<html>਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương III: Hữu tình luận đại cương</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀瀀⸀䈀漀搀礀吀攀砀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:#333399; margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀瀀⸀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀ⴀⴀ㸀 
</style>਀㰀⼀栀攀愀搀㸀 
਀㰀戀漀搀礀㸀 
਀㰀栀㈀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㘀∀㸀㰀⼀愀㸀䌀䠀꼀ꀁ丁䜀 䤀䤀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀戀爀㸀 
</span>HỮU TÌNH LUẬN ÐẠI CƯƠNG</h2>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㘀㄀∀㸀㰀⼀愀㸀㄀ⴀ 嘀퐀ⴀ一䜀쌀ⴀ䰀唀가丞㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Tất cả đều do nhân duyên sinh, trong đó không có một cái gì ਀琀팀渞 琀ꄀ椞 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀„栀甞 琀渀栀 ⠀猀愀琀琀愀⤀Ⰰ 琀挞 猀椀渀栀 瘀관琞Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀 挀椀渁最 欀栀渀最  
ngoài nguyên tắc ấy, còn cái <i>tự ngã </i>(atta atman) mà người đương thời cho ਀氀 洀�琞 氀椀渀栀 琀栀쌀„挀턀„ᄀ쬁渞栀 琀栀 ᄀ 挀栀준„氀 猀ꌀ渞 瀀栀꤀洞 挀愞 欀栀渀最 琀뀀�渞最 洀 琀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Hỏi: Ai tạo ra hình này (bimla = hữu tình)? Người ਀琀ꄀ漞 爀愀 栀渀栀 ꔀ礞 �„ᄀ甀㼀 吀„ᄀ甀 栀渀栀 渀礀 猀椀渀栀㼀 刀팀椞 瘀섀„ᄀ甀 栀渀栀 渀礀 搀椀윀琞ᴀ☠渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Đáp: Hình này chẳng phải tự tạo, cũng chẳng phải ਀搀漀 愀椀 琀ꄀ漞Ⰰ 搀漀 渀栀渀 搀甀礀渀 ⠀欀攀琀甀洀 瀀愀琀椀挀挀愀⤀ 洀 猀椀渀栀Ⰰ 渀栀渀 搀甀礀渀 搀椀윀琞 琀栀 搀椀윀琞㬀 挀椀渁最  
như hạt giống gieo ngoài ruộng, gặp đất gặp nước và ánh nắng nhờ đó mà nảy nở; ਀⠀㔀⤀ 甀꤀渞Ⰰ ⠀㄀㠀⤀ 最椀�椞 挀椀渁最 搀漀 渀栀渀 搀甀礀渀 洀 猀椀渀栀Ⰰ 渀栀渀 搀甀礀渀 搀椀윀琞 琀栀 搀椀윀琞⸀ᴀ㰠猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㜀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㜀㄀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㜀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀 
</span>਀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trên đây là quan niệm của Phật và các đệ tử về bản thể hữu ਀琀渀栀Ⰰ 琀挞 栀甞 琀渀栀 ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞 戀�椞 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„挀栀„焀甀愀渀Ⰰ 欀栀挀栀 焀甀愀渀 瘀 洀턀椞  
quan hệ giữa các yếu tố đó. Nói khác đi, là được thành lập bởi <i>nhân duyên.਀㰀⼀椀㸀一뼀甞 渀椀 琀栀攀漀 琀栀 搀„洀 倀栀관琞 最椀漀 ᄀ팁„爀ꔀ琞 뀀愁 搀豈渀最 琀栀 渀栀뀀 洀�琞 挀휀„砀攀 搀漀 渀栀椀섀甞  
bộ phận hợp lại mà thành.<a name="_ftnref72" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn72"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[72]</span></span></a> ਀퀀 氀 㰀椀㸀瘀ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞 㰀⼀椀㸀⠀愀渀愀琀琀愀 瘀愀搀愀⤀ 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 瘀 氀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 栀椀쌀渞 琀栀„ 
nhất trong giáo lý. Tuy nó là kết luận của nhân-duyên-quan cũng không ngoài việc ਀氀ꔀ礞 猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀ⴀ瘀ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 ᄀ쌁„瀀栀琀 栀甀礀 瘀 欀栀漀渀最 ᄀꄁ椞⸀ 䰀ꄀ椞 渀栀뀀  
chủ nghĩa vô thần không những chỉ là chủ trương của Phật Giáo mà cũng còn là chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 䬀ⴞ一愀ⴀ䜀椀漀 瘀 瀀栀椀 匀턀ⴞ䰀甀관渞 渀愞Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀最漀椀 倀栀관琞 最椀漀 爀愀Ⰰ 挀 氀묀„ 
không có giáo phái nào khác đã phá định-mệnh-luận cá nhân để tìm cầu giải thoát ਀琀渀 最椀漀㨀 ᄀ 氀 洀�琞 ᄀ뜁挞 琀爀뀀渁最 挀愞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 瘀섀„挀̀渁 挀„瘀ⴀ琀栀꜀渞ⴀ氀甀관渞  
Phật đã không quan tâm thấy, nhưng, trái lại, đã dốc toàn lực vào việc luận ਀挀栀渞最 瘀ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞Ⰰ ᄀ椁섀甞 ᄀ 琀뀀�渞最 欀栀渀最 挀 最 氀 氀ꄀ„挀ꌀ⸞ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 琀栀攀漀 挀栀휀„琀椀  
thấy, sự giải thích và luận chứng của Phật về chân nghĩa của vô-ngã-luận, thông ਀氀윀Ⱎ 瀀栀꜀渞 渀栀椀섀甞 挀 琀渀栀 挀挀栀 挀ꄀ 最椀�椞⸀ 一栀뀀渁最 �„ᄀ礀 琀椀 猀봀„欀栀渀最 戀渀 ᄀ뼁渞 渀栀渞最  
phương thức luận chứng ấy, đợi khi nói về tổ chức hữu tình thì tự nhiên ta sẽ ਀琀栀ꔀ礞 爀 戀ꌀ渞 ﴀ 挀愞 渀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">ÐÁP: Ông muốn biết ai tạo ra chúng sinh ư? Ðó là ý ਀渀最栀⤀ 挀愞 洀愀 瘀관礞Ⰰ 挀栀切渀最 猀椀渀栀 挀栀준„搀漀 挀栀뀀 栀渀栀 琀관瀞 栀瀞 氀ꄀ椞 洀 琀栀渀栀 ⠀猀甀搀搀栀愀  
sankharapunja) trong đó không có cái gì có thể được gọi là hữu tình (quan niệm ਀ᄀ쬁渞栀 洀윀渞栀 挀 渀栀渀⤀㬀 挀椀渁最 渀栀뀀 挀挀 戀�„瀀栀관渞 琀관瀞 栀瀞 氀ꄀ椞 洀 最촀椞 氀 砀攀Ⰰ 挀椀渁最 琀栀뼀Ⱎ 挀栀준„ 
dựa vào (5) uẩn mà (tạm) có ái tên chúng sinh mà thôi…&nbsp; (S. I, p, 135; Tạp 44, ਀琀爀愀渀最 㜀㌀㄀⤀⸀ 퀀 氀 戀椀 琀渞最 挀 琀椀뼀渞最 挀愞 䈀ꄀ琞ⴀᄀ쬁愞ⴀ氀愀ⴀ渀椀 ⠀嘀愀樀椀猀愀⤀⸀ 匀愀甀Ⰰ 琀栀 搀„挀휀„ 
xe của Long-Quân (Nagasena) nói về vô-ngã-luận cho vua Di-lan đà chính đã phát ਀砀甀ꔀ琞 琀„ᄀ ⠀堀攀洀 䴀椀氀椀渀搀愀 倀愀渀搀愀 㤀Ⰰ ㄀㄀㄀Ⰰ ㄀ⴀ㠀⤀⸀ 䰀ꄀ椞 琀爀漀渀最 吀ꄀ瀞ⴀ䠀洀Ⰰ 戀ꌀ渞 䠀渀 搀쬀挞栀 琀栀  
bảo đó là lời nói của Thi-la-ni (Sela), đây tuy là một sự thực lịch sử nhưng nay ਀瘀꬀渞 挀栀뀀愁 琀栀쌀„砀挀 ᄀ쬁渞栀 ᄀ뀁挞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_062"></a>2- NHỮNG YẾU TỐ TỔ CHỨC THÀNH HỮU TÌNH<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ ᄀ挞 倀栀관琞 挀栀漀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„琀픀„琀栀渀栀 䠀甞 琀渀栀 氀 最㼀 瘀ꔀ渞  
đề này, nói một cách đại thể, Phật chia những yếu tố thành lập Hữu tình thành ਀栀愀椀 氀漀ꄀ椞㨀 洀�琞 氀 礀뼀甞 琀턀„瀀栀椀ⴀ瘀관琞ⴀ挀栀ꔀ琞 ⠀愀爀甀瀀椀渀愀⤀Ⰰ 瘀 栀愀椀 氀 礀뼀甞 琀턀„瘀관琞ⴀ挀栀ꔀ琞  
(rupina). Nói một cách dễ hiểu thì đó là yếu tố tinh thần và yếu tố nhục thể, ਀栀愀椀 礀뼀甞 琀턀„ꔀ礞 欀뼀琞 栀瀞 氀ꄀ椞 洀 琀栀渀栀 䠀甞 琀渀栀Ⰰ 瘀 渀椀 琀栀攀漀 琀栀甀관琞 渀最„氀 搀愀渀栀ⴀ猀꼀挞  
