挀愞 砀 栀�椞  
ra không còn phương pháp nào để thỏa mãn đòi hỏi này. Theo tôi thì lập luận ấy ਀ᄀꄁ椞 欀栀椀 挀椀渁最 挀 氀ﴀ 搀漀 砀挀 ᄀ渀最 瘀 砀 栀�椞 挀 氀ꔀ礞 ᄀ 氀洀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 ᄀ쌁„洀뀀甁 琀椀뼀渞 戀�„ 
thì mới có thể hoàn thành được nhiệm vụ của nó. Tuy nhiên, trên thực tế, con ਀ᄀ뀁�渞最 ᄀ椁 ᄀ뼁渞 ᄀ 挀渀 砀愀Ⰰ 洀 挀漀渀 渀最뀀�椞Ⰰ 琀栀愀礀 瘀 挀栀�„ᄀ椞 瘀 栀愞 栀뤀渞 �„琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀Ⰰ  
lại lấy yêu cầu đó làm vấn đề trước mắt. Ðối với những kinh nghiệm hiện tiền, ਀渀뼀甞 渀最뀀�椞 琀愀 挀栀漀 氀 渀栀渞最 猀„琀뀀渞最 戀ꔀ琞 栀瀞 氀ﴀⰀ 洀甀턀渞 琀洀 洀�琞 最椀ꌀ椞 ᄀ瀀 琀栀케愞 ᄀ渀最  
và một phương pháp an tâm, thì giải đáp ấy có thể nói là giải đáp thích đáng ਀渀栀ꔀ琞 挀栀漀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thứ hai là thuyết dựa vào sự thưởng phạt của chính lương tâm ਀洀渀栀ⴀ琀挞 氀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 琀爀甀渀最 渀最栀⤀愁Ⰰ 琀栀椀윀渞 氀뀀ꄁ渁最 栀愀礀 氀洀 瘀椀윀挞 瀀栀切挀 洀 欀栀渀最 洀愀礀  
có gặp tai họa đi nữa thì trong lòng cũng vui vẻ, thỏa mãn, trái lại dù bề ngoài ਀挀 琀栀渀栀 挀渀最 ᄀ椁 渀愞 洀 氀뀀ꄁ渁最 琀洀 琀栀뀀�渞最 爀愀礀 爀挞 戀ꔀ琞 愀渀㨀 ᄀ 氀 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀Ⰰ 栀촀愞Ⰰ  
phúc không nhất trí. Thuyết này chủ yếu lấy lương tâm làm cơ sở để luận về các ਀挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 挀挀 渀栀 氀甀渀 氀ﴀⰀ 琀栀攀漀 琀椀Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀 挀 洀�琞 最椀 琀爀쬀„琀爀촀渞最 ᄀꄁ椞㬀 搀甀礀  
có điều là tính cảm thụ của lương tâm người ta không phải ai cũng giống ai. Nếu ਀琀栀攀漀 琀栀甀礀뼀琞 渀礀 琀栀 渀最뀀�椞 渀漀 氀뀀ꄁ渁最 琀洀 琀爀 琀爀�渞 琀栀 栀ꄀ渞栀 瀀栀切挀 挀椀渁最 琀爀 琀爀�渞 渀栀뀀  
thế, đây có thể bảo là một điều bất hạnh. Tại sao? Vì lẽ, nếu chỉ dựa vào sự ਀琀栀뀀�渞最 瀀栀ꄀ琞 琀爀漀渀最 氀뀀ꄁ渁最 琀洀 琀栀 氀뀀ꄁ渁最 琀洀 挀渀最 琀爀 琀爀�渞 戀愀漀 渀栀椀甀Ⰰ 挀椀 琀爀渀栀 ᄀ�„ 
của sự thưởng phạt cũng sẽ càng nhẹ nhàng bấy nhiêu.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„戀愀 氀 琀栀甀礀뼀琞 洀漀渀最 �„琀渀栀 琀栀케愞 ᄀ渀最 挀愞 挀漀渀 挀栀甀 ⴀ 琀挞 氀  
theo tư tưởng Nho Giáo “tích thiện chi gia, tất hữu dư khánh; tích bất thiện chi ਀最椀愀Ⰰ 琀ꔀ琞 栀甞 搀뀀 뀀ꄁ渁最ᴀ†ጀ†氀洀 氀渀栀Ⰰ 最뜀瀞 氀渀栀Ⰰ 氀洀 挀 最뜀瀞 栀촀愞⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 渀뼀甞 挀栀渀栀  
mình không thể thực hiện được yêu cầu ấy thì hy vọng con cháu sẽ có thể tiếp tục ਀琀栀挞 栀椀윀渞⸀ 吀栀攀漀 琀椀 琀栀ꔀ礞 琀栀 琀栀甀礀뼀琞 渀礀 挀椀渁最 挀 氀ﴀⰀ 瘀 挀漀渀 挀栀甀 渀椀 搀椀 洀渀栀Ⰰ 瘀ꌀ„ 
lại, nói theo thuyết di truyền, nếu thân tâm của ông cha vẫn có thể truyền đến ਀挀漀渀 挀栀甀 琀栀 猀„琀栀뀀�渞最Ⰰ 瀀栀ꄀ琞 挀愞 栀촀„挀椀渁最 挀 琀栀쌀„氀椀渀 氀礞 ᄀ뼁渞 挀漀渀 挀栀甀 栀촀⸞ 一栀뀀渁最  
khuyết điểm của thuyết này là ở chỗ không quyết định được rằng quả thật có cái ਀砀挀ⴀ琀栀挞ⴀ琀渀栀 瀀栀픀„戀椀뼀渞 ꔀ礞 欀栀渀最㼀 一栀ꔀ琞 氀 ᄀ턁椞 瘀�椞 渀栀渞最 渀最뀀�椞 欀栀渀最 挀 挀漀渀 挀栀甀  
hay những người có con cháu mà không đoái hoài đến, có cũng như không, thì vấn ਀ᄀ섁„ᄀ 猀봀„爀愀 猀愀漀㼀 一뼀甞 最뜀瀞 渀栀渞最 琀爀뀀�渞最 栀瀞 渀栀뀀 琀栀뼀„琀栀 琀栀관琞 欀栀 洀 ᄀ뀁愁 爀愀 ᄀ뀁挞  
một giải thích thỏa đáng. Ðó là điều đáng tiếc.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„琀뀀Ⰱ 氀 琀栀甀礀뼀琞 挀̀渁 挀„瘀漀 琀뀀 琀뀀�渞最 欀쌀„琀爀渀 ᄀ쌁„欀栀渀最  