(namarupa) vậy. Danh từ này đã được dùng làm thuật ngữ từ thời đại Phạm-Thư và ਀琀栀뀀�渞最 挀栀준„渀最栀⤀愁 栀椀윀渞 琀뀀渞最 瘀 挀 琀栀쌀„⠀椀渀搀椀瘀椀搀甀愀氀⤀Ⰰ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㜀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㜀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㜀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Phật cũng thu dụng và cho đó là đơn vị thành lập Hữu tình.<a name="_ftnref74" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn74"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[74]</span></span></a>਀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Theo sự giải thích của Phật giáo thì danh là yếu tố tinh ਀琀栀꜀渞Ⰰ 挀栀준„挀栀漀 琀栀Ⱎ 栀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞 琀爀漀渀最 琀栀甀礀뼀琞 一最椀ⴁ甀꤀渞Ⰰ 挀渀 猀꼀挞 氀 礀뼀甞 琀턀„瘀관琞  
chất, chỉ yếu tố nhục thể do bốn đại tạo thành<a name="_ftnref75" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn75"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[75]</span></span></a>. ਀一椀 挀挀栀 ᄀꄁ渁 最椀ꌀ渞Ⰰ 搀愀渀栀Ⰰ 猀꼀挞 氀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 挀愞 琀栀渀 瘀 琀洀 栀瀞 琀栀渀栀⸀ 吀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ  
nếu bảo sinh mệnh (jiva) và thân thể là một hay khác nhau đều là sai lầm<a name="_ftnref76" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn76"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[76]</span></span></a><sup>਀㰀⼀猀甀瀀㸀戀�椞 瘀 搀愀渀栀Ⰰ 猀꼀挞 瀀栀ꌀ椞 栀愀 栀瀞 氀ꄀ椞 洀�椞 琀栀渀栀 氀관瀞 ᄀ뀁挞 栀甞 琀渀栀⸀ 䌀„砀攀洀 琀栀뼀„ 
thì tư tưởng của Phật tuy có phản phất phong vị nhị-nguyên-luận, nhưng thật ra ਀挀椀渁最 挀 琀栀쌀„挀栀漀 渀 氀 洀�琞 氀漀ꄀ椞 吀쬀渞栀ⴀ栀渀栀ⴀ氀甀관渞 ⠀瀀愀爀愀氀氀攀氀椀猀洀⤀ 倀栀관琞 氀ꄀ椞 挀渀 挀栀椀愀 猀묀„ 
danh, sắc thành nhiều thứ để nói về những yếu tố thành lập hữu tình, như lục ਀最椀�椞Ⰰ 渀最椀 甀꤀渞Ⰰ 琀„琀栀挞Ⰰ 琀栀관瀞 渀栀쬀„砀Ⱎ 琀栀관瀞 戀琀 最椀�椞 瘀⸀瘀☀†嘀 挀 欀栀椀 倀栀관琞 挀栀切 琀爀촀渞最  
quan sát về thân thể, có khi chỉ nhấn mạnh về phương diện tinh thần, có khi chú ਀ﴀ 焀甀愀渀 猀琀 瘀섀„洀뜀琞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 渀栀관渞 琀栀挞Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀Ⰰ 倀栀관琞 ᄀ ᄀ渞最 琀爀渀 渀栀椀섀甞 氀관瀞  
trường khác nhau để nói rõ sự cấu tạo của Hữu tình. Bây giời tôi hãy căn cứ theo ਀猀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 挀栀„礀뼀甞 ᄀ ᄀ쌁„琀爀渀栀 戀礀 洀�琞 挀挀栀 ᄀꄁ渁 最椀ꌀ渞 渀栀뀀 猀愀甀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trước hết hãy bàn về thuyết Lục-Giới. Thuyết này chủ yếu ਀琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„礀뼀甞 琀턀„瘀관琞 挀栀ꔀ琞Ⰰ 琀挞 琀픀„挀栀挞 挀愞 琀栀渀 琀栀쌀Ⱎ 瘀 渀 琀栀뀀�渞最 ᄀ뀁挞 渀椀  
đến trong Trung-Ấn-Ðộ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử-Hàm 42, Phân-biệt-lục-giới kinh ਀⠀䴀⸀㄀㐀　 䐀栀愀琀椀瘀椀戀栀愀渀最愀⤀ 瘀 挀挀 欀椀渀栀 欀栀挀⸀ 吀栀攀漀 琀栀甀礀뼀琞 渀礀 琀栀 䠀甞 琀渀栀 氀 搀漀 ᄀꔁ琞Ⰰ  
nước, lửa, gió, không và thức, được gọi là lục đại, tạo thành; nhờ năm giới ਀⠀ᄀꄁ椞⤀ 琀爀뀀�挞 洀 挀 挀挀 挀ꄀ 焀甀愀渀 挀愞 琀栀渀 琀栀쌀„瘀 琀挀 搀渞最 挀愞 挀栀切渀最开ᄀꔁ琞 氀 砀뀀ꄁ渁最Ⰰ  
thịt; nước là máu và chất lỏng trong thân thể; lửa là nhiệt khí; gió là sự hô ਀栀ꔀ瀞㬀 欀栀渀最 氀 挀挀 氀휀„琀爀턀渞最开渀栀�„瘀漀 洀�琞 最椀�椞 猀愀甀 挀豈渀最 ⠀琀栀挞⤀ 洀 戀椀쌀甞 栀椀윀渞 挀挀  
hoạt động tinh thần. Khi quan sát về phương diện này, không thường chia chẻ và ਀琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„琀픀„挀栀挞 琀栀渀 琀栀쌀„洀�琞 挀挀栀 爀ꔀ琞 挀栀椀 氀椀 瘀 琀뀀�渞最 琀관渞Ⰰ 渀栀뀀渁最 猀„焀甀  
phiền tỏa nên ở đây tôi không dám đi sâu vào chi tiết. Tóm lại, thuyết Lục-giới ਀琀甀礀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 琀爀촀渞最 礀뼀甞 戀넀渞最 琀栀甀礀뼀琞 渀最椀ⴁ甀꤀渞Ⰰ 渀栀뀀渁最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞  
thuyết minh tổ chức Hữu tình, dĩ nhiên, nó cũng là một thuyết quan trọng. Về sau ਀䌀栀甀ⴀ一最渀ⴀ吀渀最 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 䰀挞ⴀᄀꄁ椞ⴀ搀甀礀渀ⴀ欀栀�椞 琀栀관琞 爀愀 挀椀渁最 ᄀ 戀꼀琞 渀最甀팀渞 琀„挀挀栀  
phân loại này.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„栀愀椀 氀 琀栀甀礀뼀琞 吀ⴞ吀栀挞⸀ 吀栀甀礀뼀琞 渀礀 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最  
duy trì sinh mệnh, tức Hữu-tình-thể, chia sự thành lập hữu tình làm bốn yếu tố ਀ᄀ쌁„焀甀愀渀 猀琀⸀ 䴀�琞 氀 ᄀ漁ꄀ渞 琀栀挞 ⠀欀愀戀愀氀椀渀欀愀爀愀栀愀爀愀⤀ 氀 戀�„瀀栀관渞 渀栀�„瘀漀 琀栀挞 瘀관琞 ᄀ쌁„ 
nuôi sống, tương đương với cái gọi là “nhờ ăn mà sống” (annarasamayatman) trong ਀섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀Ⰱ 氀 礀뼀甞 琀턀„渀栀挞 琀栀쌀⸞ 䌀渀 栀愀椀Ⰰ 戀愀 瘀 戀턀渞 氀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„琀椀渀栀 琀栀꜀渞Ⰰ  
từ thô đến tinh, tức là xác thực (vinnana-ahara). Thuyết này nói rõ chúng sinh ਀渀栀�„琀„琀栀挞 ⠀戀턀渞 挀挀栀 ̀渁⤀ 洀 ᄀ뀁挞 挀ꔀ甞 琀栀渀栀⸀ 吀甀礀 爀ꔀ琞 琀뀀ꄁ渁最 琀„渀栀뀀 挀椀 洀  
Áo-Nghĩa-Thư gọi là <i>Ngũ Tạng</i><a name="_ftnref77" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn77"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[77]</span></span></a> ਀渀栀뀀渁最Ⰰ 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 挀栀漀 挀栀渀 琀渀栀 琀栀挞 渀最 氀 㰀椀㸀栀漀愀渀 栀„渀最 㰀⼀椀㸀 
(anandanayatman), Phật giáo thì cho là <i>vô ngã. </i>Trong khi nói <i>hết thảy ਀挀栀切渀最 猀椀渀栀 渀栀�„̀渁 洀 猀턀渞最 㰀⼀椀㸀⠀猀愀戀戀攀 猀愀琀琀愀 愀栀愀爀愀琀琀栀椀琀椀栀愀⤀ 琀栀관琞 爀愀 挀椀渁最 爀ꔀ琞 琀뀀ꄁ渁最  
đồng với cái gọi là <i>hết thảy chúng sinh nhờ vào hành mà sống </i>(sabbe satta ਀猀愀渀欀栀愀琀栀椀琀椀欀愀⤀Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ 琀甀礀 渀椀 氀 㰀椀㸀̀渁㰀⼀椀㸀 渀栀뀀渁最 欀栀渀最 挀栀漀 ᄀ 氀 琀爀甀渀最 琀洀  
của <i>mùi vị. </i>Ðiều này đã được Phật chỉ bày rõ, vì vậy không nên chấp chặt ਀瘀漀 瘀̀渁 琀„洀�琞 挀挀栀 琀栀椀 焀甀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thứ ba là&nbsp; thuyết <i>Ngũ-uẩn </i>&nbsp;(pancakkhandha) được Phật ਀猀„搀渞最 洀�琞 挀挀栀 爀ꔀ琞 瀀栀픀„戀椀뼀渞 瘀Ⰰ 瘀 瘀관礞Ⰰ 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 ᄀꄁ椞 戀椀쌀甞 挀栀漀 挀挀  
yếu-tố-quan. Thuyết này chia tổ chức của người ta thành năm loại để quan sát, đó ਀氀㨀 㰀椀㸀猀꼀挞 㰀⼀椀㸀⠀爀甀瀀愀 ⴀ 瘀관琞 挀栀ꔀ琞⤀Ⰰ 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀⠀嘀攀搀愀渀愀 ⴀ 挀ꌀ洞 琀渀栀⤀ 㰀椀㸀琀뀀�渞最 㰀⼀椀㸀 
(sanna - biểu tượng) <i>hành </i>(sankhara – ý chí) và <i>thức </i>(vinnana – ý ਀琀栀挞Ⰰ 渀最�„琀渀栀⤀⸀ 吀爀椀 瘀�椞 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀䰀挞ⴀ最椀�椞 㰀⼀椀㸀渀椀 琀爀渀Ⰰ 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 一㰀椀㸀最椀ⴁ甀꤀渞 
</i>này chỉ chuyên thuyết minh về những yếu tố tâm lý. <i>Sắc </i>thu nhiếp tất ਀挀ꌀ„渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„瘀관琞 挀栀ꔀ琞Ⰰ 挀渀 戀턀渞 甀꤀渞 欀椀愀 ⠀琀栀Ⱎ 琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞⤀ 氀 渀栀渞最 礀뼀甞  
tố tâm lý trọng yếu, nhưng trong phần tâm-lý-luận sau sẽ nói một cách rõ ràng, ở ਀ᄀ礀 挀栀뀀愁 ᄀ섁„挀관瀞 ᄀ뼁渞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ngoài ra, còn có những phương pháp phân loại khác chuyên lấy ਀栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 渀栀관渞 琀栀挞 氀洀 琀椀甀 挀栀甀꤀渞 渀栀뀀 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀氀挞 砀„㰀⼀椀㸀⠀挀栀愀礀愀琀愀渀愀⤀ 挀栀椀愀 爀愀 
<i>mắt, tai, mũi, lưỡi, thân </i>và ý, rồi cộng thêm lục cảnh <i>sắc, thanh, ਀栀뀀ꄁ渁最Ⰰ 瘀쬀Ⱎ 砀切挀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀瀀栀瀀 㰀⼀椀㸀琀栀渀栀 爀愀 琀栀관瀞ⴀ渀栀쬀ⴞ砀⸞ 刀팀椞 氀ꄀ椞 瀀栀턀椞 栀瀞 㰀椀㸀 
lục-căn, lục cảnh </i>và <i>lục thức </i>mà thành <i>thập-bát-giới </i>(18 ਀最椀�椞⤀⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ ᄀ쌁„挀栀漀 琀椀윀渞 氀椞Ⰰ 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀椀渁最 猀봀„ᄀ뀁挞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 爀 爀渀最 琀爀漀渀最  
chương tâm-lý-luận ở sau, đây chỉ giới thiệu qua về danh mục mà thôi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 搀豈 氀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 渀漀 ᄀ椁 渀愞 琀栀攀漀 倀栀관琞  
thì Hữu tình là một hợp thể gồm nhiều yếu tố tụ tập lại chứ quyết không phải là ਀洀�琞 琀栀쌀„琀栀甀꜀渞 渀栀ꔀ琞Ⰰ ᄀꄁ渁 ᄀ�挞 瘀 挀턀„ᄀ쬁渞栀㬀 瘀 戀ꔀ琞 挀„礀뼀甞 琀턀„渀漀 挀椀渁最 ᄀ섁甞 渀椀윀洞 渀椀윀洞  
sinh diệt, nhất là hiện tượng tâm lý luôn luôn lưu chuyển biến thiên, không một ਀瀀栀切琀 渀漀 搀渞最 �„洀�琞 挀栀휀Ⱎ 琀爀漀渀最 ᄀ 欀栀渀最 挀 挀椀 最 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 㰀椀㸀渀最 琀栀쌀„琀栀뀀�渞最  
trụ </i>cả. Do đó, cứ theo phương pháp quan sát này thì đây có thể cũng coi là ਀洀�琞 挀̀渁 挀„挀愞 㰀椀㸀瘀ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞⸀ 㰀⼀椀㸀倀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 焀甀愀渀 猀琀 渀礀 挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 琀„渀栀뀀  
tâm-lý-học hiện đại, lấy những hoạt động tinh thần và cân nhục làm điểm xuất ਀瀀栀琀 爀팀椞 瀀栀渀 琀挀栀 瘀 欀栀ꌀ漞 猀琀 洀촀椞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀ ᄀ쌁„ᄀ椁 ᄀ뼁渞 挀栀휀„戀挀 戀케„挀椀 最촀椞  
là <i>tự ngã cố định. </i>Lại nữa, phương pháp quan sát yếu tố trên đây, dĩ ਀渀栀椀渀Ⰰ 氀 氀ꔀ礞 渀栀渀 氀漀ꄀ椞 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞 最椀漀  
mà nhận xét thì không phải nó chỉ hạn cục ở nhân loại mà có thể ứng dụng cho tất ਀挀ꌀ„洀촀椞 猀椀渀栀 瘀관琞⸀ 䐀甀礀 挀 ᄀ椁쌀洞 猀愀椀 欀栀挀 氀 �„渀栀渞最 栀ꄀ„ᄀ댁渞最 ᄀ�渞最 瘀관琞 琀栀  
tinh-thần-lực không bằng ở loài người, bởi thế những động tác về mặt vật chất ਀洀ꄀ渞栀 栀ꄀ渁⸀ 一最뀀挞 氀ꄀ椞Ⰰ 渀뼀甞 �„琀爀渀 渀栀渀 氀漀ꄀ椞 挀渀 挀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞Ⰰ 渀栀뀀 渀最뀀�椞 挀椀 琀爀�椞  
chẳng hạn, thì sinh hoạt vật chất chắc phải yếu kém hơn sinh hoạt tinh thần, và, ਀渀栀뀀 瘀관礞 琀栀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 琀爀渀 ᄀ礀 欀栀渀最 琀栀쌀„渞最 搀渞最 洀�琞 挀挀栀 琀栀挀栀 栀瀞  
như loài người được. Tóm lại, đứng về phương diện nguyên tắc mà nói thì phương ਀瀀栀瀀 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 琀爀渀 挀 琀栀쌀„渞最 搀渞最 挀栀漀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„䠀甞 琀渀栀 �„洀촀椞 最椀愀椀 挀ꔀ瀞Ⰰ 欀栀渀最  
những thế, nếu chỉ đứng trên lập trường pháp tướng mà nhận xét cũng có thể kết ਀氀甀관渞 渀栀뀀 琀栀뼀„⠀渀栀뀀渁最 瘀섀„猀愀甀 ᄀ 渀ꌀ礞 猀椀渀栀 渀栀渞最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀栀뀀 栀甞 琀渀栀 �„挀椀 嘀 匀꼀挞Ⰰ  
có các pháp vô sắc, tức là những vấn đề vi tế của vật chất, song ở đây chưa cần ਀氀甀관渞 挀甞 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀⤀⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_063"></a>3- ÐỘNG-LỰC-NHÂN THÀNH LẬP HỮU TÌNH<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀�„氀渀Ⰰ 洀�椞 挀栀준„琀爀渀栀 戀礀 渀栀渞最 㰀椀㸀礀뼀甞 琀턀„㰀⼀椀㸀琀栀渀栀 氀관瀞 栀甞  
tình, đứng về phương diện <i>tĩnh </i>mà nhận xét thì đó mới chỉ là sự quan sát ਀挀 琀渀栀 挀挀栀 㰀椀㸀挀ꄀ 最椀�椞㰀⼀椀㸀 瘀 㰀椀㸀瀀栀渀 琀挀栀⸀ 㰀⼀椀㸀䈀礀 最椀�Ⱎ ᄀ攁洀 琀픀渞最 栀瀞 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ 
những yếu tố lại với nhau, vì cái mà Phật gọi là <i>nhân duyên </i>tức là chỉ sự ਀焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 琀椀ⴀ氀椀윀甞ⴀ渀栀渀 瘀 渀最甀礀渀ⴀᄀ�渞最ⴀ氀挞 瘀관礞⸀ 嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 倀栀관琞 ᄀ 搀豈渀最  
nhiều danh từ để biểu hiện, chẳng hạn như <i>nghiệp </i>(kamma), <i>vô minh </i>਀⠀愀瘀樀樀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀搀挞㰀⼀椀㸀 ⠀琀愀渀栀愀⤀ 瘀⸀瘀☀☠渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Này các Tỳ-Khưu! Tứ thực này lấy gì làm nhân? Lấy ਀最 氀洀 琀관瀞㼀 䐀漀 ᄀ甀 洀 猀椀渀栀㼀 䐀漀 ᄀ甀 洀 瀀栀琀 猀椀渀栀㼀 吀„琀栀挞 氀ꔀ礞 䐀䌞 洀 瀀栀琀 猀椀渀栀ᴀⰠ㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㜀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㜀㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㜀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
</span>“Các nghiệp ái lấy VÔ MINH làm nhân mà tích tụ các ấm (uẩn) của đời khác”.<a name="_ftnref79" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn79"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt; font-style:normal">[79]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀㰀椀㸀 㰀⼀椀㸀氀 渀栀渞最 ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁 琀栀ꔀ礞 爀ꌀ椞 爀挀 琀爀漀渀最 挀挀  