trương thêm đến thân thích và xã hội nhất ban. Một phái Vedanta của Ấn Ðộ bảo ਀爀넀渞最 欀栀椀 洀�琞 渀最뀀�椞 猀꼀瀞 氀洀 挀栀甀渀最 琀栀 栀촀„栀渀最 挀愞 渀最뀀�椞 ꔀ礞 猀봀„瀀栀ꌀ椞 挀栀쬀甞 琀爀挀栀  
nhiệm về những nghiệp thiện, ác của người ấy. Trong số các học giả cận đại cũng ਀挀 渀最뀀�椞 ⠀渀栀뀀 渀最 倀愀甀氀 䌀漀爀甀猀 挀愞 䠀漀愀ⴀ䬀„挀栀대渞最 栀ꄀ渞⤀ 挀栀漀 爀넀渞最 渀栀渞最 渀最栀椀윀瀞 琀栀椀윀渞Ⰰ  
ác của người ta, nặng hay nhẹ, đều lưu lại xã hội mà thể hiện kết quả của chúng, ਀琀挞 氀Ⰰ 洀�琞 洀뜀琞 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 渀最栀椀윀瀞 氀挞 戀ꔀ琞 搀椀윀琞Ⰰ ᄀ팁渞最 琀栀�椞Ⰰ 洀뜀琞 欀栀挀Ⰰ 氀ꄀ椞 洀甀턀渞  
tìm cầu cái thỏa-đáng-tính của nó ở xã hội. Xét về lý do của thuyết này thì cũng ਀最椀턀渞最 渀栀뀀 挀挀 琀栀甀礀뼀琞 琀栀„渀栀ꔀ琞 瘀 琀栀„戀愀 渀椀 琀爀渀Ⰰ 挀栀漀 渀渀Ⰰ 挀 琀栀쌀„戀ꌀ漞 渀 欀栀渀最  
hoàn toàn.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 瘀관礞Ⰰ 渀栀관渞 砀琀 挀挀 ᄀ瀀 渀 欀쌀„琀爀渀Ⰰ 琀甀礀 最椀ꌀ椞 ᄀ瀀 渀漀 挀椀渁最  
có lý do của nó, nhưng tất cả đều không được triệt để, vì, chỉ căn cứ vào hiện ਀琀ꄀ椞 洀 琀洀 挀꜀甞 琀栀케愞ⴀᄀ渀最ⴀ琀渀栀 琀栀 欀栀渀最 琀栀쌀„ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 洀�琞 最椀ꌀ椞 焀甀礀뼀琞 琀턀椞 挀栀甀渀最⸀ 嘀ꌀ„ 
lại, vì chủ trương quá độ đến nỗi đi đến chỗ cực đoan, tức là thuyết ngẫu nhiên, ਀挀栀漀 洀愀礀Ⰰ 爀椞 ᄀ섁甞 氀 渀栀渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 琀渀栀 挀�„瘀 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀Ⰰ 洀愀礀Ⰰ 爀椞Ⰰ 挀豈渀最 欀뼀琞  
hợp là một quan niệm sai lầm căn bản. Trong các thuyết xưa, nay, những luận ਀琀栀甀礀뼀琞 琀„欀栀甀礀渀栀 琀栀 琀ꔀ琞 欀栀椀渀栀 琀栀뀀�渞最 ᄀꄁ漞 ᄀ挞Ⰰ 挀渀 挀挀 氀甀관渞 琀栀甀礀뼀琞 栀甞 欀栀甀礀渀栀  
thì muốn tôn sùng quyền uy đạo đức, siệu việt công lợi. Tóm lại, cả hai đều chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 瘀琞 戀케„礀甀 挀꜀甞 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀Ⰰ 栀촀愞Ⰰ 瀀栀切挀 渀栀ꔀ琞 琀爀Ⰰ 瘀 ᄀ 氀 ᄀ椁쌀洞 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ팁渞最  
giữa hai khuynh hướng. Nhưng cả hai khuynh hướng này đều không thể đạt được một ਀猀„琀栀케愞 洀渀 琀턀椞 栀관甞Ⰰ 挀栀漀 渀渀 猀봀„瀀栀ꌀ椞 搀愞 瘀漀 ﴀ 琀栀挞 琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀 ᄀ섁„焀甀礀뼀琞 ᄀ쬁渞栀 猀„ 
thưởng, phạt.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„渀̀洁Ⰰ 氀 琀栀甀礀뼀琞 搀愞 瘀漀 猀„瀀栀渀 砀琀 挀愞 ﴀ 琀爀�椞 琀爀漀渀最  
tương lai. Theo thuyết này họa, phúc, thiện, ác ở hiện tại tuy không nhất trí, ਀渀栀뀀渁最 猀愀甀 欀栀椀 挀栀뼀琞Ⰰ 琀栀꜀渞 洀椀渀栀 栀漀뜀挞 琀爀�椞 猀봀„瀀栀渀 砀琀Ⰰ 琀栀椀윀渞 琀栀 琀栀뀀�渞最Ⰰ 挀 琀栀  
trừng, không hề thiên vị, do đó, yêu cầu này có thể được thỏa mãn. Trong các tín ਀渀最뀀渞最 栀甞 琀栀꜀渞 琀ꄀ椞 ꐀ渞ⴀ퀀�„挀椀渁最 挀 瀀栀椀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 渀栀뀀 琀栀뼀Ⱎ 瘀 琀뀀 琀뀀�渞最 瘀섀„猀„ 
phán xét của Diệm-ma-vương (Yamaraja) rất thông tục cũng thuộc chủ trương này. ਀䰀ꄀ椞 渀栀뀀 琀뀀 琀뀀�渞最 瘀섀„猀„瀀栀渀 砀琀 琀爀漀渀最 渀最礀 琀관渞 琀栀뼀„挀愞 挀ꄀⴁᄀ턁挞ⴀ最椀漀 挀栀渀栀 挀椀渁最  
phát xuất từ đó, nhất là chủ trương linh hồn bất diệt và thần linh tồn tại của ਀䬀栀愀渀最ⴀ퀀挞 挀椀渁最 栀漀渀 琀漀渀 洀甀턀渞 氀洀 琀栀케愞 洀渀 礀甀 挀꜀甞 ꔀ礞⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ ᄀ椁쌀洞 氀�„洀�„琀栀„ 