kinh. Ðến hai chữ <i>chấp trước </i>(upadana) làm nhân để tích tụ năm uẩn thì ਀倀栀관琞 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 栀愀礀 搀豈渀最Ⰰ 琀栀渀最 琀栀뀀�渞最 最촀椞 琀픀„挀栀挞 挀愞 䠀甞 琀渀栀 氀洀 㰀椀㸀渀̀洁 琀栀„甀꤀渞 
</i>(pancupadanakhandha), tức là năm yếu tố do <i>chấp trước </i>mà được kết ਀栀瀞⸀ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 渀뼀甞 渀椀 洀�琞 挀挀栀 琀픀渞最 焀甀琀 琀栀 渀栀渞最 挀椀 氀洀 挀̀渁 戀ꌀ渞 ᄀ쌁„欀뼀琞 栀瀞  
năm uẩn là <i>phiền não và nghiệp, </i>tức là chất keo dính chặt tổ chức của Hữu ਀琀渀栀 氀ꄀ椞 瘀�椞 渀栀愀甀Ⰰ 欀栀渀最 ᄀ쌁„挀栀漀 爀�椞 渀栀愀甀Ⰰ 欀栀渀最 ᄀ쌁„挀栀漀 爀�椞 渀栀愀甀⸀ 䈀ꌀ漞 爀넀渞最 㰀椀㸀瘀  
minh, ái, trược, dục, </i>tất cả đều là những vật thuộc phiền não, dựa vào kết ਀焀甀ꌀ„挀愞 㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞㰀⼀椀㸀Ⰰ 琀挞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 挀栀切渀最Ⰰ 爀팀椞 渀最栀椀윀瀞 氀洀 挀̀渁 戀ꌀ渞 ᄀ쌁„氀ꄀ椞  
khiến cho năm uẩn hoạt động, cứ như thế trở thành lưu chuyển vô cùng.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ堠攀 琀豈礀 挀挀 渀最栀椀윀瀞 欀栀�椞Ⰰ 吀洀 琀栀挞 挀栀甀礀쌀渞 琀栀攀漀 砀攀Ⰰ  
Tùy nhân mà chuyển tới, Tâm hoại thì xe ngừng”<span style="font-style: normal"><a name="_ftnref80" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn80"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[80]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䴀ꔀ礞 挀甀 欀윀„琀爀渀 ᄀ礀 挀愞 䈀ꄀ琞ⴀ欀ⴞ氀愀ⴀ渀椀 瘀 猀„欀뼀琞 栀瀞 挀愞 渀̀洁  
uẩn như một cổ xe, nghĩa là xe chính được tạo bởi nghiệp, y vào thức để chỉ rõ ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 栀뀀�渞最 栀渀栀 ᄀ�渞最 ᄀ쌁„ᄀ뀁愁 瘀관渞 洀윀渞栀 琀椀뼀渞 氀渀⸀ 一뼀甞 洀甀턀渞 栀椀쌀甞 琀栀관琞 爀 ﴀ 渀最栀⤀愁  
này thì dĩ nhiên phải thuyết minh về tính chất của phiền não và nghiệp. Nhưng về ਀瀀栀椀섀渞 渀漀 挀椀渁最 渀栀뀀 渀最栀椀윀瀞 砀椀渀 搀渀栀 氀ꄀ椞 挀挀 挀栀뀀ꄁ渁最 猀愀甀 猀봀„戀渀 爀 栀ꄀ渁Ⰰ �„ᄀ礀 挀栀준„ 
đưa ra kết luận tổng quát, thế thôi. </p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一最甀팀渞 最턀挞 挀愞 瀀栀椀섀渞 渀漀 搀⤀ 渀栀椀渀 氀 瘀 洀椀渀栀Ⰰ 渀栀뀀渁最 瘀 洀椀渀栀  
là một cái mà nếu giải thích là không biết thì tức là chỉ cái không biết (vô ਀琀爀椀⤀ 琀„瘀 琀栀礞 瘀Ⰰ ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 氀椀渀 焀甀愀渀 ᄀ뼁渞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 洀 欀栀ꌀ漞 猀琀Ⰰ 渀  
được coi như bao hàm ý nghĩa tình ý. Nếu nói theo Ước-biên-hà-ngạch-nho (?) thì ਀ᄀ 挀栀渀栀 氀 猀„猀턀渞最 瘀Ⰰ 渀栀뀀 瘀관礞 渀뼀甞 挀栀漀 渀 氀 ﴀ 挀栀 洀豈 焀甀渀最 渀最甀礀渀 琀栀礞 挀 氀묀„ 
là đúng hơn. Về điểm này, tôi đã bàn đến theo quan điểm toàn thể của Triết-học ਀ꐀ渞ⴀ퀀�㰞愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㠀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㠀㄀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㠀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀Ⰰ  
nhưng ở đây đặc biệt nhận xét theo kiến địa của Phật Giáo cũng có thể được coi ਀氀 洀�琞 猀„琀栀관琞 挀栀渞最 洀椀渀栀 最椀턀渞最 渀栀愀甀⸀ 嘀Ⰰ 琀爀漀渀最 琀栀甀礀뼀琞 吀栀관瀞ⴀ渀栀쬀ⴞ渀栀渀ⴀ搀甀礀渀Ⰰ 瘀  
minh được gọi là hành, tức căn để của ý chí nhưng, thuyết Tứ-Ðế thì lại gọi cái ਀渀最甀礀渀 氀ﴀ 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 瘀�椞 瘀 洀椀渀栀 琀爀漀渀最 吀栀관瀞ⴀ渀栀쬀ⴞ渀栀渀ⴀ搀甀礀渀 氀 椀Ⰰ 琀挞 欀栀ꌀ„椀  
(tanha, trasna), như vậy có khác gì ý nghĩa vô minh dục đâu? Lại như ý kiến của ਀挀挀 氀甀관渞 猀뀀 ꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ栀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀ⴞ吀ⴞကꄁ琞ⴀ䴀愀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Đời sau, Pháp-cứu (Dharmtrata, một trong bốn vị đại luận sư ਀挀愞 䠀甞ⴀ䈀�„挀栀대渞最 栀ꄀ渞Ⰰ 挀椀渁最 戀ꌀ漞 ᰀ瘠 洀椀渀栀 氀 琀渀栀 挀栀ꔀ瀞 渀最 挀愞 䠀甞 琀渀栀ᴀ†瘀  
Thuận-chính-lý-luận cũng thu dụng ý kiến này.<a name="_ftnref82" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn82"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[82]</span></span></a> ਀一栀뀀 瘀관礞 ᄀ„戀椀뼀琞 琀 爀愀 挀椀渁最 挀 洀�琞 猀턀„栀촀挞 最椀ꌀ„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 瘀 洀椀渀栀 瘀턀椞 渀最栀⤀愁 琀渀栀  
ý. Song mà, bảo rằng, do vô minh mà ngũ uẩn được kết hợp thật ra cũng không ਀渀最漀椀 瘀椀윀挞 氀ꔀ礞 ﴀ 挀栀 猀턀渞最 氀洀 挀̀渁 戀ꌀ渞 ᄀ쌁„瀀栀琀 猀椀渀栀 栀椀윀渞 琀뀀渞最 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 挀栀漀  
nên, nói là dục hay chấp trước chẳng qua cũng chỉ là phiên dịch vô minh thành ý ਀挀栀Ⰰ 爀턀琞 挀挞 挀豈渀最 洀�琞 琀挀 搀渞最 渀栀뀀渁最 欀栀挀 渀栀愀甀 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 焀甀愀渀 猀琀 洀 琀栀椀⸀  
Ðến như vô minh là nguồn gốc của hết thảy nhân duyên thì sau đây, trong mục ਀吀栀관瀞ⴀ渀栀쬀ⴞ渀栀渀ⴀ搀甀礀渀Ⰰ 猀봀„琀爀渀栀 戀礀 爀Ⰰ 琀挞 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 琀栀„渀栀ꔀ琞 ᄀ쌁„欀뼀琞 栀瀞 渀̀洁 甀꤀渞  
là ý chí sống vậy. Như thế là dựa vào ý chí nguyên thủy, tức năng lực vô minh, ਀ᄀ쌁„欀栀ꄀ椁 氀渀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 ﴀ 琀栀挞Ⰰ 爀팀椞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 渀礀 栀渀栀 琀栀渀栀 琀渀栀 挀挀栀 挀愞 琀„琀栀쌀„ 
hữu tình, quy định quá trình mà tự thể ấy trải qua trong vị lai: đó tức là ਀渀最栀椀윀瀞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀„戀ꌀ漞 爀넀渞最 礀 瘀漀 渀最栀椀윀瀞 洀 䠀甞 琀渀栀 琀뀀ꄁ渁最 琀挞 氀뀀甁 挀栀甀礀쌀渞Ⰰ 琀挞 氀 礀  
vào tứ thực, lục giới và ngũ uẩn mà thành lập đơn vị hữu tình, rồi cá thể hóa, ਀挀栀ꔀ瀞 挀栀뜀琞 氀ꔀ甞 琀渀栀 挀挀栀 ᄀ뜁琞 琀栀豈Ⰰ 琀挀栀 琀„琀ꔀ琞 挀ꌀ„欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 �„焀甀 欀栀„爀팀椞 搀愞  
vào đó để quy định và sáng tạo qua trình trai qua trong vị lai. Nói cách khác, ਀挀椀 㰀椀㸀渀最甀礀渀ⴀᄀ�渞最ⴀ氀挞 琀栀„渀栀ꔀ琞㰀⼀椀㸀 氀洀 挀栀漀 渀̀洁 甀꤀渞 欀뼀琞 栀瀞 氀ꄀ椞 氀 瘀 洀椀渀栀Ⰰ 瘀�椞  
mục đích của <i>ý chí muốn sống </i>là khiến cho yếu tố ấy biểu diễn thành mọi ਀栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最Ⰰ 琀挞 欀뼀琞 栀瀞 挀栀切渀最 琀栀渀栀 㰀椀㸀栀甞ⴀ挀ꄀⴁ琀栀쌀Ⱎ 㰀⼀椀㸀爀팀椞 琀栀攀漀 欀뼀琞 焀甀ꌀ„挀愞 ᄀ�渞最  
lực căn bản ấy mà hữu-cơ-thể trở thành đặc-thù-hóa làm cơ sở cho những hoạt động ਀ᄀ뜁挞 琀栀豈 琀爀漀渀最 琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀㬀 琀挞 氀 㰀椀㸀渀最甀礀渀ⴀᄀ�渞最ⴀ氀挞 琀栀„栀愀椀⸀ 㰀⼀椀㸀一栀뀀渁最 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 
</i>và <i>nghiệp </i>nối tiếp luôn, không lúc nào đoạn tuyệt, cho nên sự kết hợp ਀挀愞 渀̀洁 甀꤀渞 挀椀渁最 渀턀椞 琀椀뼀瀞Ⰰ 欀栀渀最 最椀渀 ᄀ漁ꄀ渞 瘀 挀栀渀栀 渀栀�„猀„戀椀뼀渞 栀愀 戀ꔀ琞 琀甀礀윀琞 ꔀ礞  
mà sinh mệnh được liên tục.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㘀㐀∀㸀㰀⼀愀㸀㐀ⴀ 䈀ꈀ丞 䌀䠀ꐀ吞 䌀䄞 䠀唞 吀찀一䠀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Nhưng có điều ta cần chú ý là sự trình bày trên đây mới chỉ ਀挀漀椀 栀甞 琀渀栀 挀 琀渀栀 挀挀栀 挀ꄀ 最椀�椞Ⰰ 琀挞 氀 洀�椞 挀栀준„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 洀�琞 挀挀栀 ᄀꄁ椞 欀栀椀  
chứ chưa phải đã xử lý toàn thể sinh-mệnh-quan của Phật Giáo một cách triệt để. ਀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 欀栀ꌀ漞 猀琀 瘀섀„猀„瀀栀渀 戀椀윀琞 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀渀最椀 甀꤀渞⸀ 㰀⼀椀㸀吀栀攀漀  
Phật nói thì ngoài <i>Ngũ uẩn </i>ra không có vật gì khác có thể được gọi là ਀渀最甀礀渀 氀ﴀ 挀愞 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀瘀섀„㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞 㰀⼀椀㸀挀椀渁最 瘀관礞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ戀ꌀ漞 氀 㰀椀㸀瘀  
minh </i>hay là <i>nghiệp </i>chẳng qua cũng chỉ là nguyên lý hoạt động của hữu ਀琀渀栀 ᄀ뀁挞 渀栀관渞 砀琀 琀栀攀漀 渀栀渞最 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 欀栀挀 渀栀愀甀 洀 琀栀椀⸀ 吀栀„栀愀椀Ⰰ 琀甀礀 挀 挀栀愀  
những yếu tố cấu tạo hữu tình thành nhiều loại để khảo sát, nhưng đó chỉ để tiện ਀氀椞 挀栀漀 瘀椀윀挞 焀甀愀渀 猀琀 挀栀„琀爀渀 琀栀挞 琀뼀„琀栀 ᄀ뀁ꄁ渁最 渀栀椀渀 欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀甀 戀椀윀琞 ᄀ뀁挞Ⰰ  
bởi vì, theo Phật, bảo sinh mệnh là một hay khác đều sai lầm; do đó, thứ ba, ਀渀栀관渞 砀琀 瘀섀„猀„欀뼀琞 栀瀞 挀愞 挀挀 礀뼀甞 琀턀„䠀甞 琀渀栀 琀栀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞 猀„欀뼀琞 栀瀞 ꔀ礞  
cũng rất hạn định, chứ không như sự kết hợp của cỗ xe. Tạo sao? Vì xe thì trước ਀瀀栀ꌀ椞 挀 戀�„瀀栀관渞 爀팀椞 猀愀甀 洀�椞 挀 琀漀渀 琀栀쌀Ⱎ 挀渀 猀„欀뼀琞 栀瀞 挀愞 栀甞 琀渀栀 栀甞 挀ꄀ 琀栀  
trước là toàn thể rồi sau mới là bộ phận. Nhưng thật ra thì toàn thể hay bộ phận ਀ᄀ섁甞 欀栀渀最 琀栀쌀„琀挀栀 爀�椞 焀甀愀渀 渀椀윀洞Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀Ⰰ 猀„欀뼀琞 栀瀞 ꔀ礞 挀椀渁最 渀栀뀀 琀洀ⴀ氀ﴀⴀ栀촀挞  
ngày nay bảo những hoạt động tâm lý là <i>trí, tình, ý, </i>chia ra nhiều loại ਀ᄀ쌁„焀甀愀渀 猀琀Ⰰ 挀栀漀 琀洀 氀 猀„欀뼀琞 栀瀞 挀愞 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„ᄀ 琀栀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞 氀관瀞  
thuyết này cũng tương đồng. Cho nên, theo chỗ tôi thấy, sự thuyết minh có tính ਀挀挀栀 挀ꄀ 最椀�椞 琀爀渀 ᄀ礀Ⰰ 渀椀 琀栀攀漀 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 氀 氀洀 挀栀漀 挀栀切渀最 猀椀渀栀 栀椀섀甞  
rõ sự giáo hóa về vô ngã luận của Ngài. Nên biết, cái dụng ý của Phật là ở chỗ ਀瀀栀椀 渀栀관渞 琀栀甀礀뼀琞 氀椀渀栀 栀팀渞 挀턀„ᄀ쬁渞栀Ⰰ 琀挞 倀栀관琞 挀栀漀 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀椀渁最 挀栀준„氀 洀�琞 栀椀윀渞  
tượng quan hệ, do đó, bản thân Phật quyết không coi sinh mệnh như một cỗ xe có ਀琀渀栀 挀挀栀 挀ꄀ 最椀�椞Ⰰ 渀栀ꔀ琞 氀 渀뼀甞 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 渀 最꜀渞 渀栀뀀 琀뀀 琀뀀�渞最 搀甀礀 瘀관琞 氀甀관渞 琀栀  
lại càng không thể chấp nhận. Như vậy, ý kiến đích thực của Phật về bản chất hữu ਀琀渀栀 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀㼀 嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 欀栀椀 戀渀 瘀섀„㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀氀甀渀 栀팀椞 㰀⼀椀㸀猀봀„ 
xin trình bày tường tận, còn ở đây thì chỉ khảo sát trong phạm vi sinh mệnh luận ਀洀 琀栀椀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nếu căn cứ theo ý thật của Phật thì hoạt động của hữu tình ਀挀椀渁最 搀漀 渀栀椀섀甞 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 挀栀椀 瀀栀턀椞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 砀琀 瘀섀„戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 栀甞 琀渀栀 琀栀  
chính đó là sự tồn tại phú bẩm từ vô thủy, vì lẻ điều kiện thứ nhất là <i>vô ਀洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀琀挞 ﴀ 挀栀 猀椀渀栀 琀팀渞Ⰰ 㰀椀㸀挀椀渁最 瘀 琀栀礞Ⰰ 㰀⼀椀㸀渀最뀀�椞 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„琀洀 爀愀 ᄀ꜁甞  
mối của nó; Phật đã nói rõ ràng như vậy. Do đó,&nbsp; vô minh tuy là động lực nhân <i>਀欀뼀琞 栀瀞 渀最椀 甀꤀渞Ⰰ 琀„琀栀挞㰀⼀椀㸀Ⰰ 渀栀뀀渁最 欀栀椀 ﴀ 挀栀 挀̀渁 戀ꌀ渞 渀礀 氀 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀栀  
rốt cục nó cũng từ trong sự thể cơ quan mà triển khai ra rồi tạm y theo cái đặc ਀琀爀뀀渁最 ꔀ礞 洀 挀栀椀愀 琀栀渀栀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„ᄀ쌁„焀甀愀渀 猀琀Ⰰ 瀀栀渀 琀挀栀 挀栀„渀 焀甀礀뼀琞 欀栀渀最  
phải là vật ngoài tự thân tác dụng khiến cho hiện tượng sinh mệnh phát khởi. ਀一最栀⤀愁 氀Ⰰ 琀爀漀渀最 戀ꌀ渞 琀栀渀 瘀 洀椀渀栀 ᄀ 挀 ᄀ꜁礞 ᄀ„欀栀ꌀⴞ渀̀渁最ⴀ琀渀栀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 ᄀ쌁„琀爀�„ 
thành những yếu tố ngũ uẩn, tứ thực rồi, nhưng khi vẫn chưa khai triển cái địa ਀瘀쬀„挀愞 琀爀ꄀ渞最 琀栀椀 渀最甀礀渀 琀栀礞 ᄀ 琀栀 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 㰀椀㸀嘀 洀椀渀栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀挀渀 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最  
thể khi đã triển khai rồi thì được gọi là <i>ngũ-thủ-uẩn. </i>Ðiều này cứ xem ਀挀挀 栀촀挞 最椀ꌀ„挀愞㰀椀㸀 㰀⼀椀㸀䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀ琞ⴀ䴀愀 猀愀甀 渀礀 欀栀椀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀  
duyên cho <i>thể </i>của các chí <i>vô minh, hành, v.v… </i>là <i>năm uẩn </i>਀琀栀 ᄀ„爀⸀ 䈀�椞 瘀관礞㬀 猀„琀栀渀栀 氀관瀞 挀愞 栀甞 琀渀栀 琀甀礀 氀 欀뼀琞 焀甀ꌀ„挀愞 渀栀渀 搀甀礀渀 栀愀  
hợp, nhưng không phải giống như quan niệm về cỗ xe khi một bộ phận nào đó bị phá ਀栀漀ꄀ椞 琀栀 琀漀渀 戀�„挀휀„砀攀 挀椀渁最 渀栀뀀 栀케渞最Ⰰ 洀 栀甞 琀渀栀 氀 瘀관琞 ᄀꄁ渁 琀栀甀꜀渞Ⰰ 戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞  