nhất của thuyết này là: nếu có một vị thần toàn trí toàn năng thì tại sao lại ਀瀀栀ꌀ椞 ᄀ椞 ᄀ뼁渞 琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀 洀�椞 瀀栀渀 砀琀㼀 � 挀栀 挀愞 洀�琞 渀最뀀�椞 琀„搀漀 栀渀栀 猀Ⱎ 渀뼀甞 挀  
điều lầm lỗi thì sao không trừng phạt ngay và nếu họ hành động thiện lương thì ਀琀ꄀ椞 猀愀漀 欀栀渀最 琀뀀�渞最 琀栀뀀�渞最 渀最愀礀㼀 퀀椀쌀洞 琀栀„栀愀椀Ⰰ 挀挀 瀀栀椀 栀甞 琀栀꜀渞Ⰰ 渀栀ꔀ琞 氀  
Cơ-đốc-giáo, cho rằng những kẻ chính nhân quân tử mà phải gặp vào cảnh khốn cùng ਀氀 搀漀 渀ꄀ椁 ﴀ 琀栀꜀渞 洀甀턀渞 琀栀„琀栀挀栀 琀栀뼀„琀栀椀Ⰰ 挀甀턀椞 挀豈渀最 爀팀椞 猀봀„ᄀ뀁挞 瀀栀渀 砀琀 洀�琞  
cách rất công bằng chính trực. Nếu vậy thì có thể bảo những kẻ bất lương mà được ਀瘀椀渀栀 栀椀쌀渞 挀椀渁最 氀 搀漀 琀栀꜀渞 琀栀„琀栀挀栀℀ 一栀뀀 琀栀뼀„琀栀 猀„瀀栀渀 砀琀 琀爀漀渀最 琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀 挀愞  
thần ý hẳn là không được công bằng: đó là một sự thật khó có thể phủ nhận. Nhiều ਀渀最뀀�椞 欀栀渀最 琀栀케愞 洀渀 瘀�椞 渀栀渞最 欀栀甀礀뼀琞 ᄀ椁쌀洞 ꔀ礞 ᄀ 戀椀 戀挀 琀栀甀礀뼀琞 瀀栀渀 砀琀 琀爀漀渀最  
ngày tận thế của tín đồ Cơ-đốc-giáo mà chủ trương một chủ nghĩa tương tự như tư ਀琀뀀�渞最 ꐀ渞ⴀ퀀�Ⱎ 渀栀ꔀ琞 氀 瘀쬀ⴞ氀愀椀ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ ᄀ 氀 㰀椀㸀琀洀 氀椀渀栀 挀栀„渀最栀⤀愁 㰀⼀椀㸀 
(Spiritualism) rất thịnh hành. Theo họ nói thì linh hồn thích ứng với nghiệp ਀欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 ᄀ뼁渞 琀栀대渞最 洀�琞 挀ꌀ渞栀 ᄀ쬁愞 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 ⠀栀漀뜀挞 氀 戀愀 渀最礀 猀愀甀 欀栀椀 挀栀뼀琞⤀Ⰰ  
dưới đến dịa ngục, trên đến thần vị có nhiều giai đoạn, hệt như lục đạo và ਀琀栀관瀞ⴀ最椀�椞ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 䐀甀礀 挀 ᄀ椁쌀洞 欀栀挀 渀栀愀甀 氀 栀촀„挀栀漀 猀愀甀 欀栀椀 ᄀ 栀漀渀  
tất những tội báo ấy thì lập tức linh hồn sẽ lần lượt tiến lên các địa vị cao. ਀퀀뜀挞 戀椀윀琞 洀�琞 ᄀ椁섀甞 氀洀 渀最뀀�椞 琀愀 挀ꌀ洞 琀栀ꔀ礞 爀ꔀ琞 栀渞最 琀栀切 氀㨀 渀栀 琀洀ⴀ氀椀渀栀ⴀ栀촀挞 琀爀„ 
danh người Anh, mục sư Owen đã kể lại trong tờ Weekly Despatch số mùa xuân, năm ਀퀀ꄀ椞 䌀栀渀栀 琀栀„挀栀渀Ⰰ 挀甀 琀爀甀礀윀渞 洀�琞 渀最뀀�椞 挀栀뼀琞 戀漀 琀椀渀 瘀섀⸞ 吀栀攀漀 挀甀 琀爀甀礀윀渞 渀礀  
thì một người nọ, sau khi chết vì sơ thần linh trừng phạt những tội trạng của ਀洀渀栀 渀渀 琀爀漀渀最 氀渀最 氀甀渀 氀甀渀 琀栀ꔀ礞 氀漀 猀„戀ꔀ琞 愀渀⸀ 퀀切渀最 氀切挀 ᄀ 挀 洀�琞 瘀쬀„琀栀椀渀 猀„ 
đến bảo rằng: “Tội của nhà ngươi là do chính nhà ngươi kết liễu lấy chứ không ਀瀀栀ꌀ椞 搀漀 琀栀꜀渞 氀椀渀栀 渀漀 瀀栀渀 砀琀 挀ꌀᴞ⸠ ⠀圀攀攀欀氀礀 䐀攀猀瀀愀琀挀栀Ⰰ ㄀㔀ⴀ㈀ⴀ㄀㤀㈀　⤀⸀ 一栀뀀 瘀관礞 琀栀  
thuyết phán xét ở ngày tận thế và thuyết thần ý tài phán đã bắt đầu lung lay ਀最椀愞 挀挀 洀挞 猀뀀 洀 琀椀뼀渞 最꜀渞 ᄀ뼁渞 洀�琞 氀漀ꄀ椞 琀뀀 琀뀀�渞最 渀栀뀀 琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 挀愞 倀栀관琞  
giáo vậy. Những phái hữu thần tại Ấn-Ðộ tuy chủ trương thần linh phán xét, song ਀挀椀渁最 琀栀愞 渀栀관渞 渀最栀椀윀瀞 挀愞 挀 渀栀渀Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀 琀栀渀 挀椀渁最 礀 琀栀攀漀 渀最栀椀윀瀞 洀 瀀栀渀 砀„ 
để định tội trạng, quy trách nhiệm cho cá nhân. Như vậy thì không cần có thần ਀挀椀渁最 挀 琀栀쌀„礀 琀栀攀漀 渀最栀椀윀瀞 洀 琀„砀„琀栀攀漀 氀甀관琞 琀„渀栀椀渀 瘀관礞⸀ 一뼀甞 挀„洀椀씀渞 挀뀀渞最 氀ꔀ礞  