nó là nhất thể, vì thế nó là vô thủy vô chung, tiếp nối không ngừng. Giả sử cho ਀栀甞 琀渀栀 氀 猀„欀뼀琞 栀瀞 洀�琞 挀挀栀 洀礀 洀挀 挀愞 渀̀洁 甀꤀渞 ᄀ椁 渀愞 琀栀 渀栀渀 搀甀礀渀 挀̀渁  
bản vẫn là <i>vô minh </i>và <i>nghiệp </i>(ngoại trừ trường hợp giải thoát sinh ਀琀⤞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀„猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀椀渁最 瘀꬀渞 氀 瘀 琀栀礞 瘀 挀栀甀渀最 琀뀀ꄁ渁最 琀挞 戀ꔀ琞 ᄀ漁ꄀ渞 挀栀„焀甀礀뼀琞  
không giống như cỗ xe mà sự hợp thành cũng như sự tiêu hoại rất dễ dàng. Xem thế ਀琀栀 琀栀 搀„瘀섀„挀휀„砀攀 挀椀渁最 挀栀준„氀 洀�琞 琀栀 搀„ᄀꄁ椞 欀栀椀Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀 挀甀턀椞 挀豈渀最Ⰰ 渀  
chẳng liên quan gì đến bản chất của hữu tình cả. Về sau, trong các bộ phái, như ਀퀀�挞ⴀ吀ⴞ䈀�„⠀嘀愀樀樀瀀甀琀琀愀欀愀Ⰰ 嘀愀琀猀椀瀀甀琀爀椀礀愀⤀ 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀 㰀椀㸀ᰀ倠栀椀ⴀ琀挞ⴀ瀀栀椀ⴀ氀礀ⴀ甀꤀渞ⴀ渀最ᴀⰠ 
</i>tức là một loại <i>ngã thể </i>không lìa năm uẩn mà cũng không phải là năm ਀甀꤀渞㬀 䬀椀渀栀ⴀ䰀뀀渞最ⴀ䈀�„⠀匀甀琀爀愀渀琀椀欀愀⤀ 琀栀 琀栀愞 渀栀관渞 猀„琀栀뀀�渞最 栀넀渞最 琀팀渞 琀ꄀ椞 挀愞 㰀椀㸀 
“tế-ý-thức”; </i>Hóa-Ðịa-Bộ (Mahisasaka) thì bảo có <i>“cùng-sinh-tử-uẩn”, </i>਀琀挞 氀 洀�琞 氀漀ꄀ椞 礀뼀甞 琀턀„⠀瘀 洀椀渀栀⤀ 琀爀ꌀ椞 焀甀愀 猀椀渀栀 琀„洀 欀栀渀最 琀椀甀 搀椀윀琞⸀ 吀栀관洞 挀栀  
các nhà Ðại-Thừa Duy-Thức thì chủ trương sự thường hằng tồn tại của thức <i>਀䄀ⴀ䰀ꄀ椞ⴀ䜀椀愀 㰀⼀椀㸀⠀䄀氀愀礀愀瘀椀樀渀愀渀愀⤀ 瘀⸀瘀☀†挀„渀栀뀀 琀栀뼀„瀀栀琀 猀椀渀栀 渀栀渞最 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 㰀椀㸀 
hữu-ngã-luận </i>tưởng không có gì là lạ cả. Tóm lại, họ đếu lấy <i>vô minh </i>਀栀漀뜀挞 㰀椀㸀搀挞 㰀⼀椀㸀⠀琀愀渀栀愀⤀ 氀洀 挀ꄀ 猀�„ᄀ쌁„欀栀ꌀ漞 猀琀 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 搀漀 ᄀ 洀 ᄀ ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞  
những kết luận như trên. Tuy nhiên, theo chỗ tôi biết, so với chủ trương của ਀吀栀뀀渞最ⴀ吀촀愞ⴀ䈀�„挀栀ꔀ瀞 挀栀뜀琞 瘀漀 猀„焀甀愀渀 猀琀 挀ꄀ 最椀�椞Ⰰ 渀栀渞最 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 挀挀 戀�„ 
phái trên đây tựa hồ lại gần với chân ý của Phật hơn. Nói khác đi, các bộ phái ਀琀爀渀 挀椀渁最 栀ꄀ渁 栀대渞 吀栀뀀渞最ⴀ吀촀愞ⴀ䈀�„�„ᄀ椁쌀洞 ᄀ 氀洀 挀栀漀 最椀漀 渀最栀⤀愁 挀愞 倀栀관琞 猀渀最 琀케„瘀섀„ 
phương diện luận lý.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 焀甀ꌀ„琀栀관琞 渀栀뀀 渀栀渞最 挀栀„ 
trương trên đây thì tại sao lại bảo <i>vô-ngã-luận </i>là đặc sắc của Phật giáo? ਀嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 琀栀攀漀 挀栀휀„琀椀 琀栀ꔀ礞Ⰰ 瀀栀愀 渀最漀ꄀ椞 ᄀꄁ漞 挀栀漀 㰀椀㸀琀„渀最 㰀⼀椀㸀氀 洀�琞 瘀관琞 挀턀„ 
định, còn Phật thì lại tận lực quan sát nó về phương diện lưu động, và, như sẽ ਀琀爀渀栀 戀礀 猀愀甀Ⰰ 挀漀椀 渀 挀椀渁最 渀栀뀀 㰀椀㸀ᰀ搠渀最 琀栀挀ᴀ†㰀⼀椀㸀ᄀ쌁„氀漀ꄀ椞 戀케„洀촀椞 焀甀愀渀 渀椀윀洞 挀턀„ 
định. Hình thức và vận mệnh của hoạt động sinh mệnh lưu chuyển phải nhờ vào ਀渀栀椀섀甞 猀„琀渀栀Ⰰ ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 氀 㰀椀㸀渀最栀椀윀瀞Ⰰ 㰀⼀椀㸀瘀 戀椀뼀渞 栀愀 欀栀渀最 渀最渞最Ⰰ 欀栀挀 栀대渞 瘀�椞  
ngoại đạo cho <i>ngã thể</i> là một trạng thái trì tục bất biến. Chính vì thế mà ਀戀ꌀ漞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 搀漀 渀栀渀 搀甀礀渀 猀椀渀栀⸀ 一最漀椀 爀愀Ⰰ 挀渀 洀�琞 氀ﴀ 搀漀 欀栀挀 渀愞 欀栀椀뼀渞 倀栀관琞  
kiên quyết chủ trương vô-ngã-luận là vì thuyết này, so với thuyết <i>hữu-ngã,਀㰀⼀椀㸀挀 栀椀윀甞 氀挞 氀洀 琀̀渁最 琀栀洀 最椀 琀爀쬀„渀栀渀 挀挀栀 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 栀ꄀ渁Ⰰ ᄀ 氀 氀ﴀ 搀漀  
thực tiễn. Phương diện thực tiễn này của Phật còn có căn cứ trọng đại hơn cả mọi ਀氀ﴀ 氀甀관渞Ⰰ 瘀Ⰰ 琀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 渀栀渞最 琀椀 挀 挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞 氀ꔀ礞 㰀椀㸀渀最 搀挞Ⰰ 渀最 挀栀ꔀ瀞 㰀⼀椀㸀 
làm căn bản, nói theo thuật ngữ là <i>chấp ngã, ngã sở, </i>nhưng chỗ quy túc ਀挀愞 渀最 挀栀ꔀ瀞Ⰰ 渀最 搀挞 搀⤀ 渀栀椀渀 氀 氀ꔀ礞 挀椀 㰀椀㸀琀愀 㰀⼀椀㸀氀洀 琀爀甀渀最 琀洀Ⰰ 挀栀漀 渀渀Ⰰ 栀씀„ 
nhận định <i>ta </i>tu cũng là nhận định <i>ngã chấp, ngã dục, </i>vậy nếu phủ ਀ᄀ쬁渞栀 挀椀 㰀椀㸀琀愀 㰀⼀椀㸀琀栀 猀봀„渀最̀渁 渀最愞 ᄀ뀁挞 洀촀椞 琀椀 挀㨀 ᄀ 氀 挀̀渁 挀„ᄀ 欀栀椀뼀渞 倀栀관琞  
chủ trương thyết vô ngã. Nhưng, xét đến nguồn gốc ý nghĩa vô ngã luận (cắt xén ਀琀椀쌀甞 渀最⤀ 渀礀 琀栀 琀爀漀渀最 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 ᄀ 渀椀 ᄀ뼁渞 爀팀椞㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㠀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㠀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㠀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
và được Số-Luận dùng làm quy phạm<a name="_ftnref84" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn84"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[84]</span></span></a> ਀欀栀甀礀渀 渀最뀀�椞 渀漀椀 琀栀攀漀 挀栀„欀栀渀最 栀대渞 氀 最椀漀 氀ﴀ ᄀ뜁挞 栀甞 挀愞 倀栀관琞⸀ 匀漀渀最Ⰰ  
Áo-Nghĩa-Thư và Số-Luận chỉ lập <i>ngã </i>làm mục tiêu chứ trên lý luận tuyệt ਀渀栀椀渀 欀栀渀最 ᄀꌁ„瀀栀 㰀椀㸀渀最 挀栀ꔀ瀞Ⰰ 㰀⼀椀㸀挀渀 倀栀관琞 琀栀 ᄀ椁 砀愀 栀ꄀ渁Ⰰ 搀豈 琀爀渀 栀渀栀 琀栀挞  
cũng kiên quyết đả phá thuyết <i>ngã: </i>đó là đặc sắc của Phật. Hơn nữa, như ਀猀봀„琀爀渀栀 戀礀 猀愀甀Ⰰ 瘀섀„渀最 焀甀愀渀Ⰰ 瘀섀„洀뜀琞 琀椀甀 挀挞 搀椀윀琞 琀爀„渀最 搀挞Ⰰ 渀最 挀栀ꔀ瀞Ⰰ 氀  
công án chủ yếu của sự tu Thiền; về mặt tích cực là cơ sở chủ yếu của việc tưởng ਀氀윀„ᄀꄁ漞 ᄀ挞 瘀 琀渀栀 琀栀뀀ꄁ渁最Ⰰ 渀뼀甞 欀뼀琞 栀瀞 挀ꌀ„栀愀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 ᄀ쌁„焀甀愀渀 猀琀 琀栀  
vô-ngã-quan càng dễ hiểu hơn. Tóm lại, căn cứ của thuyết vô ngã trong Phật giáo ਀渀最漀椀 氀ﴀ 搀漀 琀洀 氀ﴀ 爀愀 挀渀 欀椀洀 挀ꌀ„氀ﴀ 搀漀 氀甀渀 氀ﴀ 渀愞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 欀栀椀 砀„氀ﴀ 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ 
sinh mệnh sự thực theo lý luận không thể trực tiếp dựa theo căn cứ luân lý thực ਀琀뼀„爀팀椞 琀豈礀 ﴀ 栀漀渀 挀栀甀礀쌀渞 洀 搀愞 琀栀攀漀 挀̀渁 挀„琀洀 氀ﴀ 氀甀관渞Ⰰ 瘀 渀뼀甞 挀栀준„猀甀礀 挀甞 琀栀攀漀  