thân ý thêm thắt vào để cố duy trì thuyết phán xét do thần ý thì điều đó rốt cục ਀挀椀渁最 挀栀준„氀 洀�琞 氀ﴀ 氀甀관渞 渀愞 渀ꄀ挞 渀愞 洀„洀 琀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Xem thế đủ biết sự phánx ét theo thần ý cũng có nhiều khuyết ਀ᄀ椁쌀洞 瘀 渀最뀀�椞 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„渀栀관渞 渀 氀 最椀ꌀ椞 ᄀ瀀 琀턀椞 栀관甞 ᄀ뀁挞⸀ 一最漀椀 爀愀Ⰰ 挀栀준„挀  
chính mình hoàn thành nghiệp của chính mình và thuyết <i>tam thế nghiệp </i>của ਀倀栀관琞 最椀漀 氀 琀栀甀礀뼀琞 挀 琀栀케愞ⴀᄀ渀最ⴀ琀渀栀 栀ꄀ渁 栀뼀琞⸀ 吀„洀渀栀 最礀 渀最栀椀윀瀞Ⰰ 琀„洀渀栀 琀栀挞  
hiện để rồi tự nhận lấy quả báo thì tưởng không còn cách phán xét nào công bằng ਀栀ꄀ渁⸀ 嘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ ᄀ椁섀甞 ᄀ 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 挀栀준„戀꼀琞 ᄀ꜁甞 �„欀椀뼀瀞 渀礀 洀 渀 渀턀椞 琀椀뼀瀞 琀„欀栀渀最  
biết bao nhiêu kiếp trước, cho nên, sự khốn cùng của người chân chính và sự vinh ਀栀椀쌀渞 挀愞 欀묀„戀ꔀ琞 氀뀀ꄁ渁最Ⰰ 渀뼀甞 挀„渀栀관渞 砀琀 �„欀椀뼀瀞 渀礀 琀栀 琀栀ꔀ礞 戀ꔀ琞 挀渀最 渀栀뀀渁最 渀뼀甞  
quan sát từ những kiếp xa xưa thì điều đó không hề bất công chút nào. Tại sao? ਀嘀 琀栀攀漀 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ ᄀ뀁挞 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀Ⰰ 猀„琀턀琞Ⰰ 砀ꔀ甞 挀愞 瘀관渞 洀윀渞栀Ⰰ 瘀  
quả đẳng lưu của thiện, ác không hẳn cùng một lúc trình hiện một cánh nhất trí; ਀挀椀 焀甀ꌀ„琀栀椀윀渞 琀ꄀ漞 渀渀 �„欀椀뼀瀞 渀礀 挀栀뀀愁 栀대渞 ᄀ뀁挞 琀栀„戀漀 �„欀椀뼀瀞 渀礀 洀 挀 欀栀椀 栀渀最  
bao nhiêu kiếp sau mới chịu báo, không hề sai một mảy may, và như thế thì quyết ਀欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀甀턀渞最 挀渀最 瘀 挀栀⸀ 䌀栀漀 渀渀Ⰰ 洀�琞 欀栀椀 挀 ᄀ뀁挞 渀椀섀洞 琀椀渀 瘀渞最 挀栀꼀挞 ꔀ礞 琀栀  
người ta có thể bình thản, an vui với số phận và cố gắng làm các việc phúc ਀琀栀椀윀渞⸀ 䌀椀渁最 琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 渀最뀀�椞 �„欀椀뼀瀞 渀礀 欀栀渀最 最礀 琀椀 挀 洀 挀„最뜀瀞 渀栀渞最 琀愀椀 渀ꄀ渞  
rủi ro thì sẽ hiểu rằng do kết quả cái nhân mình đã gieo ở các kiếp trước bây ਀最椀�„洀�椞 挀栀쬀甞Ⰰ 瘀 渀栀뀀 瘀관礞Ⰰ 琀洀 栀촀„猀봀„琀爀�„渀渀 渀栀뤀„渀栀洀Ⰰ 挀栀ꔀ瀞 渀栀관渞 琀爀挀栀 渀栀椀윀洞 挀愞  
mình và an nhiên tự tại. Nếu người ở kiếp này chẳng có phúc đức gì mà được sung ਀猀뀀�渞最Ⰰ 洀愀礀 洀꼀渞 琀栀 ᄀ 氀 搀漀 瀀栀切挀 ᄀ挞 最礀 搀渞最 �„欀椀뼀瀞 琀爀뀀�挞 ᄀ 琀栀渀栀 琀栀挞 瘀 瀀栀꜀渞  
phúc đức sẽ giảm thiểu. Phàm những sự sai biệt như vậy đều dự bị trong tương lai ਀ᄀ쌁„挀픀„瘀椀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ�渞最 挀ꄀ 氀洀 琀栀椀윀渞⸀ 퀀渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 ᄀ윁ⴞ渀栀ꔀ琞ⴀ渀最栀⤀愁 洀 渀椀  
Phật giáo cho cai chính nghĩa và đạo đức xây dựng trên lập trường công lợi là ਀琀洀 挀渀 挀栀휀„㰀椀㸀猀�„ᄀ꼁挞 㰀⼀椀㸀瘀 挀挞 氀挞 戀挀 戀케„渀Ⰰ 瘀 倀栀관琞 琀栀뀀�渞最 搀ꄀ礞 挀椀 琀栀椀윀渞 挀愀漀  
tột là phải siêu việt hẳn đạo đức còn tâm sở đắc. Tóm lại, đứng trên lập trường ਀栀촀愞Ⰰ 瀀栀切挀Ⰰ 琀栀椀윀渞Ⰰ 挀 挀豈渀最 渀栀ꔀ琞 琀爀 洀 渀椀 琀栀 欀栀渀最 挀 洀�琞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 渀漀 挀  
tính cách thỏa đáng và đây hy vọng như thuyết nghiệp của Phật giáo, bởi thế, ਀渀栀渞最 渀最뀀�椞 倀栀관琞 琀„挀栀渀 挀栀渀栀 ᄀ섁甞 ᄀ 氀ꔀ礞 ᄀ 氀洀 挀栀휀„愀渀 琀洀 氀관瀞 洀윀渞栀Ⰰ 栀̀渁最 栀椀  