lý luận không thôi thì sinh-mệnh-quan của Phật, như đã nói ở trên, sẽ đạt đến ਀洀�琞 氀漀ꄀ椞 欀뼀琞 氀甀관渞 栀甞 渀最㨀 ᄀ 氀 ᄀ椁섀甞 琀愀 挀꜀渞 最栀椀 渀栀관渞⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_065"></a>5- SINH-MỆNH-QUAN ÐƯƠNG THỜI VỚI SINH-MỆNH-QUAN PHẬT GIÁO<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀渀 搀甀礀渀 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 ᄀ 搀愞 瘀漀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 琀栀�椞 戀ꔀ礞  
giờ mà được thành lập và sinh mệnh quan đặc sắc này của Phật cũng có quan hệ mật ਀琀栀椀뼀琞 瘀�椞 琀뀀 琀뀀�渞最 最椀�椞 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 瘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀⸀ 一栀뀀 琀爀渀 ᄀ 渀椀 焀甀愀Ⰰ  
sinh-mệnh-quan lưu động của Phật chính đã được thành lập bởi kết quả của sự khảo ਀猀琀 瘀섀„挀ꌀ„栀愀椀 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 栀甞ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀 洀�琞 渀最 琀栀쌀„挀턀„ᄀ쬁渞栀 瘀  
duy-vật-luận do các nhà duy vật chủ trương. Cứ xem tư tưởng giới lúc bấy giờ thì ਀琀栀ꔀ礞 洀�琞 洀뜀琞 琀뀀 琀뀀�渞最 琀爀椀뼀琞 栀촀挞 氀ꔀ礞 琀„渀最 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 琀„琀栀�椞 ᄀꄁ椞  
Áo-Nghĩa-Thư và thuyết linh hồn thông tục đang thịnh hành, đồng thời, mặt khác, ਀挀椀渁最 挀 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 渀最뀀�椞 戀ꔀ琞 洀渀 瘀�椞 渀栀渞最 琀栀甀礀뼀琞 栀甞 渀最 洀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最  
duy-vật-luận. Ðiểm này cứa nhìn vào phái Lục-Sư thỉ đủ rõ. Chẳng hạn như ਀一椀ⴀ䬀椀섀渞ⴀ吀ⴞ一栀ⴀ퀀섀ⴞ吀Ⱎ 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ䰀ⴀ䌀豈ⴀ堀ⴀ䰀愀 瘀 倀栀豈ⴀ퀀ⴀ䌀愀ⴀ䌀栀椀渀ⴀ䐀椀渀 瘀⸀瘀☀†氀 渀栀渞最  
nhà hữu-ngã-luận; nhưng Phú-Lan-Na-Ca-Diếp, nhất là A-Di-Ðà-Sí-Xá-Khâm-Bà-La, ਀琀栀 琀栀甀꜀渞 渀栀椀渀 氀 渀栀渞最 渀栀 搀甀礀 瘀관琞 氀甀관渞⸀ 䰀ꄀ椞 砀攀洀 渀栀뀀 㘀㈀ ﴀ 欀椀뼀渞 ⠀氀挞 琀栀관瀞 渀栀쬀„ 
kiến) trong kinh Phạm Võng thì ta thấy đại biểu cho thường thức luận là thuyết ਀栀甞 渀最Ⰰ 挀渀 ᄀꄁ椞 戀椀쌀甞 挀栀漀 搀甀礀ⴀ瘀관琞ⴀ氀甀관渞 琀栀 挀栀渀栀 氀 ᄀ漁ꄀ渞ⴀ欀椀뼀渞ⴀ氀甀관渞 ⠀唀挀挀栀攀搀愀瘀愀搀椀⤀  
và vô-nhà-vô-duyên-luận (Ahetu apaccayp-Vadi) vậy. Sinh-mệnh-quan này ở Ấn Ðộ ਀瘀漀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 瀀栀관琞 挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 琀„渀栀뀀 猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 �„숀甀ⴀ䌀栀甀 瘀漀 琀栀뼀„欀„琀栀„㄀㠀⸀  
Một bên tuân theo tín ngưỡng Cơ-Ðốc, linh-hồn-quan cố định đã được nền học thuật ਀挀관渞 ᄀꄁ椞 氀洀 挀栀漀 爀挞 爀„渀栀뀀渁最 搀꜀渞 搀꜀渞 ᄀ 琀栀ꔀ琞 琀栀뼀Ⱎ 猀漀渀最 瘀꬀渞 挀渀 戀洀 挀栀뜀琞 氀ꔀ礞 洀�琞  
hình thức nào đó; còn một bên thì lấy nước Ðức làm trung tâm kịch liệt chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 搀甀礀ⴀ瘀관琞ⴀ氀甀관渞 瘀 ᄀ ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 爀ꔀ琞 氀�渞 ᄀ뼁渞 最椀愀椀 挀ꔀ瀞 琀爀 琀栀挞 琀椀뼀渞 戀�⸞ 一最漀椀  
ra, còn có tịnh-hành-luận với những hình thức sinh-mệnh-luận tương tự như ਀猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 氀뀀甁 ᄀ�渞最 挀愞 倀栀관琞 瘀 渀椀 琀栀攀漀 洀�琞 ﴀ 渀最栀⤀愁 渀漀 ᄀⰀ 挀 琀栀쌀„戀ꌀ漞  
thuyết này chính muốn điều hòa hai tư trào của hai phái đương thời. Cũng như ਀倀栀관琞 琀栀뀀�渞最 渀椀 氀 挀ꄀ 最椀�椞Ⰰ 氀 渀栀渀ⴀ搀甀礀渀ⴀ栀愀ⴀ栀瀞Ⰰ 渀뼀甞 挀栀준„渀栀관渞 砀琀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞  
những từ ngữ này về mặt biểu hiện, thì nó cũng không khác gì ý kiến của ਀䄀ⴀ䐀椀ⴀ퀀ⴀ匀ⴀ堀ⴀ䬀栀洀ⴀ䈀ⴀ䰀愀 瘀 挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 琀„渀栀뀀 琀栀甀礀뼀琞 挀栀漀 栀椀윀渞 琀뀀渞最 猀椀渀栀 洀윀渞栀 氀  
sự hòa hợp của tứ đại do Thuận-Thế-Phái (Chayata) chủ trương. Nhưng khác với các ਀渀栀 搀甀礀ⴀ瘀관琞Ⰰ 倀栀관琞 欀栀渀最 挀栀漀 渀最甀팀渞 最턀挞 挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀栀준„氀 瘀관琞 挀栀ꔀ琞 洀 挀渀 琀栀愞  
nhận có yếu tố tâm lý, như vật, điểm này cũng lại tương hợp với các nhà ਀栀甞ⴀ渀最ⴀ氀甀관渞⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 琀栀椀 ᄀ�„挀愞 倀栀관琞 氀 戀挀 戀케„挀ꌀ„栀愀椀 琀栀椀渀 欀椀뼀渞 㰀椀㸀 
thường, đoạn </i>mà chủ trương một hình thức <i>tịnh-hành-luận </i>của ਀猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 氀뀀甁 ᄀ�渞最⸀ 匀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 渀礀 挀愞 倀栀관琞 琀甀礀 挀 ᄀ椁쌀洞 ᄀ뜁挞 猀꼀挞Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ  
như đã nói ở trên, vẫn dựa vào sinh-mệnh-quan do hai trào lưu tư tưởng đương ਀琀栀�椞 戀椀쌀甞 栀椀윀渞Ⰰ 渀最愀礀 挀ꌀ„渀栀渀ⴀ搀甀礀渀ⴀ氀甀관渞 挀椀渁最 琀栀뼀㬞 ᄀ 氀 洀�琞 猀„琀栀관琞 欀栀渀最 琀栀쌀„ 
phủ nhận. Cứ xem thế thì đặc sắc về sinh-mệnh-luận của Phật là do kết quả của ਀琀栀椀 ᄀ�„琀爀甀渀最 ᄀꄁ漞 挀愞 一最椀 瘀 挀栀渀栀 琀栀椀 ᄀ�„ꔀ礞 ᄀ„挀栀漀 琀愀 琀栀ꔀ礞 琀栀뼀„氀挞 挀愞  
hữu-ngã-luận và duy-vật-luận lúc đó mạnh biết chừng nào. Nhưng nay người ta ਀欀栀渀最 戀椀뼀琞 倀栀관琞 ᄀ 琀턀渞 戀愀漀 渀栀椀甀 挀渀最 琀爀渀栀 渀最栀椀渀 挀甞 瘀 欀栀ꌀ漞 氀„洀�椞 挀ꔀ甞 琀栀渀栀  
và biểu-hiện-hóa sinh-mệnh-quan của Ngài.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<hr width="30%" align="left">਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㜀㄀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㜀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㜀㄀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[71]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀턀ⴞ䰀甀관渞Ⰰ 䤀Ⰰ 瀀⸀ ㄀㌀㐀㬀 吀ꄀ瀞ⴀ䠀洀 㐀㔀Ⰰ 挀瀀 戀ꌀ渞 琀爀愀渀最 ㌀㄀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn72">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn72" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref72">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㜀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	HỎI: Ai tạo ra chúng sinh? Chúng sinh diệt rồi về đâu?</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㜀㌀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㜀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㜀㌀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[73]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ栀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀„琀爀愀渀最 ㈀㔀㤀ⴀ㈀㘀　⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn74">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn74" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref74">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㜀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Sự giải thích tường tận về namarùpa, xin xem Max Walleser: Die ਀ऀ倀栀椀氀漀猀漀瀀栀椀猀挀栀攀 最爀甀渀搀氀愀攀搀攀猀 愀氀琀攀爀攀渀 䈀甀搀搀栀椀猀洀 ⠀䠀攀椀搀攀戀戀攀爀最 ㄀㤀　㐀Ⰰ 猀⸀ 㐀㈀ⴀ㘀㐀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn75">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn75" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref75">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㜀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Trung-Hàm 7, Ðại-Câu-Hi-La kinh, Cáp bản, trang 30; Cullaniddesa, p.181</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㜀㘀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㜀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㜀㘀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[76]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀ꄀ瀞 ㌀㐀Ⰰ 琀爀愀渀最 㘀㘀㜀㬀 䴀⸀ 䤀Ⰰ 瀀瀀⸀ 㐀㠀㔀ⴀ㐀㠀㘀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn77">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn77" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref77">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㜀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Về thuết Ngũ-Uẩn, xem Ấn-Ðộ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 312-314.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㜀㠀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㜀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㜀㠀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[78]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀⸀ ㌀㠀 䴀愀欀愀琀椀洀栀愀猀愀渀欀栀愀渀礀愀 䤀Ⰰ 瀀⸀ ㈀㘀㄀㨀 吀爀甀渀最Ⰰ 㔀㐀⸀ 吀爀 퀀뼀„䬀椀渀栀Ⰰ 琀爀愀渀最 ㈀㔀㌀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn79">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn79" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref79">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㜀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Tạp, 13, trang 552: Câu Xá, 22, Húc Nhã Bản, trang 9 Văn-Bi-Li chưa được rõ.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㠀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㠀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㠀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[80]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀ꄀ瀞Ⰰ 㐀㤀Ⰰ 琀爀愀渀最 㜀㔀㌀㬀 嘀̀渁 䈀愀ⴀ氀椀 挀栀뀀愁 ᄀ뀁挞 爀Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀栀渞最 挀甀 猀愀甀 ᄀ礀 ᄀꄁ椞 氀뀀挞  
	cũng tương tự :”Thế gian y vào nghiệp mà chuyển, hữu tình theo nghiệp trói ਀ऀ戀甀�挞 挀椀渁最 渀栀뀀 戀渀栀 砀攀 氀̀渁 琀栀攀漀 挀椀 琀爀挞 ⠀匀甀琀琀愀 渀椀瀀愀琀愀 㘀㔀㐀⤀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn81">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn81" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref81">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㠀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Triết-học Tạp Chí, số 364-365 (Ðại chính năm thứ VI tháng 7-8)</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㠀㈀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㠀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㠀㈀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[82]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䌀甀 堀 焀甀礀쌀渞 ㄀　⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn83">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn83" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref83">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㠀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Maitrayana np 6, 21 (xem Sáu phái Triết học Ấn Ðộ trang 325)</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㠀㐀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㠀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㠀㐀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[84]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀愀洀欀栀礀愀 欀愀爀椀欀愀 㘀㐀 ⠀渀栀뀀 琀爀渀Ⰰ ㈀　㌀⤀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀∀㸀 
	<hr></div>਀ 
<table border="0" width="100%" id="table1" cellspacing="0" cellpadding="0">਀ऀ㰀琀爀㸀 
		<td width="430">਀ 
			<p style="margin-top: 0; margin-bottom: 0" align="left">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 昀愀挀攀㴀∀䴀椀挀爀漀猀漀昀琀 匀愀渀猀 匀攀爀椀昀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀ 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　　　　　∀㸀 
			Ban Tu Thư Phật Học</font></p></td>਀ऀऀ㰀琀搀㸀 
		<p align="right" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 昀愀挀攀㴀∀䴀椀挀爀漀猀漀昀琀 匀愀渀猀 匀攀爀椀昀∀㸀 
		<font color="#808080" style="font-size: 8pt">Cập nhật:਀ऀऀ㰀℀ⴀⴀ眀攀戀戀漀琀 戀漀琀㴀∀吀椀洀攀猀琀愀洀瀀∀ 匀ⴀ吀礀瀀攀㴀∀䔀䐀䤀吀䔀䐀∀ 匀ⴀ䘀漀爀洀愀琀㴀∀─洀⼀─搀⼀─夀∀ 猀琀愀爀琀猀瀀愀渀 ⴀⴀ㸀　㔀⼀㈀㐀⼀㈀　　㔀㰀℀ⴀⴀ眀攀戀戀漀琀 戀漀琀㴀∀吀椀洀攀猀琀愀洀瀀∀ 椀ⴀ挀栀攀挀欀猀甀洀㴀∀㄀㈀㔀㜀㘀∀ 攀渀搀猀瀀愀渀 ⴀⴀ㸀 
		</font>਀ऀऀऀ㰀愀 琀愀爀最攀琀㴀∀开猀攀氀昀∀ 琀椀琀氀攀㴀∀氀渀 ☀⌀㈀㜀㌀㬀☀⌀㜀㠀㐀㜀㬀甀 琀爀愀渀最∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀琀漀瀀∀㸀 
			<font color="#808080" style="font-size: 8pt">਀ऀऀऀ㰀椀洀最 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 猀爀挀㴀∀⸀⸀⼀⸀⸀⼀⸀⸀⼀椀洀愀最攀猀⼀琀漀瀀㄀⸀最椀昀∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀㠀∀ 栀攀椀最栀琀㴀∀㄀㔀∀㸀㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀琀搀㸀 
	</tr>਀ऀ㰀⼀琀愀戀氀攀㸀 
਀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀⼀戀漀搀礀㸀 
਀㰀⼀栀琀洀氀㸀 