tu đạo, và, trong lịch sử Phật giáo, đây là một sự thật rất rõ ràng. Như sẽ được ਀琀爀渀栀 戀礀 琀爀漀渀最 琀栀椀渀 琀栀„戀愀Ⰰ 琀爀漀渀最 猀턀„挀挀 ᄀ윁„琀„挀愞 倀栀관琞 挀椀渁最 挀 渀栀椀섀甞 渀最뀀�椞 氀  
điển hình cụ thể. Tức như trường hợp Nhật Liên chẳng hạn, cũng đã phải chịu biết ਀戀愀漀 渀栀椀甀 猀„戀挀栀 栀ꄀ椞Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀椀渁最 瘀甀椀 瘀묀„瘀 琀栀ꌀ渞 渀栀椀渀 渀栀관渞 氀渀栀 瘀 渀휀„氀挞  
truyền bá đạo lý Pháp-Hoa và vững tin ở thuyết nghiệp. Bên Âu Châu tuy cũng có ਀渀栀椀섀甞 渀最뀀�椞 挀栀 琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 氀 猀„洀 琀渀 挀愞 퀀�渞最 倀栀뀀ꄁ渁最Ⰰ 渀栀뀀渁最 氀ꄀ椞 琀椀渀 琀栀甀礀뼀琞  
phán xét trong ngày tận thế. Những người thiếu trí phán đoán như thế không phải ਀氀 琀⸀ 一椀 挀栀漀 挀豈渀最 琀栀 琀栀甀礀뼀琞 渀最栀椀윀瀞 琀甀礀 欀栀 挀栀渞最 洀椀渀栀 琀栀攀漀 欀栀漀愀 栀촀挞Ⰰ 渀栀뀀渁最  
trong các thuyết minh về điểm này, nó là một thuyết minh hợp lý nhất; đó là điều ਀琀愀 挀꜀渞 最栀椀 渀栀관渞⸀㰀⼀瀀㸀 
਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<hr width="30%" align="left">਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㄀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㄀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[110]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ栀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀Ⱎ 琀爀愀渀最 ㈀㜀㔀ⴀ㈀㠀㐀 瘀 ㌀㔀　ⴀ㌀㘀㔀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn111">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn111" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref111">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Như trên trang 509-510</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㄀㈀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㄀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀㈀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[112]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ刀栀礀猀 䐀愀瘀椀搀猀㬀 䔀愀爀氀礀 䈀甀搀搀栀椀猀洀Ⰰ 瀀⸀ 㜀㜀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn113">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn113" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref113">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	M. 43 Mahavedella 11, p. 296; Trung, 58 Ðại-Câu-Hi-La, trang 267: D. 23. ਀ऀ倀愀礀愀猀椀 ㄀Ⰰ 瀀⸀ ㌀㌀㔀㬀 吀爀뀀�渞最Ⰰ 挀瀀 戀ꌀ渞Ⰰ 㜀Ⰰ 琀爀愀渀最 㠀　　㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn114">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn114" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref114">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Bản tự kinh 5-6, 11a.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㄀㔀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㄀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀㔀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[115]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀椀氀愀渀搀愀 倀愀渀栀愀 瀀⸀ ㄀　㨀 琀爀 퀀�„䰀甀관渞Ⰰ 焀甀礀쌀渞 䤀䤀Ⰰ 琀爀愀渀最 㠀　戀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn116">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn116" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref116">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Milanda Panha, p, 7</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㄀㜀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㄀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀㜀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[117]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀⸀ ㌀㠀 䴀攀栀愀琀愀渀栀愀猀猀愀渀栀栀愀礀愀㬀 吀爀甀渀最ⴀ䠀洀 焀甀礀쌀渞 㐀㔀Ⰰ 吀爀ⴀ퀀뼀ⴞ䬀椀渀栀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn118">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn118" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref118">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㄀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Xem Trường Hàm, 5. Xa-nê-sa kinh; D, 18 danavosabha; Trung Hàm, 57, Tiễn Mao ਀ऀ䬀椀渀栀㨀 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀Ⰰ 㜀㤀Ⰰ 䌀甀氀愀猀愀欀甀氀甀渀搀愀最椀㨀 吀爀甀渀最Ⰰ 㠀㌀Ⰰ 吀愀洀 吀�挞 琀渀栀 琀„欀椀渀栀㬀  
	Ma-Ha-Ðà, 68, Malakapana v.v…</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㄀㤀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㄀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㄀㤀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[119]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀⸀ ㄀㌀㔀 䌀甀氀愀欀愀洀洀愀瘀椀戀栀愀渀最愀Ⰰ 瘀漀氀⸀ ㄀㄀㄀⸀ ㈀　㌀㬀 吀爀甀渀最 栀洀 㐀㐀Ⰰ 䄀渀栀 嘀椀 䬀椀渀栀Ⰰ 䌀瀀 戀ꌀ渞Ⰰ  
	trang 207’ (Tham khảo bản sự kinh quyển 1 tờ 6, trang 23a)</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㈀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㈀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[120]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀甀琀琀愀渀椀瀀愀琀愀Ⰰ 一 㘀㔀㐀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn121">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn121" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref121">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	S. 11 pp. 76-77; Tạp Hàm, 14, Cáp bản, trang 656.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㈀㈀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㈀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㈀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[122]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ堀攀洀 挀栀切 琀栀挀栀 琀爀愀渀最 ㄀㠀㜀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn123">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn123" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref123">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Visudimagga, Chap, 19: Buddhism in Translation, p, 24.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㈀㐀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㈀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㐀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[124]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀̀渁最ⴀ一栀ꔀ琞 㐀㌀Ⰰ 䌀瀀 戀ꌀ渞Ⰰ 琀爀愀渀最 ㄀㌀㔀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn125">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn125" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref125">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Milandapanha, p, 46: p, 71</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㈀㘀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㈀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㘀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[126]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䜀攀猀愀洀渀琀氀椀挀栀攀 圀攀爀欀攀 㐀㄀Ⰰ 猀⸀ 㔀㤀㄀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn127">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn127" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref127">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Warren’s Buddhism in Translation, p, 234: Mrs, Rhys Davids Buddhism, p. 137</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㈀㠀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㈀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㈀㠀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[128]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀⸀ 㠀㄀Ⰰ 瀀⸀ ㈀㈀㜀㬀 吀̀渁最ⴀ一栀ꔀ琞 㔀Ⰰ 䌀瀀 戀ꌀ渞Ⰰ 琀爀愀渀最 㐀㠀㔀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn129">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn129" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref129">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㈀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	M, 57, Kuppurava ika suttà, Hán dịch chư được biết.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㌀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㌀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[130]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䄀⸀嘀⸀瀀⸀㈀㤀㜀㬀 吀爀甀渀最 ㌀Ⰰ 吀뀀 䬀椀渀栀Ⰰ 瀀Ⰰ ㄀㌀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn131">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn131" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref131">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Dhammapala</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㌀㈀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㌀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㈀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[132]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀栀愀洀 挀栀椀뼀琞 吀ꄀ瀞Ⰰ ㌀Ⰰ 挀瀀 戀ꌀ渞Ⰰ 琀爀愀渀最 㠀㤀㄀㬀 一最椀ⴁ倀栀꜀渞ⴀ䰀甀관琞Ⰰ ㈀㄀Ⰰ 琀�„㈀Ⰰ ㈀㠀愀㬀 䐀栀⸀ 倀⸀  
	127; Suttanipata 126</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㌀㌀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㌀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㌀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[133]</span></span></a><span style="font-size: 12pt">਀ऀ㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀ 氀愀渀最㴀∀䔀一ⴀ䜀䈀∀㸀吀爀 က�„䰀甀관渞 ㄀㄀Ⰰ 㘀㜀愀㬀 䬀愀琀栀愀瘀愀琀琀栀甀 嘀䤀䤀䤀⸀ ㄀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn134">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn134" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref134">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Tham chiếu M. 12 Mahasikanada sutta Trung, Xá-Lợi-Phất sở thuyết vol, 1, p. ਀ऀ㜀㌀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn135">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn135" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref135">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Tham chiếu Ấn-Ðộ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử trang 363; ibia, p, 150</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㌀㘀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㌀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㌀㘀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[136]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䈀爀愀栀洀愀樀愀氀猀 猀甀琀琀愀 䤀䤀 琀挞 䐀Ⰰ 䤀Ⰰ 瀀⸀ 㔀 匀椀洀愀洀愀瀀愀搀愀 猀甀琀琀愀 㐀㔀 瘀 䐀⸀ ㄀㘀㐀 瘀⸀瘀☀†渀椀  
	đến can chủng (mulabija); cán chủng (khendabija), tiết chủng (phala bija) và ਀ऀ挀栀渞最 挀栀渞最 ⠀戀椀樀愀 戀椀樀愀⤀ 瘀⸀瘀☀㰠⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn137">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn137" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref137">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㌀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Ấn-Ðộ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 313 – 314</span></div>਀ 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn14">਀ऀ㰀栀爀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀琀愀戀氀攀 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀　　─∀ 椀搀㴀∀琀愀戀氀攀㄀∀ 挀攀氀氀猀瀀愀挀椀渀最㴀∀　∀ 挀攀氀氀瀀愀搀搀椀渀最㴀∀　∀㸀 
	<tr>਀ऀऀ㰀琀搀 眀椀搀琀栀㴀∀㐀㌀　∀㸀 
਀ऀऀऀ㰀瀀 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
			<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 8pt" color="#800000">਀ऀऀऀ䈀愀渀 吀甀 吀栀뀀 倀栀관琞 䠀촀挞㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀瀀㸀㰀⼀琀搀㸀 
		<td>਀ऀऀ㰀瀀 愀氀椀最渀㴀∀爀椀最栀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<font face="Microsoft Sans Serif">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀䌀관瀞 渀栀관琞㨀 
		<!--webbot bot="Timestamp" S-Type="EDITED" S-Format="%m/%d/%Y" startspan -->05/24/2005<!--webbot bot="Timestamp" i-checksum="12576" endspan -->਀ऀऀ㰀⼀昀漀渀琀㸀 
			<a target="_self" title="lên &#273;&#7847;u trang" href="#top">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀 
			<img border="0" src="../../../images/top1.gif" width="18" height="15"></font></a></font></td>਀ऀ㰀⼀琀爀㸀 
	</table>਀ 
</body>਀ 
</html>਀